१६ वर्षीय टुहुरो विक्रम खड्का बझाङको कैलासमा आफ्नी वृद्ध र अपाङ्ग हजुरआमासँग बस्छन्। आर्थिक अवसर अत्यन्त सीमित दुर्गम पहाडमा बस्ने उनी र उनकी हजुरआमा विदेशमा ज्यालादारी गर्ने दाजुमा निर्भर छन्। विक्रमको स्कुल शुल्क र किताब, परिवारका लुगा र हजुरआमाको औषधि दाजुले पठाएको रेमिट्यान्सबाट तिरिन्छ। हालै दाजुको पैसा आएन र विक्रम अप्ठ्यारोमा परे। उनले हजुरआमाको औषधि किन्न र पढाइका सबै शुल्क र खर्च धान्न असम्भव हुने ठाने। उनले खेती गर्ने सानो जमिनले परिवारलाई वर्षको करिब आधा समय मात्र धान्छ।
बिनायक पिमी डाँडा सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको नेतृत्वमा कैलासका समुदायले मालिका नामक हस्तनिर्मित कागज उद्यम सुरु गरे। समुदायलाई लोक्ता व्यवस्थापन र सङ्कलन प्रणालीबारे जानकारी गराइयो। विक्रमले आशाको सानो झल्को देखे। उनले एघार दिन लोक्ताको बोक्रा सङ्कलनमा काम गरे र ५५ केजी लोक्ताको बोक्रा सङ्कलन गरे। उनले गाउँकै उद्यममा बोक्रा बेचे र रु ११५० (१६ अमेरिकी डलर) कमाए। यो रकमले उनले स्कुल शुल्क तिरे र किताब, कलम, लुगा र हजुरआमाको औषधि किने। विक्रमले आफ्नो पढाइ जारी राख्न र हजुरआमाको हेरचाह दुवै गर्न सकेका छन्।
सामुदायिक उद्यम पहलबाट लाभ पाउने गाउँमा विक्रम एक्लै होइनन्। उद्यममा आधारित जैविक विविधता संरक्षण परियोजनाभरि पाँच जिल्लाका करिब ६,००० घरधुरीले जीसीपी परियोजनाका गतिविधिका कारण बढी आम्दानी गरेका छन्। धेरैले विक्रम जस्तै कथा सुनाउँछन्, विशेषगरी पहिले बेरोजगार रहेका र अहिले उद्यममा काम गर्ने महिला र/वा परिवार पाल्न अब मौसमी काम गर्नुनपर्ने पतिहरू। परियोजनाले विद्यार्थी टिकाउ दर र आर्थिक बसाइँसराइ घटाउने लक्ष्य प्रत्यक्ष राखेको नभए पनि स्थानीय समुदायको स्थिरतामा लाभ स्पष्ट छ।
कैलासको मालिका हस्तनिर्मित कागज उद्यमलाई अन्य ठाउँमा दोहोर्याउन अध्ययन र अभिलेखीकरण गरिएको छ। उद्यमका केही अभिनव विशेषतामा जैविक र उद्यम अनुगमनको एकीकरण, जैविक विविधता संरक्षण र उद्यमको आर्थिक सम्भाव्यताबीच स्पष्ट सम्बन्ध, समुदायका सदस्यको शेयरधनी अधिकार, र स्रोत व्यवस्थापन तथा उपयोग योजना तर्जुमा गर्दा सबै समुदाय सदस्य (पुरुष र महिला, तल्लो जात र अन्य वञ्चित समूह) को आवश्यकता विचार गर्नु पर्छन्।
