समृद्ध जैविक विविधता र सम्पन्न जनता सिर्जना गर्ने आफ्नो ध्येयको अंशका रूपमा एन्सावले गैरकाष्ठ वन पैदावार प्रवर्द्धन गर्दै आएको छ। यस्तै एक परियोजना सुगन्धित तेल दिने उत्पादनबाट आवश्यक तेल निकाल्न साना आसवन एकाइ निर्माण गर्नु हो। वनस्पतिको आसवनले ठूलो मात्राका भारी कच्चा उत्पादनलाई लामो दूरीमा ढुवानी गर्नुपर्ने आवश्यकता घटाउँछ र आसवन सहकारीमा सँगै काम गर्ने सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई आफ्ना उत्पादनमा मूल्य अभिवृद्धि गर्न दिन्छ, किनकि आसवित तेल ढुवानी गर्न धेरै सजिलो हुन्छ र धेरै उच्च मूल्य पाउँछ। उपभोक्ता समूहलाई सहकारी स्थापना गर्न सघाउनुका अतिरिक्त एन्सावले तालिम, प्राविधिक सहयोग र बजारीकरणमा सहायता पनि प्रदान गर्छ। एन्सावले सहकारीका उत्पादनलाई अमेरिकामा आधारित सौन्दर्य कम्पनी एवेडा जस्ता उच्च स्तरीय निर्यात बजारका खरिदकर्तासँग पनि जोड्छ। परियोजनाका प्रभावमा सुगन्धित वनस्पति खेतीका लागि बाँझो र सीमान्त जमिनको प्रयोग; स्थानीय समुदायलाई टाढाका बजारमा पहुँच; प्राविधिक खेती र प्रशोधन सीप विकास; र स्थानीय समुदायका सदस्यका लागि रोजगारी सिर्जना समावेश छन्।
तर व्यक्तिगत प्रभाव सबैभन्दा प्रभावशाली मध्ये एक हो: सहभागी घरधुरीको प्रति घरधुरी आम्दानी वार्षिक रु ११,२०२ ($१७४) ले बढेको छ। उदाहरणका लागि, रमेश लामाको मामला हेरौँ, जसले आफ्ना जिल्ला वन अधिकृतबाट आसवन एकाइ सञ्चालन गर्न सिके, र वनसम्बन्धी पूर्व पृष्ठभूमि नभए पनि उनी देउढुङ्गा सहकारीका आसवन एकाइका व्यवस्थापकका रूपमा आठ वर्षदेखि काम गर्दैछन्। व्यवस्थापकका रूपमा उनले सहकारीका सबै चार आसवन एकाइबाट आसवित तेल लिई बजारमा लैजान एकत्रित गर्छन्। साथै, सदस्यका रूपमा उनको सहकारीमा शेयर पनि छ — अनौठो व्यावसायिक विधि, जसले सदस्यलाई एकाइ सफल भएको हेर्न उत्सुक बनाउँछ र सङ्कलकदेखि व्यवस्थापकसम्म सञ्चालन सफल बनाउनमा संलग्न धेरै मानिसमाथि सामूहिक दबाब पनि दिन्छ। जम्मा रमेशको सहकारीमा पाँच सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह र २५ व्यक्तिको व्यवसायमा शेयर छ।
रमेशले उपभोक्ता समूहका सङ्कलकहरूले सहकारीलाई दिएको कच्चा पदार्थको परिमाण अभिलेख गर्छन् र विभिन्न पक्षले तिर्नुपर्ने र पाएको रकमको लेखा पनि राख्छन्। उनी भन्छन्, यति धेरै मानिसका कार्यको जिम्मेवारी लिनु कहिलेकाहीँ चुनौती हुन्छ, तर साथै यसले प्रशोधनमा संलग्न धेरै मानिसलाई सेवा दिन्छ।
आफ्नो हासिल गरेको सीपका कारण रमेशले अब अरूलाई आसवन एकाइ प्रयोग र व्यवस्थापन गर्न तालिम पनि दिन्छन्। उनी प्राविधिक प्रशिक्षकका रूपमा प्रतिदिन रु ५०० कमाउँछन् र नजिकैको दर्बनमा परियोजना स्थापना गर्न पनि सघाएका छन्। रमेश भन्छन्, “म काममा आउँदा खुसी हुन्छु र आफैँले गर्न सक्ने नयाँ सीप सिकेकोमा खुसी लाग्छ। साथै, मेरो तालिम कार्य, एकत्रीकरण व्यवस्थापन कार्य र मेरा शेयरबाट हुने आम्दानीले मेरो परिवार पाल्छ।”
रमेशको विशेषज्ञताको माग छ — एन्सावसँग उनी आसवन एकाइको उचित प्रयोगबारे स्थानीय व्यक्तिलाई तालिम दिन भुटान जाँदै छन्।
