भाग ३, अङ्क २: अगस्ट–सेप्टेम्बर–अक्टोबर–नोभेम्बर २०१२
ग्रामीण विकास टुलकिट: संरक्षण र विकास कार्यक्रममा यसको प्रयोग विस्तार
जैविक विविधता संरक्षण र आर्थिक विकाससँग सम्बन्धित ग्रामीण विकास रणनीतिको विकास र व्यावहारिक प्रयोगमा उत्कृष्टता केन्द्रका रूपमा आफूलाई स्थापित गर्ने पहिलो चरणको रूपमा एन्सावले हालै आठ व्यावहारिक र सजिलै प्रयोग गर्न सकिने ग्रामीण विकास टुलकिट अभिलेखीकरण गरेको छ। टुलकिटहरू:
1. Business Planning for Community Based Natural Product Enterprises
2. Entrepreneurship Development of Natural Resources Dependent Communities
3. Marketing Information System (एमआईएस) for Natural Products
4. Participatory Inventory of Non-Timber Forest Products
5. Participatory Biodiversity Monitoring in Community Managed Forests
6. Development र Mobilization of Local Resource Persons (एलआरपी)
7. Certification of Community Managed Forests
8. Chain of Custody (सीओसी) Certification for Community Enterprises
संस्थाको सिकाइ विकास अभ्यासकर्ताको व्यापक दायरासँग साझा गर्न एन्सावले रेड+ सम्बन्धी र प्राकृतिक उत्पादनको मूल्य शृङ्खला विश्लेषण र विकाससम्बन्धी गरी अत्यन्त आवश्यक अझ दुई टुलकिट पनि विकास गर्दै आएको छ।
यी टुलकिटले स्थानीय समुदाय, विकास साझेदार र सरकारी निकायसँग काम गरी वर्षौँ विकास, परीक्षण र परिमार्जन गरिएका विकास र संरक्षण कार्यक्रमका मुख्य विधि, सीप र औजारमा व्यावहारिक मार्गदर्शन प्रदान गर्छन्। दुई वर्षको विकासपछि यी टुलकिट समान विचारका विकास साझेदारमा व्यापक रूपमा प्रसार गरिएका छन् र साझेदारका विभिन्न कार्यक्रममा पनि प्रयोग भइरहेका छन्।
ग्रामीण विकास टुलकिट प्रयोगका केही उदाहरण
हालको प्रयोग
यी टुलकिट आफ्ना कार्यक्रममा लागू गर्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरबाट पनि केही अनुरोध आएका छन्।
गत महिना काठमाडौँमा संरक्षण र ग्रामीण विकासको क्षेत्रमा काम गर्ने ३६ संस्थासँग आयोजित टुलकिट–साझेदारी कार्यशालाले पनि यी टुलकिट सान्दर्भिक छन्, साझेदारका कार्यक्रममा प्रयोग गर्ने सम्भावना छ, र तालिमको आधार हुन् भन्ने देखायो। टुलकिटलाई कृषि र पशुपन्छी विकास कार्यक्रममा लागू गर्न अनुकूलन गर्न उपयुक्त भएको पनि वर्णन गरियो। कार्यशालाका क्रममा सहभागी संस्थाबीच तालिम–आवश्यकता–प्राथमिकताले उद्यमशीलता विकास र व्यवसाय योजनासम्बन्धी टुलकिटमा आधारित तालिम उद्यम क्षेत्रमा काम गर्ने संस्था/कार्यक्रमका लागि बढी सान्दर्भिक र दायरा भएको देखायो। त्यसैगरी प्रमाणीकरण, सहभागितामूलक सूचीकरण र जैविक विविधता अनुगमनसम्बन्धी तालिम जैविक विविधता संरक्षण क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाका लागि बढी सान्दर्भिक र दायरा भएको पाइयो। स्थानीय स्रोत व्यक्तिसम्बन्धी तालिम उद्यम, संरक्षण र कृषि जस्ता अन्य क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाका लागि पनि सान्दर्भिक पाइयो। उद्यमशीलता विकास र व्यवसाय योजना समावेश अनुकूलित तालिम पनि उद्यम क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाले रुचाए।
