लेखक: हुकुम बि. सिंह प्रकाशक: एफएओ भाषा: अङ्ग्रेजी प्रकाशन मिति: २००२ पृष्ठ सङ्ख्या: १० मूल्य: निःशुल्क
असल वन व्यवस्थापनको बाटो सादा हस्तनिर्मित कागजका साना पानाले बनाइएको हुन सक्छ भनेर थोरैले मात्र कल्पना गर्लान्। तर सुदूर पश्चिम नेपालको एक जीवन्त सामुदायिक वनका लागि ठ्याक्कै यही सत्य हो। “बझाङको श्री बिनायक पिमिडाँडा सामुदायिक वन निस्सन्देह देशका उत्कृष्ट व्यवस्थित वनमध्ये एक हो,” जिल्ला वन कार्यालयका रेन्जर रामकान्त यादवले टिप्पणी गरे। “कागज कारखानाको स्थापनाको परिणामस्वरूप धेरै हदसम्म यो वन व्यवस्थापन कसरी गर्नुपर्छ भन्ने उत्कृष्ट उदाहरण बनेको छ। स्थानीय वन उपभोक्ता समूहका सदस्यहरू दिगो वन व्यवस्थापन र वनको व्यावसायिक सम्पत्ति व्यवस्थापनप्रति अत्यन्त गम्भीर छन्। बाहिरियाबाट न्यून सहयोगमै समुदायले उच्च पहाडमा उद्योगले नाफामूलक रूपमा सञ्चालन हुन सक्दैनन् भन्ने सामान्य विश्वासलाई खण्डन गरेको छ।”
गाउँलेहरूले सामान्यतया “कम्पनी” भनेर मात्र बोलाउने मालिका हस्तनिर्मित कागज उद्योगको कारखाना परिसरमा पहिलो पटक आउने आगन्तुकले यति दुर्गम क्षेत्रमा सम्भाव्य उद्योग स्थापना हुन सक्छ भन्ने कल्पना गर्न सक्ने सम्भावना कम छ। न त उनीहरूले यस्तो उद्यमले एकान्त गाउँका बासिन्दाको जीवनस्तर उल्लेखनीय रूपमा उकास्न सक्छ भनेर अपेक्षा गर्न सक्छन्। तर यही यथार्थ हो। अझ प्रभावशाली कुरा त के हो भने कागज उद्योग गाउँलेहरू आफैँले स्थापना गरेका हुन्।
