पारिस्थितिक प्रणालीमा आधारित व्यावसायिक कृषि: परम्परागत कृषि तथा वनलाई नेपालमा जलवायुमैत्री, आकर्षक र सामाजिक रूपमा प्रतिष्ठित व्यवसायमा रूपान्तरण गर्नेतर्फ

९ डिसेम्बर २०१३

नेपालसँग दिगो कृषि विकास गर्ने तुलनात्मक लाभ छ; र देशभर छरिएका केही राम्रा अभ्यासको अस्तित्व यस दिशामा सम्पत्ति बन्न सक्छ। तर यी राम्रा अभ्यासलाई मूल्य शृङ्खलाको व्यवहार्य प्रणालीमा एकीकृत गर्ने प्रयासको अभाव अझै छ। यस्तो अवस्थामा लागू गर्न मिल्ने कुनै उपयुक्त कृषि–व्यवसाय मोडेल छैन। यो क्षेत्र अझै मुख्यतया निर्वाहमुखी खेती, परम्परागत खेती अभ्यास, जमिनको टुक्रीकरण र न्यून ज्ञान स्तरबाट हावी छ र न्यून उत्पादकत्व र उत्पादनबाट ग्रस्त छ। यो क्षेत्र नयाँ प्रविधि, व्यवहार्य उत्पादन, उदीयमान बजार र व्यावसायिक सम्भावनाका दृष्टिले द्रुत परिवर्तनसँग तालमेल मिलाउन संघर्ष गरिरहेको छ। स्थानीय मानिसमा खेतीलाई तुच्छ, थकाउने र अप्रतिष्ठित रोजगारीका रूपमा हेर्ने व्यापक नकारात्मक धारणा छ, जसको आंशिक कारण सानो पारिश्रमिक र परम्परागत खेती अभ्यासको प्रयोग हो। यी कारकले ग्रामीण मानिस, विशेष गरी युवालाई राम्रो जीविकोपार्जनका अवसर र उच्च आम्दानीको खोजीमा सहरी क्षेत्र र विदेशतर्फ बसाइँसराइ गर्न बाध्य बनाएका छन्, र आफ्ना बालबालिका र वृद्ध परिवारलाई पछाडि छाडेका छन्। यसले उत्पादन बढाउने प्रविधि स्तरोन्नति र ग्रामीण उद्यमशील गतिविधिको सफलतामा नकारात्मक असर पारिरहेको छ।

नेपालको कृषि क्षेत्रमा रहेको ठूलो सम्भावनाको उपयोग गर्न र यो क्षेत्रले हाल सामना गरिरहेका स्रोत क्षयीकरण, टुक्रिएको जमिन स्वामित्व, अनियमित जलवायु प्रणाली, कमजोर बजार सम्बन्ध र श्रम अभावका चुनौती सम्बोधन गर्न एन्साबले परम्परागत वन तथा कृषिलाई जलवायुमैत्री, आकर्षक र सामाजिक रूपमा प्रतिष्ठित व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्यसहित पारिस्थितिक प्रणालीमा आधारित व्यावसायिक कृषि (ईसीए) नामक नयाँ कार्यक्रम परिकल्पना गरेको छ। एन्साबले परिकल्पना गरेको जलवायुमैत्री ईसीए प्रणालीले दिगो रूपमा उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउँछ; कृषि–पारिस्थितिक प्रणाली र मानिसको जलवायु परिवर्तनप्रतिको उत्थानशीलता सुधार्छ; हरितगृह ग्यास घटाउँछ/हटाउँछ; र युवालाई आकर्षित गर्दै यसलाई सामाजिक रूपमा प्रतिष्ठित बनाई राम्रो पारिश्रमिक सिर्जना गर्छ। ईसीए ले खेतबारी र वनमा आधारित उद्यममार्फत सम्पन्न समुदाय निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेका एन्साबका कार्यक्रमबाट प्राप्त राम्रा नतिजा र उत्कृष्ट अभ्यासमा आधारित छ।

ब्लु मुन फन्ड (ब्लु मुन फन्ड) को आर्थिक सहयोगमा एन्साबले ईसीए को प्रभावकारिता परीक्षण गर्न, कुशलता परीक्षणका लागि जग बसाल्न र विस्तारका लागि कार्यक्रम विकास गर्न महत्त्वपूर्ण ईसीए का केही प्रारम्भिक मुख्य अङ्ग सुरु गरेको छ। ब्लु मुन फन्ड को सहयोगमा हामीले क) ईसीए प्रणालीलाई दुई प्रमुख अङ्गसहित अवधारणात्मक रूप दिएका छौं – उपयुक्त सामग्री, प्रविधि र अभ्याससहितको कृषि प्रणाली; र न्यायोचित तथा हरित मूल्य शृङ्खलासहितको समुदायमा आधारित पुँजीवाद – एक कृषि–व्यवसाय मोडेल; ख) प्रविधि विकास र परीक्षण तथा प्रदर्शनका लागि प्रयोग केन्द्र स्थापना गरेका छौं; ग) ईसीए मूल्य शृङ्खला प्रवर्द्धनका लागि दीर्घकालीन प्रतिबद्धता भएको अग्रणी फर्म पहिचान गरी अभिमुखीकरण गरेका छौं; घ) काठमाडौं र नवलपरासी जिल्लाका सहरउन्मुख क्षेत्रमा अग्रणी फर्म र समुदायसँग मिलेर खेती र व्यावसायिक मोडेलको नमुना सञ्चालन गरेका छौं।

E&D केन्द्रबारे विस्तृत जानकारी >>>
ईसीए अद्यावधिक पढ्नुहोस् >>>
ईसीए फार्मका सूची >>>