कार्यशालाका निष्कर्षका आधारमा एन्सावले यस वर्ष अक्टोबरमा ‘उद्यमशीलता विकास र व्यवसाय योजना’ र ‘गैरकाष्ठ वन पैदावारको सहभागितामूलक सूचीकरण’ प्रत्येकमा दुई तालिम सञ्चालन गर्नेछ। तपाईँ र तपाईँको संस्थाले यी मोड्युलमा तालिम लिन इच्छा राख्नुभएमा हामीलाई सम्पर्क गर्न निःसङ्कोच।
परियोजनाबारे थप जान्नुहोस्
ब्लु मुन फन्ड (ब्लु मुन फन्ड) परिवर्तनशील र तातिँदो विश्वमा मानवीय र प्राकृतिक लचिलोपन निर्माण गर्न काम गर्छ। यसले विश्वभरका उच्च जैविक विविधता क्षेत्रमा नयाँ मोडल कार्यान्वयन गर्न प्राकृतिक, सामाजिक र वित्तीय पुँजी प्रयोग गर्छ। ब्लु मुन फन्ड को विशेषता यसको समग्र दृष्टिकोण, जोखिम लिने क्षमता, चपलता र कार्यक्रम र लगानी दुवैमा अत्याधुनिक विचारप्रतिको प्रतिबद्धता हो।
जैविक ब्रिकेट मूल्य शृङ्खला: नेपालमा निष्पक्ष जैविक ब्रिकेट मूल्य शृङ्खला विकास गर्ने एन्सावको पहल
जैविक ब्रिकेट गरिबको आम्दानी बढाउन, महिला र बालबालिकाको स्वास्थ्य जोखिम घटाउन, वनमा कार्बन भण्डार कायम राख्न र आक्रामक विदेशी प्रजातिको फैलावट घटाउन प्रभावकारी साबित रेकर्डसहित वैकल्पिक ऊर्जाको आशाजनक स्रोत हो। नेपालमा ब्रिकेट साना किसानको तहमा उत्पादन गरिन्छ र करिब एक दशकदेखि विभिन्न सरकारी र दाता निकायले सहयोग गरेका छन्। सहरी बजारमा जैविक ब्रिकेटको लुकेको माग र ग्रामीण क्षेत्रमा ठूलो उत्पादन सम्भावना भए पनि भरपर्दो मूल्य शृङ्खलाको अभावले यो व्यावसायिक उद्यम बन्न सकेन। सन् २००७ मा एन्सावले काठमाडौँका लक्षित बजारमा समुदायद्वारा उत्पादित जैविक ब्रिकेटको माग उल्लेखनीय रूपमा बढाउने; नयाँ मागलाई धान्न र आम्दानी बढाउन ग्रामीण प्रशोधन उद्यमको उत्पादन क्षमता वृद्धि गर्ने; नयाँ मागलाई धान्न ग्रामीण क्षेत्रमा प्रशोधन उद्यम एकीकृत वा सिर्जना गर्ने; थप हेक्टर वन संरक्षण गर्ने र थप जीविकोपार्जन सुधार गर्ने; र ब्रिकेटको बजारीकरणका लागि काठमाडौँमा बजारीकरण मञ्च विकास गर्ने उद्देश्यले सम्पूर्ण मूल्य शृङ्खला तहमा परियोजना डिजाइन र पाइलट गर्यो।
पाइलट गतिविधिका रूपमा एन्सावले समुदायमा आधारित पाँच ब्रिकेट उत्पादन उद्यम र समुदाय उद्यम र निजी लगानीकर्ताको शेयर स्वामित्वसहित राष्ट्रिय तहमा ‘हिमालयन न्याचुरल्स प्रा. लि.’ नामक बजारीकरण कम्पनी स्थापना गर्न सहजीकरण गर्यो। एन्सावले हिमालयन न्याचुरल्ससँगको साझेदारीमा उत्पादन अनुसन्धान र विकास; गुणस्तर परीक्षण; उत्पादनदेखि बजारीकरणसम्मका मूल्य शृङ्खलाका पात्रका लागि आवश्यक तालिम; नयाँ खुद्रा बिक्रेता भर्ना; सडक प्रदर्शनी बुथ अभियान; सञ्चारमाध्यम अभियान; व्यापार मेलामा सहभागिता; आपूर्ति शृङ्खला र भण्डारण सङ्गठन; र सामुदायिक उद्यम सुदृढीकरण सहजीकरण गर्यो। हालै जैविक ब्रिकेट उत्पादक सङ्घ पनि गठन गरिएको छ। यस पहलबाट हामी काठमाडौँको १०–२०% जनसङ्ख्या जैविक ब्रिकेट प्रयोगबारे सचेत भएको अनुमान गर्छौँ र सामुदायिक उद्यमले सन् २०११ मा २,५०,००० भन्दा बढी ब्रिकेट उत्पादन र बिक्री गर्न सके।
Know on एन्साब’s Pro-poor Economic Development Program
प्रकाशनहरू
Annual Report 2011
एन्सावले आफ्नो वेबसाइटमा सन् २०११ को वार्षिक प्रतिवेदनको विद्युतीय संस्करण जारी गरेको छ। संस्थाको सञ्चालनबारे परम्परागत तथ्य र आँकडाका अतिरिक्त प्रतिवेदनमा परियोजना–परियोजना अद्यावधिक र कार्यकारी निर्देशकको चिन्तनशील लेख छन्। हाम्रो प्रभाव ट्र्याकिङ प्रणालीको अद्यावधिकले हालसम्म एन्सावका हस्तक्षेपले ८४,१२० आर्थिक सहभागीका लागि वार्षिक ७९.१ लाख अमेरिकी डलरको आर्थिक लाभ बिक्री सिर्जना गरेको र ६१,७५५ घरधुरी (घरधुरी) को प्रतिनिधित्व गर्ने ४०७ सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको सुधारिएको सामुदायिक व्यवस्थापनमा १,०१,०५५ हेक्टर वन र चरन क्षेत्र ल्याएको देखाउँछ।
प्रतिवेदन डाउनलोड गर्नुहोस्
बजार मूल्य
Nepal
India
Cardamom
1150
1268
Indian Gooseberry
92.5
99.6
Sweetflag
70
180
Chiretta
587.5
830
Spikenard
457.5
712
Indian Mastiche
300
812
Madder
92.5
128.5
पाषाणभेद
32.5
48.25
Long Piper
550
978
सतावरी
400
538
गोलभेँडा
3150
2950
Soap Pod
26
57.75
Indian Valerian
155
340
-
जुलाई २०१२ को मूल्य रु/केजी मा। नेपालका लागि दुई बजार (काठमाडौँ र नेपालगञ्ज) र भारतका लागि चार बजार (दिल्ली, टनकपुर, लखनउ र कोलकाता) को औसत। अघिल्लो महिनाको तुलनामा भिन्नता गणना गरिएको।
पूर्ण मूल्य सूची (३३ उत्पादन) हेर्नुहोस्
कार्यक्रमहरू
एन्सावले नेपाल र हिमालयसम्बन्धी वार्षिक काठमाडौँ सम्मेलनमा प्रस्तुति दियो
कार्यकारी निर्देशक डा. भीष्म सुवेदीले जुलाई १८–२१, २०१२ मा निम्न संस्था, नेपाल तथा हिमालयन अध्ययन सङ्घ र बेलायत–नेपाल शैक्षिक परिषद्ले आयोजना गरेको नेपाल र हिमालयसम्बन्धी पहिलो वार्षिक काठमाडौँ सम्मेलनमा संरक्षण र विकासबीच सहक्रिया स्थापनामा सामुदायिक वन र मूल्य शृङ्खला दृष्टिकोणमा एन्सावको अनुभवबारे प्यानल प्रस्तुति दिए Social Science Baha। प्रस्तुति एन्सावले विगत एक दशकमा डिजाइन र विकास गरेको पारिस्थितिक दिगोपन, सामाजिक न्याय र समता र आर्थिक दक्षतामा विशेष जोड दिइएको उद्यममुखी, समुदायमा आधारित स्रोत व्यवस्थापन र मूल्य शृङ्खला विकास दृष्टिकोणमा केन्द्रित थियो। प्रस्तुति स्थानीय समुदाय र प्राकृतिक वातावरणको हितका लागि हरित र निष्पक्ष मूल्य शृङ्खला कसरी विकास गर्न सकिन्छ भन्नेबारे केही सिकेका पाठ र सुझावसहित समाप्त भयो।
