भाग ७, अङ्क १: जनवरी – फेब्रुअरी – मार्च – अप्रिल २०१६
पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका लागि वन प्रमाणीकरण: परिदृश्य तहमा जिम्मेवार वन व्यवस्थापन प्रवर्द्धन
पारिस्थितिक प्रणाली सेवा भुक्तानी (पीईएस) जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरण, जैविक विविधता संरक्षण र गरिबी निवारणका विश्वव्यापी प्रयासका लागि महत्त्वपूर्ण बजारमा आधारित समाधानका रूपमा उदाउँदै छ। पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका लागि उदीयमान बजार छन्, जस्तै – स्वैच्छिक बजारमा वन कार्बन। तर यी सेवाको व्यापारिक कारोबार विश्वसनीयता र पारदर्शिताको अभावले गम्भीर रूपमा पीडित छ। यसको एउटा कारण यी बजारका लागि “औजार” विकास नहुनु हुन सक्छ। नेपालले वन व्यवस्थापनका लागि समूह प्रमाणीकरण र चेन अफ कस्टडी प्रमाणीकरणमा अनौठो अनुभव हासिल गरेकाले अतिरिक्त पारिस्थितिक प्रणाली सेवा समावेश गरेर वन प्रमाणीकरण विस्तार गरी आर्थिक र वातावरणीय लाभ बढाउने सम्भावना अन्वेषण गर्नु अहिले अत्यन्त सान्दर्भिक छ।
यस परिप्रेक्ष्यमा एन्सावले निम्न संस्थासँग हात मिलायो संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय वातावरण कार्यक्रम (यूएनईपी) र फरेस्ट स्टिवार्डसिप काउन्सिल (एफएससी) सँग “अतिरिक्त पारिस्थितिक प्रणाली सेवा समावेश गरेर परिदृश्य तहमा एफएससी प्रमाणीकरण विस्तार (फोर्सेस)” नामक बहुदेशीय परियोजना विकास गर्न, जुन निम्न अनुदानसहित कार्यान्वयन गरिनेछ Global Environmental Facility (जीईएफ) र विभिन्न साझेदारको सह–वित्तीयकरण, एफएससी प्रमाणीकरणमार्फत विभिन्न पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका लागि जिम्मेवार वन व्यवस्थापन सुधार र प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्यसहित। परियोजनाले पारिस्थितिक प्रणालीका कार्य सुधार्न सफल नमुना स्तरोन्नतिको प्रारम्भिक कदमका रूपमा जैविक विविधता संरक्षण र पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका लागि उदीयमान बजारमा लागू हुने एफएससी प्रमाणीकरणका विस्तारित र सुधारिएका विश्वव्यापी र राष्ट्रिय वातावरणीय मापदण्ड समावेश गर्ने लक्ष्य राख्छ। अक्टोबर २०११ देखि परियोजना नेपाल, भियतनाम, इन्डोनेसिया र चिली गरी चार देशमा कार्यान्वयन भइरहेको छ।
थप पढ्नुहोस् >>>
प्रकाशनहरू
जलाधार व्यवस्थापनमा बजारमा आधारित प्रोत्साहनको प्रयोग: समुदाय र निजी क्षेत्रलाई संलग्न गराएर हरित अर्थतन्त्रलाई गति दिँदै
यो प्रतिवेदन हालै जारी गरेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय वातावरण कार्यक्रम (यूएनईपी) ले सबैभन्दा सफल बजारमा आधारित प्रोत्साहन प्रयोग गरेर दिगो भूउपयोग र जलाधार व्यवस्थापन अभ्यास अपनाउन प्रवर्द्धन गर्न, स्थानीय समुदाय र निजी क्षेत्रको प्रत्यक्ष सहभागिता र योगदान सुदृढ र बढाएर पारिस्थितिक प्रणाली क्षयीकरण उल्टाउन र पारिस्थितिक प्रणाली सेवाको संरक्षण सहज बनाउन सिकाइ उपलब्ध गराउँछ। अफ्रिका, एसिया, युरोप र अमेरिकाका विभिन्न घटना अध्ययनको समीक्षाबाट सिकाइ निकालिएको छ, जसले बजारमा आधारित प्रोत्साहन विभिन्न सन्दर्भमा कसरी प्रयोग गरिएका छन् भन्ने देखाउँछ। पुस्तक तयार गर्दा एन्सावले नेपालका तीन जलाधार क्षेत्रका समुदायद्वारा व्यवस्थित वनमा आफूले कार्यान्वयन गरेको रेड+ पाइलट परियोजनाका व्यावहारिक अनुभव पनि साझा गर्यो, इसिमोड र फेकोफन सँगको सहकार्यमा।
