परियोजनाहरू

जनताका लागि हिमाली वनस्पति: जैविक विविधता र विकासका लागि दिगो व्यापार

नेपालका उच्च हिमाली वन र चरन असाधारण जैविक विविधताका संवेदनशील क्षेत्र हुन्। यी ४० भन्दा बढी प्रमुख गैरकाष्ठ वन पैदावार (एनटीएफपी) का स्रोत हुन्, जसलाई सङ्कलन गरी अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा व्यापार गरिन्छ र ग्रामीण गरिबको आम्दानीमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ। यी गैरकाष्ठ वन पैदावार र सम्बन्धित उच्च हिमाली भू–परिधिले अदिगो संकलन, आगलागी र अनियन्त्रित चरनको बहुविध खतराको सामना गर्छन्। अत्यधिक संकलन बढ्दो र विविधीकृत हुँदै गएको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारले उत्प्रेरित गर्छ। दिगो वन व्यवस्थापनका चुनौतीमा दिगो संकलन परिमाणबारे अपर्याप्त सूचना, उच्च हिमाली विकेन्द्रीकृत स्रोत व्यवस्थापनका लागि सरलीकृत कार्यविधिको अभाव, र स्रोत अनुगमन तथा व्यापार नियमनको अपर्याप्त केन्द्रीकृत दृष्टिकोण समावेश छन्, जसले प्रजातिलाई अत्यधिक व्यावसायिक संकलनप्रति जोखिममा छाडेको छ र ग्रामीण घरपरिवारको आम्दानी र सरकारी राजस्वलाई खतरामा पारेको छ। यस सन्दर्भमा यो परियोजना पहिले कार्यान्वयन गरिएको “साइटेससँग सफल हुँदै: नेपालबाट जटामसीको दिगो र समतामूलक व्यापार” परियोजनामा आधारित छ र थप चारवटा उच्च मूल्यका हिमाली गैरकाष्ठ वन पैदावार समावेश गरी जम्मा पाँचवटा जिल्लामा विस्तार गरिएको छ।

यो परियोजनाले नेपालको उच्च हिमालमा औषधीय प्रजातिको अत्यधिक संकलनसँग जोडिएका जैविक विविधता र प्राकृतिक स्रोतमा पहुँचको ह्रासबाट खतरामा परेको स्थानीय आम्दानी र स्वास्थ्य सेवालाई सुरक्षित गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यो परियोजनाको मुख्य उद्देश्य स्पष्ट कानुनी ढाँचा र दिगो उपयोग तथा व्यापार दृष्टिकोणमा आधारित भई दिगो व्यवस्थापन र पहिचानयोग्य, समतामूलक व्यापारमार्फत हिमाली क्षेत्रमा उच्च मूल्य/संरक्षण प्राथमिकता प्राप्त गैरकाष्ठ वन पैदावारको प्रभावकारी संरक्षण हो। विधिमा समावेश छन्:

  • गैरकाष्ठ वन पैदावार प्रजातिको दिगो व्यवस्थापन
  • दिगो व्यापारबाट सामुदायिक लाभ विस्तार
  • दिगो आपूर्ति शृङ्खला
  • गैरकाष्ठ वन पैदावारलाई सामुदायिक वन, नीति र व्यापारमा एकीकृत गर्ने

उत्पादन

  1. जैविक विविधतामा धनी र संवेदनशील पहाडी वासस्थानको २५,००० हेक्टरभरि कम्तीमा तीन प्रजातिका उच्च मूल्यका गैरकाष्ठ वन पैदावार (कुट्की, जटामसी र हिमाली काकोली) स्थानीय समुदायले दिगो रूपमा व्यवस्थापन गरेका।
  2. परियोजनाका पाँच जिल्लाभरि कम्तीमा ५,००० (४०% महिला) सङ्कलक/प्रशोधनकर्ताले दीर्घकालीन व्यापार सम्झौताबाट मूल्य उतारचढाव घटेर र गैरकाष्ठ वन पैदावारबाट ५% भन्दा बढी आम्दानी बढेर लाभ पाउनेछन्।
  3. २० वटा उत्पादक उद्यम (कम्तीमा २०० लाभग्राही) लाई फेयरवाइल्डबारे तालिम दिइनेछ र कम्तीमा ५ वटा आपूर्ति शृङ्खला स्थापित हुनेछन्, जसको नेतृत्व नेपालका उत्पादक/निर्यातकर्ताले गर्नेछन् र जसलाई फेयरवाइल्ड मापदण्ड पछ्याउने दिगो उत्पादन प्रणालीका आधारमा उपभोक्ता बजारका उत्पादकसँग ‘मिलान’ गरिनेछ।
  4. सङ्घीय, प्रादेशिक र स्थानीय तहका नीति, कानुन र रणनीतिले नेपालमा गैरकाष्ठ वन पैदावारको दिगो उपयोग र व्यापारतर्फ दीर्घकालीन परिवर्तनलाई प्रोत्साहन र सक्षम बनाउँछन्।

ज्ञान सामग्री

समाचार

नेपालका साइटेस सूचीकृत वनस्पति प्रजातिबारे अन्तरक्रिया कार्यक्रम
एन्साबले ‘साइटेस कानुन अभिमुखीकरण’ कार्यशालामा प्रस्तुति दियो
साइटेस नीति समीक्षा कार्यशाला