लेखक: भीष्म सुवेदी प्रकाशक: औषधीय वनस्पतिसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन भाषा: अङ्ग्रेजी प्रकाशन मिति: फेब्रुअरी १९, १९९८ आईएसबीएन: उपलब्ध छैन पृष्ठ सङ्ख्या: मूल्य: निःशुल्क
नेपालका हिमालमा रहेका औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पतिले कुनै क्षेत्रको पारिस्थितिक प्रणाली र जैविक विविधता संरक्षण गर्दै स्थानीय अर्थतन्त्र र निर्वाहमुखी स्वास्थ्य आवश्यकतामा योगदान दिन सक्छन्। यो पत्रले स्थानीय समुदायका सदस्यको हितका लागि दिगो र समतामूलक तरिकाले आर्थिक र वातावरणीय अवस्था सुधार्न यस क्षेत्रका संरक्षण र विकासका विभिन्न रणनीतिको परीक्षण गर्छ। यस पत्रका लागि तथ्याङ्क र जानकारी जनवरी १९९५ देखि डिसेम्बर १९९७ सम्म नेपालको हुम्लामा “स्थानीय उद्यम विकासमार्फत समुदायमा आधारित पारिस्थितिक प्रणाली व्यवस्थापन” परियोजनामा काम गर्दा सञ्चालन गरिएका अध्ययन र प्राप्त अनुभवबाट आएका हुन्।
परियोजनाको सुरुवाती अवधिमा सैद्धान्तिक आधार र प्रसङ्गगत पृष्ठभूमिबाट सुरु गरी हुम्लाका औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पतिको उपयोग, सङ्कलन र व्यापार ढाँचाको मूल्याङ्कन गरिएको छ। प्रयोगका तीनवटा फरक तर पूर्णतया अलग नभएका वर्गका १०० भन्दा बढी औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पति प्रजाति तिनको पारिस्थितिकी तथा विद्यमान उपयोग र व्यवस्थापन अभ्यासका साथ पहिचान गरिएका छन्। त्यसपछि एकीकृत संरक्षण तथा विकास रणनीति र तिनका नतिजाको परीक्षण गरिएको छ। विकास र परीक्षण गरिएका मुख्य रणनीति उद्यम विकल्प निर्धारणका लागि उप–क्षेत्र विश्लेषण, स्थानीय क्षमता विकास, सङ्कलकका लागि थप प्रोत्साहनका रूपमा समुदायमा आधारित उद्यम; स्रोतमाथि समुदायका अधिकार सुदृढीकरण; आदिवासी विशेषज्ञतालाई वैज्ञानिक ज्ञानसँग जोड्ने; बजारीकरण र व्यवसाय सहयोग प्रदान गर्ने; एकीकृत संरक्षण शिक्षा प्रवर्द्धन गर्ने; उपभोक्ता समूहबीच सम्बन्ध र समन्वय स्थापना गर्ने; र उचित नीति निर्माण र कार्यान्वयन सहयोगका लागि राष्ट्रियस्तरका मञ्चको सञ्जाल निर्माण गर्ने हुन्। स्थानीय समुदायलाई बढी प्रत्यक्ष प्रोत्साहन सिर्जना गर्ने एकीकृत संरक्षण तथा विकास दृष्टिकोणले परम्परागत दृष्टिकोणभन्दा राम्रो संरक्षण प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने कुरामा जोड दिइएको छ।