प्रकाशन हेर्नुहोस् (पीडीएफ, ३.७४ एमबी) >>>
कार्यक्रमहरू
नेपालमा सामुदायिक वन, उद्यम र जीविकोपार्जन: नवीनता, प्रगति र सिकाइ
कार्यकारी निर्देशक डा. भीष्म पी. सुवेदीले पोखरा, नेपालमा फेब्रुअरी २५, २०१६ मा बीसीएनले आयोजना गरेको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा ‘नेपालमा सामुदायिक वन, उद्यम र जीविकोपार्जन: नवीनता, प्रगति र सिकाइ’ विषयमा प्रस्तुति दिए, जसमा सदस्यहरू सहभागी थिए BirdLife International, Bird Conservation Nepal (BCN) र जैविक विविधता क्षेत्रमा काम गर्ने केही अन्य संस्था। विगत दुई दशकमा जीविकोपार्जन सुधार र जैविक विविधता संरक्षणमा वनमा आधारित उद्यमबारे एन्सावका पहल र अनुभवका आधारमा डा. सुवेदीको प्रस्तुतिले समुदायमा आधारित वन व्यवस्थापन दृष्टिकोण, सबैभन्दा आशाजनक वनमा आधारित उत्पादन र सेवा, वनमा आधारित उद्योगका लागि जिम्मेवार व्यवसाय मोडल, र समुदायमा आधारित वन व्यवस्थापन दृष्टिकोणमार्फत देशमा वन व्यवस्थापन, संरक्षण र जीविकोपार्जन सुधारमा प्रगति र उपलब्धिमा जोड दियो।
एनटीएफपी/एमएपी क्षेत्रमा जिम्मेवार व्यावसायिक अभ्यास
कार्यकारी निर्देशक डा. भीष्म पी. सुवेदीले फेब्रुअरी १९, २०१६ मा काठमाडौँ, नेपालमा आफ्ना सदस्यका लागि निम्न संस्थाले आयोजना गरेको क्षमता अभिवृद्धि तालिममा ‘एनटीएफपी/एमएपी क्षेत्रमा जिम्मेवार व्यावसायिक अभ्यास’ विषयमा मुख्य वक्तव्य प्रस्तुत गरे नेपाल जडीबुटी तथा जडीबुटीजन्य उत्पादन सङ्घ (नेहपा) । डा. सुवेदीको प्रस्तुतिले व्यावसायिक जिम्मेवारीको अवधारणा, तत्त्व र मूल सिद्धान्त, हालका व्यावसायिक प्रवृत्ति र जिम्मेवार व्यावसायिक मापदण्डलाई रेखाङ्कन गर्यो। एन्सावले नेपालमा विकास गरेको एफएससी प्रमाणित हस्तनिर्मित कागज मूल्य शृङ्खलाको घटना साझा गर्दै डा. सुवेदीले आर्थिक, सामाजिक र वातावरणीय दिगोपनको त्रिगुणात्मक लाभ सन्तुलन गर्ने जिम्मेवार व्यावसायिक अभ्यासका मुख्य सिकाइ दिए।
एन्सावले पारिस्थितिक प्रणाली सेवा प्रक्रियागत कागजात विकासमा योगदान दियो
Mr. Shambhu Charmakar, Manager-Biodiversity, Ecosystem Services and Climate Change participated in a meeting organized by फरेस्ट स्टिवार्डसिप काउन्सिल (एफएससी) मार्च २–४, २०१६ मा बोन, जर्मनीमा पारिस्थितिक प्रणाली सेवा (ES) प्रक्रियागत कागजात – “पारिस्थितिक प्रणाली सेवामा वन स्टिवार्डसिपका प्रभाव प्रदर्शन (ES प्रक्रिया – एफएससी-PRO-30-002)” को विकासका लागि। कागजातले प्रमाणपत्र धारकलाई एफएससी प्रमाणीकरणले पारिस्थितिक प्रणाली सेवामा पारेको सकारात्मक प्रभाव मापन गर्ने नयाँ औजार उपलब्ध गराउँछ र ती मापनको नतिजाका आधारमा विश्वसनीय प्रवर्द्धनात्मक दाबी गर्ने आधार प्रदान गर्छ।
