विगत दुई वर्षमा नेपालमा बायो–ब्रिकेटको बजार आकार उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ, जसले साना उद्यमका लागि बढी अवसर सिर्जना गरेको छ। उत्पादनको गुणस्तर सुधार, बजारीकरण अभियान र ग्राहकको मागको पक्षमा अन्य विचारका लागि एन्साब र यसले सहयोग गरेका कार्यक्रमका विभिन्न हस्तक्षेपपछि ठूलो बजार निर्माण भएको हो।
बायो–ब्रिकेट गरिबको आम्दानी बढाउन, महिला र बालबालिकाको स्वास्थ्य जोखिम घटाउन, वनमा कार्बन भण्डार कायम राख्न र आक्रामक विदेशी प्रजातिको प्रसार घटाउन प्रमाणित प्रभावकारिता भएको वैकल्पिक ऊर्जाको आशाजनक स्रोत हो। नेपालमा धेरै गैरसरकारी संस्था र दाताले सहयोग गरेका साना स्तरका बायो–ब्रिकेट परियोजना छन्। यी अधिकांश कार्यक्रम स्थानीय तहमा सफल भए पनि देशमा ठूलो बजारको अभावले ब्रिकेट उत्पादन विस्तार गर्न आशङ्का थियो। यही पृष्ठभूमिमा एन्साबले उत्पादनको वातावरणीय संरक्षण र जीविकोपार्जन सुधार सम्भावना पूरा गर्न बायो–ब्रिकेटमा फरक प्रकारको हस्तक्षेप आवश्यक छ भनी परिकल्पना गर्यो। एन्साबको लक्ष्य बायो–ब्रिकेटको बजार विस्तार गर्नु थियो, जसबाट उत्पादन सीमान्त उत्पादनबाट मूलधारको उत्पादनतर्फ जाओस् र साना प्रशोधन उद्यमका लागि नयाँ अवसर सिर्जना होऊन्।
गतिविधि एन्साबले सन् २००७ देखि नेपालका दोलखा र सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा ब्रिकेट उत्पादनका लागि नवीन मोडेल उपलब्ध गराउन पाँचवटा स्थानीय उद्यम स्थापना गर्न सहयोग गर्यो। सुरुमा एन्साबले काठमाडौँका वैज्ञानिकसँग मिलेर गाउँमा परम्परागत रूपमा प्रयोग गरिने चुल्हो र ब्रिकेट उत्पादन प्रविधि सुधार्यो। त्यसपछि सङ्गठनले इच्छुक समुदायलाई पूँजी जुटाउन, नेतृत्व छनोट गर्न, उद्यमको सङ्गठनात्मक संरचना स्थापना गर्न, आवश्यक उपकरण खरिद गर्न र भावी कर्मचारीलाई तालिम दिन सहयोग गर्यो। त्यसपछि प्रयोगात्मक चरण आयो, जसमा एन्साबले सामूहिक उत्पादनका लागि आवश्यक स्तरमा गुणस्तर र दक्षता पुर्याउन धेरै परिवर्तन सुझायो – कोइला र बाइन्डरको अनुपात समायोजन गरियो, समुदायले चारिङ ड्रमको सट्टा खाडल प्रयोग गर्न थाले, नयाँ मिक्सर मेसिन उपलब्ध गराइए, ग्राइन्डर सुधारियो आदि।
तथापि सञ्चालनको सबैभन्दा नवीन भाग नयाँ उद्यमले उत्पादन गरेका बायो–ब्रिकेटका लागि सहरी बजार विकास थियो। एन्साबले पाँचवटा समुदाय र अन्य इच्छुक व्यक्तिसँग मिलेर काठमाडौँमा आधारित राष्ट्रिय कम्पनी – हिमालयन ग्रिन एनर्जी प्रा. लि. (हाल हिमालयन न्याचुरल्स नामले चिनिन्छ) स्थापना गर्यो। त्यसपछि यस नयाँ संस्थासँग मिलेर सहरमा उत्पादन बिक्री गर्न तयार डिपार्टमेन्टल स्टोरको सञ्जाल निर्माण गर्यो र उपभोक्ताका लागि आकर्षक प्याकेजिङ तयार पार्यो। यसले उत्पादन र यसका बहुविध प्रयोग प्रदर्शन गर्न काठमाडौँभरि ४० वटा एकदिने किओस्क स्थापना गर्नेजस्ता व्यापक बजारीकरण गतिविधिलाई पनि सहयोग गर्यो। विकास निकायलाई आफ्ना कार्यालय तताउन बायो–ब्रिकेट प्रयोग गर्न थाल्न पनि प्रोत्साहित गरियो।
प्रभाव हिमालयन न्याचुरल्स अहिले नेपालको मुख्य ब्रिकेट बजारीकरण कम्पनीका रूपमा खडा छ। यसले सन् २००९ मा ५१ वटा खुद्रा पसल र ७ जना वितरकमार्फत १,२०,००० ब्रिकेट र २,२०० सुधारिएको चुल्हो बिक्री गर्यो र सन् २०१० को केवल तीन महिनामा २००९ मा बिक्री भएको ब्रिकेटको मात्रा नाघ्यो। हिमालयन न्याचुरल्ससँगै पाँचवटा सामुदायिक उद्यमको कन्सोर्टियमले ९४ जना (५२ पुरुष र ४२ महिला, आम्दानी: वार्षिक २४,९३४ अमेरिकी डलर) लाई प्रत्यक्ष रोजगारी पनि प्रदान गरिरहेको छ। सङ्गठनले नेपालभरिबाट ब्रिकेट सङ्कलन गर्न थालेको छ र बायो–ब्रिकेटको हालको समस्या बजारको आकार नभई पर्याप्त सङ्ख्यामा तिनको उत्पादन र आपूर्ति हो भनी बताउँछ।
