नेपालका उच्च हिमाली वन र चरन विश्वव्यापी रूपमा असाधारण जैविक विविधताका संवेदनशील क्षेत्रका रूपमा मान्यता प्राप्त छन्। यी क्षेत्रबाट ४० भन्दा बढी प्रमुख जङ्गली वनस्पति र च्याउ सङ्कलन गरी अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा व्यापार गरिन्छ, जसले ग्रामीण समुदायको जीविकोपार्जनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तर यी स्रोतले समयपूर्व र अत्यधिक संकलन, जलवायु परिवर्तन, अवैध व्यापार र असमान आपूर्ति शृङ्खलाबाट गम्भीर खतराको सामना गरिरहेका छन्। थप चुनौतीमा दिगो संकलन परिमाणबारे अपर्याप्त सूचना, प्रभावकारी स्रोत व्यवस्थापन प्रक्रियाको आवश्यकता, र स्रोत अनुगमन तथा व्यापार नियमनको अपर्याप्त दृष्टिकोण पर्छन्। यी चुनौती भए पनि जङ्गली रूपमा सङ्कलन गरिने वन पैदावारको दिगोपना र व्यापार बढाउने महत्त्वपूर्ण अवसर छन्। यसमा नेपालमा पहिले कार्यान्वयन गरिएका सफल नमुना कार्यक्रमहरूलाई विस्तार गर्ने र भारत तथा चीनजस्ता प्रमुख बजारसँग जोडिने कुरा समावेश छ। त्यसैले यो परियोजना दुई अघिल्ला पहलका सफलता र उपलब्धिका आधारमा डिजाइन गरिएको थियो: “साइटेससँग सफल हुँदै: नेपालबाट जटामसीको दिगो र समतामूलक व्यापार“ र “जनताका लागि हिमाली वनस्पति: जैविक विविधता र विकासका लागि दिगो व्यापार“, जुन सन् २०१८ र २०२४ बीच नेपालको पश्चिम हिमाली क्षेत्रमा कार्यान्वयन गरिएका थिए।
यो परियोजनाले स्थानीय जीविकोपार्जन सुधार्ने, परम्परागत ज्ञानलाई उचाल्ने र दिगो जैविक विविधतामा आधारित व्यापारका लागि राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय दृष्टिकोण सुदृढ गर्ने लक्ष्य राखेको छ। मूलतः परियोजनाले समतामूलक व्यापार प्रवर्द्धन गर्ने, मूल्य अभिवृद्धि बढाउने, गरिबी घटाउने र पारिस्थितिक रूपमा संवेदनशील भू–परिधिसँगै प्रजाति संरक्षण गर्ने मूल्य शृङ्खला विकास गरेर हिमाली जङ्गली वनस्पति र च्याउको दिगो व्यवस्थापनलाई सहयोग गर्न योगदान दिनेछ। परियोजनाले नेपालका १० वटा हिमाली जिल्ला: दार्चुला, बझाङ, बाजुरा, हुम्ला, जुम्ला, मुगु, डोल्पा, रुकुम पूर्व, गोरखा र ताप्लेजुङमा वनस्पति र च्याउको विविधता संरक्षण गर्नेछ। यो उत्थानशील समुदायको सशक्तीकरण, नीतिको सुदृढीकरण र जिम्मेवार मूल्य शृङ्खलाको विकासमार्फत हासिल गरिनेछ।
परियोजनाले निम्न उत्पादन प्रदान गर्नेछ:
यो परियोजना राष्ट्रिय जैविक विविधता रणनीति तथा कार्ययोजनामा उल्लेख गरिएको जैविक विविधता संरक्षण र गरिबी निवारणप्रति नेपालको प्रतिबद्धतासँग मेल खान्छ। यसले राष्ट्रिय अनुकूलन योजना (विशेष गरी गैरकाष्ठ वन पैदावार र औषधीय वनस्पति नक्साङ्कनमा केन्द्रित प्राथमिकता कार्यक्रम १९), राष्ट्रिय वन नीति २०१९ (जसले गैरकाष्ठ वन पैदावार र औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पतिको प्रशोधन, प्रमाणीकरण, उद्यमशीलता र निर्यातलाई प्रवर्द्धन गर्छ), राष्ट्रिय जलवायु परिवर्तन नीति २०१९ (जसमा दुर्लभ तथा लोपोन्मुख वनस्पति संरक्षण गर्ने कार्ययोजना समावेश छ), वन क्षेत्र रणनीति २०१६ र वन ऐनसहित धेरै राष्ट्रिय ढाँचालाई पनि सहयोग गर्छ। साथै, परियोजनाले जैविक विविधता महासन्धि (सीबीडी), साइटेस र दिगो विकासका विश्वव्यापी लक्ष्य (एसडीजी) जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौतालाई पनि सहयोग गर्छ।
नेपालको वन तथा वातावरण मन्त्रालय; नेपाल हर्ब्स एण्ड हर्बल प्रोडक्ट्स एसोसिएसन (नेह्पा); चाइना एसोसिएसन अफ ट्रेडिसनल चाइनिज मेडिसिन (सीएटीसीएम); चाइना स्ट्यान्डर्ड कन्फर्मिटी एसेसमेन्ट कम्पनी लिमिटेड (सीएससीए); र टेरा हिमालय प्रा. लि. परियोजनाका सहकार्यकर्ता हुन्।
परियोजना ब्रोसर (अङ्ग्रेजी संस्करण)
“दिगो व्यापारमार्फत हिमाली वनस्पति तथा च्याउको संरक्षणको विस्तार” परियोजनाको सुरुवात कार्यशाला एन्साबले आयोजना गर्यो
हिमालमा समुदायलाई सहयोग गर्ने र जैविक विविधताको क्षति रोक्ने नयाँ परियोजना