बजार मूल्य
फेब्रुअरी २०१६ को मूल्य रु/केजी मा। नेपालका लागि दुई बजार (काठमाडौँ र नेपालगञ्ज) र भारतका लागि चार बजार (दिल्ली, टनकपुर, लखनउ र कोलकाता) को औसत। अघिल्लो महिनाको तुलनामा भिन्नता गणना गरिएको।
सङ्क्षेपमा
सौर्य ऊर्जाबाट सञ्चालित सिँचाइ प्रणालीले बाजुरा जिल्लाको बाँझो जमिनमा कृषि गतिविधिका लागि पानी उपलब्ध गरायो
बाजुरा जिल्लाको दुर्गम वाई गाउँमा नयाँ जडान गरिएको सौर्य ऊर्जाबाट सञ्चालित सिँचाइ प्रणालीले २०० भन्दा बढी घरधुरीलाई लाभ पुर्याउँदै करिब २० हेक्टर बाँझो जमिनमा सिँचाइ गर्न मद्दत गरेको छ। जमिन स्वतन्त्र बग्ने कर्णाली नदीबाट ९० मिटर उचाइमा छ र पानीको अभावले दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि छाडिएको थियो। सिँचाइ प्रणाली एन्सावले कार्यान्वयन गरेको “हिमालमा जलवायुमैत्री कृषि – नेपालका पहाडी समुदायको खाद्य सुरक्षा र गरिबी न्यूनीकरणका लागि अभिनव हरित व्यावसायिक मोडल” (सीएसए बाजुरा) को अंशका रूपमा गाउँमा जडान गरिएको थियो, यसका साझेदार: आईसीसीओ cooperation, मिसन ईस्ट र इनोभेटिभ एग्रो सोलुसन्स, र नेपाल सरकारका पूर्व भू–सुधार तथा व्यवस्थापन राज्यमन्त्री जनक गिरीले उद्घाटन गरेका थिए।
परियोजनाको अंशका रूपमा सेप्टेम्बर २०१५ मा बन्धु गाउँमा अर्को सिँचाइ प्रणाली जडान गरियो, जसले अहिले ९.५ हेक्टर जमिनमा सिँचाइ गर्न मद्दत गरेको छ। स्थानीयले अब जमिनमा गहुँ र तरकारी खेती गरेका छन्, जसले सबैभन्दा खाद्य असुरक्षित जिल्लामध्ये एकमा समुदायको दैनिक खाद्य आवश्यकता पूरा गर्न मद्दत गरेको छ। यसका अतिरिक्त बङ्गलादेशका बीउ विशेषज्ञको प्राविधिक सहजीकरण र पुनः खरिद ग्यारेन्टीसहितको आपूर्ति शृङ्खला विकासले केही जमिन उच्च मूल्यका बालीको बीउ उत्पादनमा प्रयोग भई स्थानीयका लागि आम्दानीको अवसर दिएको छ।
कृषि व्यवसाय परियोजना – सीएसए बाजुरा सेप्टेम्बर २०१४ देखि जिल्लामा जलवायुमैत्री प्रविधि प्रयोग गरेर खाद्य, पोषण र आय सुरक्षाका लागि सबैभन्दा पारिश्रमिक दिने र स्थानीय रूपमा महत्त्वपूर्ण उत्पादनको सन्तुलन उत्पादन गर्ने समुदाय–निजी साझेदारी समावेश हरित व्यावसायिक मोडलको विकास र पाइलटका लागि कार्यान्वयन भइरहेको छ।
६० सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मीले स्वास्थ्य सेवा किट पाए
चितवन र रुपन्देही जिल्लाका ६० सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मी (सीएचडब्लू) लाई स्वास्थ्य सेवा किट उपलब्ध गराइयो। किट वितरण चितवन जिल्लामा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय (जिल्ला पशु सेवा कार्यालय) का डा. रामकुमार कार्की र जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय (जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय) का श्री मधुसूदन कोइरालाको उपस्थितिमा र रुपन्देही जिल्लामा डीएलएसओका डा. गान्धीराज उपाध्याय र श्री टंकप्रसाद चापागाईँको उपस्थितिमा गरियो। सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मीले अगस्ट २०१५ मा