एन्सावको मूल्य र दृष्टिकोणबारे जान्नुहोस्
हिपात चौतारी: हालका कृषि मुद्दालाई उजागर गर्ने मञ्च
एन्सावले मासिक कृषि पत्रिका हिपातसँगको सहकार्यमा हालका कृषि मुद्दालाई उजागर गर्न मार्च २०१२ देखि मासिक रूपमा ‘हिपात चौतारी’ आयोजना गर्दै आएको छ। प्रत्येक महिना कार्यक्रमले किसान, व्यापारी (खुद्रा र थोक), विशेषज्ञ र मुद्दासँग सम्बन्धित सरकारी अधिकारीबीच छुट्टाछुट्टै मुद्दा छलफलमा ल्याउँछ। कार्यक्रम किसानले उठाएका मुद्दा र चुनौतीमा छलफल गर्न, विशेषज्ञ र सरकारबाट समाधान पहिचान गर्न र समाधानका लागि किसानलाई सम्बन्धित संस्थासँग जोड्न डिजाइन गरिएको हो।
मार्च २०१२ देखि निम्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन्:
रेड+ पाइलट परियोजनाले तीन जलाधारलाई वन–कार्बन भुक्तानी गर्यो
जुलाई १८, २०१२ मा नेपालको रेड+ पाइलट परियोजनाअन्तर्गतका तीन जलाधारले वनको दिगो संरक्षण र व्यवस्थापनमा योगदानबापत कार्बन भुक्तानीका रूपमा ९५,००० अमेरिकी डलर बीउ अनुदान प्राप्त गरे। वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयका सहसचिव श्री रेशमबहादुर डाँगीले दोलखाको चरनावती जलाधार, गोरखाको लुँडीखोला जलाधार र चितवनको खयरखोला जलाधारका रेड नेटवर्कलाई क्रमशः $४४,१८८, $२६,१२२, र $२४,६९१ को चेक हस्तान्तरण गरे।
रेड+ पाइलट परियोजना एसिया नेटवर्क फर सस्टेनेबल एग्रिकल्चर एन्ड बायोरिसोर्सेस (एन्साब), अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) र सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घ नेपाल (फेकोफन) ले नर्वेजियन विकास सहयोग एजेन्सी (नोराड) को आर्थिक सहयोगमा स्थानीय समुदायलाई समतामूलक लाभ बाँडफाँड र वन कार्बन भुक्तानी सुनिश्चित गर्ने संस्थागत संयन्त्र विकासका लागि सन् २०१० देखि १०५ सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहमा कार्यान्वयन गर्दै आएका छन्। यस सम्बन्धमा सन् २०११ मा पाइलट वन कार्बन ट्रस्ट फन्ड (एफसीटीएफ) स्थापना गरियो, जसले सन् २०११ देखि २०१३ सम्म प्रति वर्ष १,००,००० अमेरिकी डलर बीउ रकम उपलब्ध गराउँछ। एफसीटीएफ ले सन् २०११ मा तीन जलाधारलाई पहिलो वन–कार्बन भुक्तानी गर्यो।
रेड+ पाइलट परियोजनाबारे थप जान्नुहोस्
पारिस्थितिक प्रणाली सेवाको अनुगमन सूचक पहिचानसम्बन्धी कार्यशाला
एन्साब र निम्न संस्थाले जुलाई २३–२४, २०१२ मा काठमाडौँमा आयोजना गरेका कार्यशालामध्ये एकलेCenter for International Forestry Research(सिफोर) ले नेपालमा पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका राष्ट्रिय तहका विशेषता र सूचक पहिचान गर्यो। कार्यशालामा पारिस्थितिक प्रणाली सेवाका विशेषज्ञ, फोर्सेस परियोजनामा संलग्न प्राविधिक र क्षेत्रीय कर्मचारी, सरकारी व्यक्ति र पारिस्थितिक प्रणाली सेवाबारे ज्ञान भएका समुदाय तहका व्यक्तिको सहभागिता थियो। कार्यशाला नेपालको एफएससी राष्ट्रिय मापदण्डमा समावेश गर्ने उपयुक्त र मापनयोग्य पालना र प्रभाव सूचकको विकासतर्फको बाटोमा फलदायी रह्यो।
