भाग ८, अङ्क १: जनवरी – फेब्रुअरी – मार्च – अप्रिल २०१७
हिमालमा जलवायुमैत्री कृषि – नेपालका पहाडी समुदायको खाद्य सुरक्षा र गरिबी न्यूनीकरणका लागि अभिनव हरित व्यावसायिक मोडल
एन्सावले परम्परागत कृषि र वन अभ्यासलाई जलवायुमैत्री र प्रतिष्ठित व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्यसहित पारिस्थितिक प्रणालीमा आधारित व्यावसायिक कृषि (ईसीए) को अवधारणा परिकल्पना गरेको छ। एन्सावले परिकल्पना गरे अनुसारको जलवायुमैत्री ईसीए प्रणालीले दिगो तरिकाले उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउँछ; कृषि–पारिस्थितिक प्रणाली र मानिसको जलवायु परिवर्तनसँग जुध्ने क्षमता सुधार्छ; हरितगृह ग्यास घटाउँछ/हटाउँछ; र युवालाई आकर्षित गरी राम्रो पारिश्रमिक दिँदै सामाजिक रूपमा प्रतिष्ठित बनाउँछ। ईसीए ले पारिस्थितिक रूपमा दिगो, आर्थिक रूपमा प्रतिस्पर्धी र सामाजिक रूपमा न्यायोचित तरिकाले कृषि उत्पादन र उत्पादन तथा सेवाको बजारीकरणमा ध्यान दिन्छ। सन् २०१० को सुरुतिर सुरु भएको ईसीए कार्यक्रम नेपालका विभिन्न भौगोलिक सेटिङमा कार्यान्वयन भएको छ।
नेपालमा ईसीए पहलबाट प्राप्त राम्रा नतिजा, उत्कृष्ट अभ्यास र पहिचान गरिएका बजार मार्गमा टेकेर यो अवधारणा सन् २०१५ देखि २०१६ सम्म बाजुरा जिल्लामा निम्न साझेदारको सहकार्यमा दोहोर्याइयो: मिसन ईस्ट र आईसीसीओ कोअपरेसन ले पहाडी ग्रामीण समुदायको खाद्य सुरक्षा र गरिबी न्यूनीकरणका लागि जलवायुमैत्री कृषि मोडल कार्यान्वयन गरे।
थप पढ्नुहोस् >>>
प्रकाशनहरू
एक स्वास्थ्य पेशाकर्मीको निर्देशिका
एन्सावले नेपालमा आफूले कार्यान्वयन गरेको वन हेल्थ एसिया कार्यक्रमअन्तर्गत “एक स्वास्थ्य पेशाकर्मीको निर्देशिका” प्रकाशन गरेको छ, जुन सहकार्यमा तयार भएको हो: रिलिफ इन्टरनेसनल र आर्थिक सहयोग: युरोपेली सङ्घ। निर्देशिकाले चितवन, रुपन्देही र बाँके जिल्लाका सार्वजनिक र पशु स्वास्थ्य पेशाकर्मी तथा विज्ञहरूको सम्पर्क विवरण एकत्रित गरेको छ। यो निर्देशिकाबाट प्रत्येक जिल्लाका सेवाग्राहीले आफ्नो उपयुक्त स्थानका विज्ञ र पेशाकर्मीसँग परिचित भई आ-आफ्ना सेवाका लागि सम्पर्क गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। सम्पर्क विवरणले जिल्ला र क्षेत्रीय तथा केन्द्रीय तहमा एक स्वास्थ्य क्षेत्रमा संलग्न पेशाकर्मीबीच सहकार्य, नेटवर्किङ र समन्वयमा पनि मद्दत गर्नेछ।
प्रकाशन डाउनलोड गर्नुहोस् >>>
सिमसारमाथि मानिसको निर्भरता: नेपालमा जोड दिँदै दक्षिण एसियाको परिप्रेक्ष्य
एन्सावका कृषि तथा वातावरणीय स्वास्थ्य विशेषज्ञ डा. किशोर अत्रेयले “वेटल्यान्ड साइन्स: दक्षिण एसियाका परिप्रेक्ष्य” मा प्रकाशित “सिमसारमाथि मानिसको निर्भरता: नेपालमा जोड दिँदै दक्षिण एसियाको परिप्रेक्ष्य” शीर्षकको पुस्तक अध्यायको सह–लेखन गरे, जसले नेपाल र दक्षिण एसियामा विभिन्न स्रोतका लागि मानिसको सिमसारमाथि बढ्दो निर्भरताबारे चर्चा गर्छ।
