पहिले नेपालको सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा आम्दानीको मुख्य स्रोत आलु र मकै खेती थियो र गाउँलेहरू निकै कष्टले जीवन धान्थे। सन् २००७ मा एन्सावका कर्मचारीले आम्दानी बढाउन र जैविक विविधता संरक्षण गर्न सुगन्धित तेल आसवन सहकारी स्थापनाको सम्भाव्यताबारे छलफल गर्न जिल्लाका सामुदायिक समूहको भ्रमण गरे — सुगन्धकोकिला, गैरकाष्ठ वन पैदावार (एनटीएफपी) प्रयोग गरेर, जुन पहिले बाख्रालाई खुवाउन मात्र प्रयोग हुन्थ्यो।
आफ्नो समुदायमा पहिल्यै नेता रहेका शशि शाक्य सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको सिक्रे समुदायको सुगन्धकोकिला उद्यमका कोषाध्यक्ष चुनिए। एन्सावका कर्मचारीले शशि र समुदायलाई व्यवसाय योजना बनाउन र उद्यमका लागि शेयर सङ्कलन गर्न सघाए। एन्सावले उद्यमलाई नेपाली समुदायमा आधारित वन उद्यमहरूको सङ्घले स्वामित्व लिएको प्राकृतिक उत्पादन प्रशोधन तथा व्यापार कम्पनी हिमालयन बायो–ट्रेड लिमिटेड (एचबीटीएल) सँग पनि जोड्यो। एचबीटीएल ले उद्यमका लागि सुरुवाती रकम उपलब्ध गरायो र समुदाय आफैँले पनि प्रारम्भिक लगानीको एक हिस्सा तिर्यो, जसले उद्यम सफल भएको हेर्ने उनीहरूको चासो अझै बलियो बनायो।
शशिका अनुसार उद्यमको अनौठो पक्ष सुगन्धकोकिला सङ्कलन गर्ने महिलाले पहिले आम्दानीको कुनै अन्य स्रोत नभएको ठाउँमा आम्दानी गरिरहेका छन्। साथै, शशि भन्छन्, सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले नाफा कमाइरहेका छन्। शशिले उत्साहपूर्वक व्याख्या गरे, “उद्यमको नाफाले समुदायका सबैभन्दा गरिबभन्दा गरिबलाई फाइदा पुर्याउँछ।” उद्यमको व्यवस्थापन समितिले उद्यमको नाफा समुदायभित्रका अति गरिबलाई आफ्नै कम्पनी स्थापना गर्न सहयोग गर्न प्रयोग गर्ने निर्णय गर्यो। यति मात्र होइन, सुगन्धकोकिला सङ्कलन गर्न सामुदायिक वनका अझ दुर्गम क्षेत्रमा जानुपर्ने सङ्कलकहरूलाई टाढाबाट उत्पादन ल्याउने अतिरिक्त शारीरिक श्रमको क्षतिपूर्तिका रूपमा आफ्नो उत्पादनको बढी मूल्य दिइन्छ।
शशिले उल्लेख गरे, “एन्सावले उद्यमलाई थोरै आर्थिक सहयोग दियो, तर उसले हामीलाई आवश्यक सम्बन्ध बनाउन, उद्यम स्थापना गर्न र प्राविधिक तालिम दिन सघायो।” पहिले अर्को समूहले यही समुदायलाई लोक्ता (हस्तनिर्मित कागज बनाउन प्रयोग हुने) सङ्कलन गर्न सम्पर्क गरेको थियो, तर परियोजना असफल भएको थियो र गाउँलेले नयाँ प्रयासमा विश्वास गुमाएका थिए। तर एन्सावले गरेको बजार तथ्याङ्क र बजार सम्भाव्यता अध्ययनबाट सुगन्धकोकिला सफल हुने आवश्यक आश्वासन उद्यमसँग थियो। यसले अपेक्षा पार गर्यो — छ महिनाभित्रै उद्यम सिर्जना भई सञ्चालनमा आइसकेको थियो। शशिले व्याख्या गरे, “सफलताको अत्यावश्यक पक्ष सामाजिक परिचालन र एन्सावले हामीलाई निर्माण गर्न सघाएको दृष्टि थियो।”
