लेखक: भीष्म सुवेदी प्रकाशक: द नेपाल जर्नल अफ फरेस्ट्री XII (२): १८–३२ भाषा: अङ्ग्रेजी प्रकाशन मिति: २००३ आईएसबीएन: उपलब्ध छैन पृष्ठ सङ्ख्या: १३ मूल्य: निःशुल्क
यो पत्रले नेपालमा गैरकाष्ठ वन पैदावारको दक्ष, दिगो र समतामूलक व्यावसायिक उपयोगका अवसर र चुनौतीको अन्वेषण र विश्लेषण गर्छ। यस क्षेत्रका चुनौती सम्बोधन गर्ने र अवसर अभिवृद्धि गर्ने रणनीतिहरू सुझाइएका छन्। अन्य कुनै व्यवसायभन्दा फरक, गैरकाष्ठ वन पैदावार उद्यम विकासलाई स्थानीय मानिसको परम्परागत जीविकोपार्जन रणनीति तथा सांस्कृतिक मूल्य सुरक्षित गर्दै संरक्षणका लागि आर्थिक प्रोत्साहन सिर्जना गरेर जैविक विविधता संरक्षणसँग जोड्न सकिन्छ। तर यो सम्भावना साकार पार्न धेरै चुनौतीको सामना गर्नुपर्छ।
यस पत्रका जानकारी स्रोतमा एसिया नेटवर्क फर स्मल स्केल बायोरिसोर्सेज (एन्साब) ले नेपालमा गैरकाष्ठ वन पैदावारका विभिन्न पक्षमा सञ्चालन गराएका १८ वटा साना क्षेत्र अनुसन्धान अध्ययन, वन विभाग र एन्साबका आधिकारिक अभिलेख, र नेपालका गैरकाष्ठ वन पैदावारसम्बन्धी प्रकाशित साहित्य समावेश थिए। विगत चार वर्षमा नेपालमा एन्साबका गैरकाष्ठ वन पैदावारसँग सम्बन्धित धेरै परियोजना कार्यान्वयन गर्दा प्राप्त ज्ञान र अनुभव पनि प्रतिबिम्बित छन्। यो प्रतिवेदन यस क्षेत्रमा संलग्न योजनाकार र व्यावसायिकलाई उपयोगी हुने अपेक्षा गरिएको छ।
यस पत्रको उद्देश्यका लागि गैरकाष्ठ वन पैदावारलाई वन, घाँसे मैदान वा यस्तै प्रयोगमा रहेको कुनै पनि जमिनबाट काठ, दाउरा र घाँसपातबाहेकका जैविक मूलका सबै वस्तु समावेश गर्ने गरी परिभाषित गरिएको छ। गैरकाष्ठ वन पैदावारका उदाहरणमा औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पति (एमएपी); बाँस र बेत; नट, फलफूल, कन्दमूल र बेरी; घाँस र पात; सिलिम; कीरा र कीरा प्रदायक; र वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गी समावेश छन्। विशेष गरी, यो पत्र वनस्पति उत्पादनमा केन्द्रित छ।