कार्यक्रमहरू
जैविक विविधता र जलवायु परिवर्तन मूल्याङ्कन र जीविकोपार्जनमा प्रभावसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन
The Government of Nepal, Tribhuvan University, Agriculture and Forestry University ले अन्य २० संस्थाको साझेदारीमा जनवरी १०, २०१७ मा जैविक विविधता, जलवायु परिवर्तन र ग्रामीण जीविकोपार्जनको क्षेत्रमा विज्ञान, प्रविधि, नीति र कार्यलाई एकीकृत गर्न प्रतिष्ठित वैज्ञानिक, नीति निर्माता र विकासकर्मीलाई ल्याउन “जैविक विविधता र जलवायु परिवर्तन मूल्याङ्कन र जीविकोपार्जनमा प्रभावसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन” आयोजना गर्यो। सम्मेलनमा २५० भन्दा बढी नेपाली र १०० विदेशी व्यक्तिको सहभागिता थियो र ग्रामीण उद्यम प्रवर्द्धन र पोषण, स्वास्थ्य र जीवनस्तरमा व्यापक सुधारका लागि वैज्ञानिक र प्राविधिक अनुसन्धानका अभिनव प्रयोगमा जोड दिइएको थियो। एन्सावले सम्मेलनको सह–आयोजकको भूमिका पनि निर्वाह गर्यो। सम्मेलनको उद्घाटन माननीय राष्ट्रपति सुश्री विद्यादेवी भण्डारीले गर्नुभयो।
निजी र सार्वजनिक क्षेत्रका पात्रहरूले नेपालमा पारिस्थितिक प्रणाली सेवा प्रमाणीकरणको पाइलट पहललाई मान्यता दिए
एन्सावले नेपालको दोलखा जिल्लामा आयोजना गरेको अवलोकन भ्रमणमा राष्ट्रिय तहका निजी र सार्वजनिक क्षेत्रका पात्रहरूले स्थानीय जीविकोपार्जन र वन सुशासन सुधार गर्न पारिस्थितिक प्रणाली सेवा प्रमाणीकरणको पहललाई मान्यता दिए। सरकार, नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ (नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ), वन पारिस्थितिक प्रणाली सेवामा आधारित वस्तु सङ्घ, विकास संस्था र सञ्चारमाध्यमको प्रतिनिधित्व गर्ने कुल २० सहभागीले फेब्रुअरी २२–२३, २०१७ मा दोलखा जिल्लाको चरनावती परिदृश्यको भ्रमण गरे, जहाँ एन्सावले साझेदारी गरेर पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका लागि वन प्रमाणीकरणको पाइलट गरिरहेको छ: फरेस्ट स्टिवार्डसिप काउन्सिल (एफएससी), सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घ नेपाल (फेकोफन), राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष) र रिलिफ इन्टरनेसनल (RI) । सहभागीहरूले समुदायमा आधारित दिगो वन व्यवस्थापन; पारिस्थितिक प्रणालीका वस्तु, काठ तथा गैरकाष्ठ वन पैदावारको वन प्रमाणीकरण, र वन कार्बन सञ्चिति, जैविक विविधता संरक्षण, जलाधार सेवा र माटो संरक्षण जस्ता पारिस्थितिक प्रणाली सेवा; वनमा आधारित उद्यम र दिगो उपयोगका लागि स्थानीय, राष्ट्रिय र क्षेत्रीय तहमा एफएससी प्रमाणित वस्तु तथा सेवाका लागि भुक्तानी प्रणाली स्थापना गर्ने तिनको सम्भावित दायराबारे जमिनी तहका अन्तर्दृष्टि पाए।
