लेखक: भीष्म प्र. सुवेदी प्रकाशक: एड्रोइट पब्लिसर्स, नयाँ दिल्ली भाषा: अङ्ग्रेजी प्रकाशन मिति: जनवरी २००६ पृष्ठ सङ्ख्या: २४४ मूल्य: रु. ८८०
पहाडी क्षेत्रका मानिस जीवन धान्न खाना जुटाउन मात्र सङ्घर्ष गरिरहेका छन् र नजिकको वनले उनीहरूलाई बाँच्ने आशा दिन्छ। उनीहरूसँग धनी वनबाट इन्धन र घाँसपात ल्याउने सजिला बाटो छन्। मानिसले वन रित्याइरहेको थाहा पाउँछन् तर जीवन र वातावरण नष्ट गरिरहेको थाहा पाउँदैनन्। यसरी मानिस गरिबीको खाल्डोमा खनिरहेका छन् र त्यसमा आफ्नो जीवन खुम्च्याइरहेका छन्। यो अभ्यासले गरिबी बढ्ने र जैविक विविधता घट्ने परिणाम ल्याउँछ, भविष्यका लागि लगभग केही छाड्दैन। अगाडिको प्रश्न: के गरिबी निवारण गर्न र जैविक विविधता सुधार गर्न सकिँदैन? दुवै कारकलाई एकसाथ ल्याउने कुनै परस्पर पूरक तरिका छैन? वा गरिबी निवारण र जैविक विविधता संरक्षण कसरी दिगो बनाउने? चुनौती विभिन्न तरिकाले पुस्तकमा समेटिएका छन् र लेखकले चुनौतीको व्यावहारिक समाधान निकाल्न विभिन्न विधि र प्रयोग लागू गर्छन्।
लेखक उद्यममुखी सामुदायिक वन व्यवस्थापनले संरक्षण र स्थानीय जीविकोपार्जन दुवैमा सकारात्मक नतिजा उत्पन्न गर्न सक्छ भन्ने निष्कर्षमा पुग्छन्। संरक्षण समस्या समाधान गर्न परीक्षण र कार्यान्वयन गरिएका विभिन्न दृष्टिकोणको सन्दर्भमा निष्कर्षले समुदायलाई वन स्रोतबाट अलग राख्ने र वनलाई अछुतो राख्ने दृष्टिकोणलाई चुनौती दिन्छ। लेखकले स्थानीय, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय उत्पादन बजारमा आँखा राखेर वनमा आधारित उद्यम विकासका उच्च सम्भावना पत्ता लगाएका छन्। उद्यमले जैविक विविधता प्रवर्द्धनमा कसरी मद्दत गर्न सक्छ भन्नेबारे उनले स्पष्ट उत्तर दिएका छन्। यसबाहेक, अनुसन्धानले सरकारी नीति, बजार संरचना र संरक्षण कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा अनुकूल परिवर्तन ल्याउन सक्ने रणनीति र दृष्टिकोण पहिचान गरेको छ। अध्ययनका लागि लेखकले वनमा आधारित जैविक विविधताले सम्पन्न र तीव्र गरिबीले ग्रस्त पहाडी क्षेत्रका छवटा जिल्ला छानेका छन्।