नेपालमा एन्सावले साझेदारीमा कार्यान्वयन गरेको वन हेल्थ एसिया कार्यक्रम (ओएचएपी) अन्तर्गत प्राथमिक पशु र चिकित्सा सेवाबारे तालिम पाएका थिए, साझेदार: रिलिफ इन्टरनेसनल र आर्थिक सहयोग: युरोपेली सङ्घ। आधारभूत पशु स्वास्थ्य सेवा उपकरण, व्यक्तिगत सुरक्षा उपकरण र मोबाइल फोनसहित सामुदायिक तहका पशु स्वास्थ्यकर्मीका लागि माइक्रोस्कोप र पोर्टेबल चिसो बाकस, तथा महिला सामुदायिक स्वास्थ्य स्वयंसेविकाका लागि साइकल समावेश चिकित्सा किट मार्च २०१६ मा पुनःताजगी तालिमपछि वितरण गरिए। सामुदायिक तहमा उपलब्ध गराइएका किटले सामुदायिक तहमा आधारभूत प्राथमिक हेरचाह र उपचार सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
ओएचएपी बाँके, रुपन्देही र चितवन जिल्लामा कार्यान्वयन भइरहेको छ र जम्मा ९० सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मीले तालिम पाएका छन्। बाँके जिल्लाका सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मीलाई अप्रिलको सुरुमा चिकित्सा किट उपलब्ध गराइनेछ।
दोलखा जिल्लामा खानेपानी तथा सरसफाइ परियोजनाको उद्घाटन
जनवरी ३०, २०१६ मा सिम्पानी मुहान खानेपानी तथा सरसफाइ समितिले आयोजना गरेको कार्यक्रममा, राष्ट्रपतिका प्राकृतिक स्रोत सल्लाहकार डेभिड हिरकक Aveda Corporation ले दोलखा जिल्लामा जिरी खानेपानी तथा सरसफाइ परियोजनाको उद्घाटन गरे। एवेडाकी निर्देशक मिसन, साझेदार र सरोकारवाला संलग्नता मेलिसा चेल्मिनियाक, एवेडाका नयाँ मिडिया निर्देशक डेभिड म्याक्लेलन, नेपाली संसद्का माननीय सदस्य पर्वत गुरुङ, एन्सावका अनुसन्धान, योजना तथा सञ्चार व्यवस्थापक सुदर्शन खनाल, खिलेन्द्र गुरुङ – हिमालयन बायोट्रेड (एचबीटीएल’s), निर्यात तथा प्राविधिक व्यवस्थापक, उद्घाटन कार्यक्रममा उपस्थित थिए। खानेपानी तथा सरसफाइ कार्यक्रममा समुदाय तहमा ५ मुहान, ६ पोखरी र ४५ अन्तिम प्रयोगकर्ता पानी धारा, र प्राथमिक विद्यालयमा ३ शौचालयको निर्माण र मर्मत समावेश छ र दोलखाको जिरीको खवा गाउँका १४२ घरधुरीले प्रत्यक्ष लाभ पाएका छन्।
विगत ५ वर्षमा एन्सावले एवेडा/ग्लोबल ग्रिनग्रान्ट्स फन्डको आर्थिक सहयोगमा खानेपानी तथा सरसफाइ कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्दै आएको छ, जसले दोलखा, सिन्धुपाल्चोक र सुर्खेतका ९ फरक समुदायमा खानेपानी प्रणाली निर्माण गरेको छ, जसले ५२० घरधुरी र करिब २५० विद्यार्थी भएका २ विद्यालयलाई स्वच्छ खानेपानीमा पहुँच दिएको छ।
सूचना
परियोजना प्रभाव मूल्याङ्कनसम्बन्धी तालिम
एन्सावले अप्रिल २७ देखि मे २, २०१६ सम्म काठमाडौँमा ‘परियोजना प्रभाव मूल्याङ्कन’ सम्बन्धी छ दिने अन्तर्राष्ट्रिय तालिम आयोजना गर्दैछ। तालिमका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहभागीले दर्ता गरिसकेका छन् र नेपालका सहभागीका लागि सीमित सिट उपलब्ध छन्।
इच्छुक पेशाकर्मीलाई तालिमका लागि अप्रिल २०, २०१६ भित्र आवेदन दिन अनुरोध गरिएको छ। सिट पहिले आउनेले पहिले पाउने आधारमा भरिन्छ।
थप विवरणका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् >>>
