कार्बन सफाइ सेवाबापत समुदायले भुक्तानी पाए

२०११ जुन २९

काठमाडौँ, जुन १५ – दोलखा, गोरखा र चितवनका तीन जलाधार परियोजनाका समुदाय प्रतिनिधिले आफ्नो वन संरक्षण कार्य र वन स्रोतको दिगो उपयोगबापत वन कार्बन ट्रस्ट कोषबाट ९५,००० अमेरिकी डलर प्राप्त गरे।

यी परियोजनाले कार्बन सङ्ग्रहणमा वैज्ञानिक रूपमा मापन गरिएको कार्यसम्पादनका आधारमा भुक्तानी दाबी गरे। वायुमण्डलबाट यो प्रमुख हरितगृह ग्यास सोसेर रूखको रूपमा भण्डारण गर्ने सेवाबापत कार्बन प्रदूषकबाट पैसा प्राप्त गर्ने कार्यलाई वन कार्बन व्यापार भनिन्छ।

इन्टरनेसनल सेन्टर फर इन्टिग्रेटेड माउन्टेन डेभलपमेन्ट (इसिमोड) का अनुसार यी जलाधार समुदायमा आधारित वन व्यवस्थापनमार्फत कार्बन सङ्ग्रहणमा केन्द्रित पाइलट परियोजना हुन्।

यी विश्वका पहिलो कार्बन अफसेट परियोजनामध्ये हुन्, जसमा तल्लो तहका मानिसलाई वन संरक्षण, कार्बन अवस्थाको अनुगमन र यी गतिविधिका लागि समुदायका सदस्यलाई आवश्यक तालिम दिन संलग्न गराइएको छ, इसिमोडले जनायो।

वन कार्बन ट्रस्ट कोष वन विनाश र वन क्षयीकरणबाट हुने उत्सर्जन घटाउने प्लस (रेड–प्लस) नामक अन्तर्राष्ट्रिय कार्बन व्यापार र वन क्षतिपूर्ति योजनाको हिस्साका रूपमा स्थापना गरिएको हो।

जलवायु तथा वन पहल अन्तर्गत नर्वेजियन विकास सहयोग निकाय (नोराड) को वित्तपोषणमा सञ्चालित परियोजनाले समुदायले व्यवस्थापन गरेको १०,००० हेक्टरभन्दा बढी वन समेट्छ र १६,००० भन्दा बढी घरपरिवार तथा ८९,००० वनमा निर्भर मानिसलाई संलग्न गराउँछ।

कोष सुरु गर्न नोराडले १,००,००० अमेरिकी डलरको सिड ग्रान्ट उपलब्ध गरायो।

इसिमोड र यसका साझेदार सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घ, नेपाल (फेकोफन) र एसिया नेटवर्क फर सस्टेनेबल एग्रिकल्चर एण्ड बायोरिसोर्सेज (एन्साब) ले यो पहल कार्यान्वयन गरिरहेका छन्।

दोलखाको ५,९९६ हेक्टर क्षेत्रफल भएको चरनावती जलाधारले सन् २०११ मा करिब ४६ लाख टन कार्बन डाइअक्साइड सोसेबापत ४५,५३५ अमेरिकी डलर प्राप्त गर्‍यो। यो कार्बन सोसाइ सन् २०१० को तुलनामा ५१,४८३ टन कार्बन डाइअक्साइडले बढी थियो।

वन क्षेत्र, जनसङ्ख्या घनत्व, जातीय संरचना र जीविकोपार्जनको अवस्थाका सन्दर्भमा तीनवटा पाइलट क्षेत्र फरक प्रकृतिका छन्। त्यसैले इसिमोडका अनुसार पाइलट कोषले कार्यसम्पादन मापदण्डलाई सामाजिक र आर्थिक मापदण्डसँग जोडेर सामाजिक समताका विषय सम्बोधन गर्छ।

गोरखाको १,८८८ हेक्टर क्षेत्रफल भएको लिधीखोला जलाधारले सन् २०११ मा १५ लाख टनभन्दा केही कम कार्बन डाइअक्साइड सङ्ग्रह गर्‍यो र २७,५६० अमेरिकी डलर भुक्तानी पायो।

चितवनको २,३८२ हेक्टर क्षेत्रफल भएको कायरखोला जलाधारले सन् २०११ मा २५ लाख टनभन्दा केही बढी कार्बन सङ्ग्रह गर्‍यो।

कार्बन व्यापार विश्वव्यापी रूपमा नयाँ अवधारणा हो र वन व्यवस्थापन गर्ने स्थानीय मानिसको क्षमता विकास गर्नु आवश्यक छ, जसबाट उनीहरूले यसबाट आफूले लाभ लिन सक्छन् कि सक्दैनन् भनेर आफैँ मूल्याङ्कन गर्न सकून्।