एन्सावले भुटानी प्रतिनिधिका लागि चिराइतो (Swertia chirayita) को दिगो खेती, व्यवस्थापन र बजारीकरणबारे अध्ययन तथा अवलोकन भ्रमण आयोजना गर्यो
भुटान सरकारको कृषि तथा वन मन्त्रालयको अनुरोधमा Ministry of Agriculture and Forest, Royal Government of Bhutan, एन्सावले डिसेम्बर २०१६ मा उनीहरूका अधिकारीका लागि चिराइतोको दिगो खेती, व्यवस्थापन र बजारीकरणबारे दस दिने अध्ययन तथा अवलोकन भ्रमण सहजीकरण र आयोजना गर्यो। जम्मा ८ अधिकारीले नेपालमा अगुवा चिराइतो किसान, समुदायका सदस्य र व्यापारीसँग भेट गरी अन्तरक्रिया गरे र दिगो चिराइतो व्यवस्थापनको सम्पूर्ण मूल्य शृङ्खलाबारे व्यावहारिक अन्तर्दृष्टि हासिल गरे। भ्रमणको समन्वय एन्सावका वन तथा जलवायु परिवर्तन विशेषज्ञ डा. नवीनराज जोशीले गरे र इलामका चिराइतो खेती गरिएका खेत, बनेपाको डाबर नेपालको नर्सरी र ललितपुरको गोदावरीस्थित इसिमोडको ज्ञान पार्कको भ्रमण समावेश थियो। टोलीले नर्सरी विकास, बीउ छर्ने, बीउ अङ्कुरण बढाउने, रोप्ने प्रविधि, बालीको हेरचाह, सङ्कलन, सङ्कलनपछिका अभ्यास र बजारीकरणबारे जमिनी तहका अन्तर्दृष्टि र अभ्यास पाए। भ्रमणले भुटानका विविध सामाजिक–सांस्कृतिक र पारिस्थितिक परिवेशमा स्थानीय जीविकोपार्जन सिर्जना गर्न चिराइतो र अन्य एमएपी र तिनका उद्यमको प्रवर्द्धन र व्यावसायीकरणमार्फत दिगो खेती, उत्पादन, व्यवस्थापन र बजारीकरणका लागि सहभागीहरूलाई उपयोगी अन्तर्दृष्टि र क्षेत्र–आधारित सिकाइ दियो।
चिराइतो (Swertia chirayita) को नर्सरी व्यवस्थापन र खेतीसम्बन्धी क्षेत्र पुस्तिका हेर्नुहोस् >>>
बजार मूल्य
मार्च २०१७ को मूल्य रु/केजी मा। नेपालका लागि दुई बजार (काठमाडौँ र नेपालगञ्ज) र भारतका लागि चार बजार (दिल्ली, टनकपुर, लखनउ र कोलकाता) को औसत। अघिल्लो महिनाको तुलनामा भिन्नता गणना गरिएको।
३३ उत्पादनको पूर्ण मूल्य सूचीका लागि >>>
सङ्क्षेपमा
समुदायद्वारा व्यवस्थित फार्म र वनले जैविक प्रमाणीकरण पाए
Ashapuri Organic Pvt. Ltd. फार्म र बुद्ध सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह २० हेक्टर खेतीयोग्य जमिन र १७१ हेक्टर वन क्षेत्र समेटेर जैविक प्रमाणित भएका छन्। प्रमाणीकरणले काभ्रेपलाञ्चोकको आशापुरी जैविक फार्म (१० हेक्टर), र नवलपरासी जिल्लाका नवल फार्म (५ हेक्टर) र जनकल्याण फार्म (५ हेक्टर) लाई समेट्छ र बाली, सुकेका जडीबुटी, मसला र याकोन जस्ता अन्य प्रशोधित खुद्रा उत्पादन समावेश गर्छ। फार्महरू अमेरिकी राष्ट्रिय जैविक कार्यक्रम (यूएस एनओपी), जापानी कृषि जैविक मापदण्ड (JAS) र युरोपेली जैविक खेती अन्तर्गत जैविक प्रमाणित भएका छन्। त्यसैगरी बुद्ध सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह (१७१ हेक्टर) यूएस एनओपी अन्तर्गत जैविक प्रमाणित भएको छ र सुकेका जडीबुटी र जङ्गली बाली जस्ता उत्पादन समावेश गर्छ। प्रमाणीकरण प्रक्रियाका क्रममा एन्सावले प्रमाणीकरण निकायसँग सम्पर्क स्थापना, सामुदायिक स्तरका बैठक र कागजी काम तथा अभिलेखीकरणमा सहजीकरण गर्यो। आशापुरी जैविक फार्म एन्सावको पारिस्थितिक प्रणालीमा आधारित व्यावसायिक कृषि (ईसीए) कार्यक्रमको परीक्षण र प्रदर्शन केन्द्र हो र देशमा भरपर्दो जैविक अग्रणी फर्मको रूपमा विकसित भएको छ।
जीआईजेडले एन्साब र यसको कन्सोर्टियमलाई आईएन–म्याप्स कार्यक्षेत्र जिल्लाका लक्षित सामुदायिक वनको स्रोत सूचीकरण र सञ्चालन योजना परिमार्जनको जिम्मा दियो
Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (जीआईजेड) Nepal ले आफ्नो आईएन–म्याप्स परियोजना कार्यक्षेत्र जिल्लाका लक्षित सामुदायिक वनको स्रोत सूचीकरण तयारी, र सञ्चालन योजनाको समीक्षा र परिमार्जनका लागि एन्सावलाई छनोट गरेको छ। परियोजनाले छानिएका एमएपी प्रजातिको सूचीकरण गर्ने र आईएन–म्याप्स परियोजना जिल्लामा सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई आफ्ना सामुदायिक वन सञ्चालन योजना परिमार्जन गर्न सहयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ। आईएन–म्याप्स जिल्लामा रहेका जम्मा १२६ सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले यो परियोजनाबाट लाभ पाउने अपेक्षा गरिएको छ। परियोजना अप्रिल २०१७ बाट पिपल्स हेल्प ग्रुप (पीएचजी) को साझेदारीमा तीन महिना कार्यान्वयन हुँदैछ।
एन्सावका हालका परियोजना हेर्नुहोस् >>>
राष्ट्रिय मापदण्ड विकास समूहले सार्वजनिक परामर्शमा रहेको वन स्टिवार्डसिप मापदण्ड (एनएफएसएस) मस्यौदामा सुझाव माग्यो
एफएससी राष्ट्रिय मापदण्ड विकास समूह (एसडीजी) नेपालले नेपालका लागि एफएससी राष्ट्रिय वन स्टिवार्डसिप मापदण्ड (एनएफएसएस) को मस्यौदा तयार गरेको छ। एनएफएसएस मस्यौदा एसडीजी — नेपालको एफएससी राष्ट्रिय वन स्टिवार्डसिप मापदण्ड विकासका लागि विशेष रूपमा बनेको स्वतन्त्र, कक्षसन्तुलित बहुविषयक मञ्च — ले तयार गरेको हो र सरोकारवाला र जनता सहित शृङ्खलाबद्ध परामर्श र क्षेत्र परीक्षण समेटेको छ। एसडीजी नेपालले सार्वजनिक परामर्शबाट नेपालका लागि एनएफएसएस (मस्यौदा २.०) मा सुझाव माग्दैछ। एनएफएसएस मस्यौदाले वन व्यवस्थापन अभ्यासले प्रतिकूल प्रभाव नपार्ने दाबी गर्न चाहने पक्षका लागि आधार प्रदान गर्छ। विद्यमान वातावरणीय, सामाजिक र आर्थिक परिप्रेक्ष्यलाई ध्यानमा राख्ने सान्दर्भिक र लागू हुन सक्ने मापदण्ड विकास गर्न सबै औपचारिक सुझावलाई विचार गरिनेछ। सार्वजनिक परामर्शको अन्तिम मिति मे ०३, २०१७ हो।
एनएफएसएस मस्यौदा सार्वजनिक परामर्शबारे थप विवरणका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् >>>