फोर्सेस परियोजनाबारे जान्नुहोस्
सङ्क्षेपमा
येल हिमालय पहलका प्रतिनिधिले एन्सावसँग नेपालको एक सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको भ्रमण गरे
एन्सावले निम्न संस्थाका प्रतिनिधिका लागि धुलिखेलको गौखुरेश्वर सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहमा क्षेत्र भ्रमण आयोजना गर्यो Yale Himalaya Initiative(वाईएचआई)। निम्न सहभागी क्षेत्र भ्रमणमा एन्सावका कार्यकारी निर्देशक भीष्म सुवेदी र अनुसन्धान, कार्यक्रम योजना तथा सञ्चार विशेषज्ञ सुदर्शन खनालसँगै उपस्थित थिए: सर पिटर क्रेन – डीन Yale School of Forestry and Environmental Studies, टिमोथी ग्रेगोइर – प्राध्यापक, के. शिवरामाकृष्णन – प्राध्यापक र दक्षिण एसियाली अध्ययन निर्देशक, मार्क टुरिन – वाईएचआई कार्यक्रम निर्देशक, एन्ड्रयू क्विन्टम्यान – सहायक प्राध्यापक, र राजेश थडानी – कार्यकारी निर्देशक, सिडार भारत। उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष बद्री जङ्गमले उपभोक्ता समूहको इतिहास, हालका गतिविधि र दिगोपन योजनाबारे जानकारी दिए। टोलीले नमोबुद्ध क्षेत्र र थ्राङ्गु गुम्बाको पनि भ्रमण गरी क्षेत्र वरिपरिको सांस्कृतिक र प्राकृतिक परिदृश्य अवलोकन गर्यो।
एन्सावले दोलखामा सामुदायिक खानेपानी परियोजनालाई सहयोग गर्यो
एन्सावलाई आफ्ना परोपकारी गतिविधिका लागि प्रदान गरिएको ग्लोबल ग्रिनग्रान्ट्स फन्डबाट एन्सावले हिमालयन बायोट्रेड लिमिटेड (एचबीटीएल) सँगको सहकार्यमा दोलखाको घुल्घुले मास्डिङ कप्ती सामुदायिक खानेपानी उपभोक्ता समितिलाई उनीहरूको सामुदायिक खानेपानी आयोजनामा सहयोग गर्यो। खानेपानी आयोजनाबाट मास्डिङ र कप्तीका जम्मा १५० घरधुरीले प्रत्यक्ष लाभ पाएका छन्। मास्डिङका ८० लाभग्राही घरधुरीमध्ये १५ घरधुरी वञ्चित दलित र बाँकी ६५ घरधुरी आदिवासी समुदाय – शेर्पा र गुरुङ – का हुन्। त्यसैगरी कप्तीका ७० लाभग्राही घरधुरीमध्ये ११ घरधुरी दलित, ४० घरधुरी गुरुङ र बाँकी १९ घरधुरी क्षेत्री हुन्।
बारे जान्नुहोस् Global Green Grants Fund
सूचना
‘गैरकाष्ठ वन पैदावारको सहभागितामूलक सूचीकरण’ सम्बन्धी तालिम घोषणा
एन्सावले अगस्ट २०–२४, २०१२ (भदौ ४–८, २०६९) मा बनेपाको बुडोरमा “गैरकाष्ठ वन पैदावारको सहभागितामूलक सूचीकरण” सम्बन्धी पाँच दिने आवासीय तालिम कार्यक्रम आयोजना गर्दैछ। यस न्युजलेटरको पहिलो मुख्य कथामा उल्लेख गरिए अनुसार एन्सावले सन् २०१२ मा आयोजना गर्न लागेका दुई तालिम कार्यक्रमध्ये यो एक हो। तालिमका सहभागीहरूले छानिएका एनटीएफपीको कुल भण्डार र सङ्कलनयोग्य परिमाण निर्धारण गर्ने र वन व्यवस्थापन हस्तक्षेपका विशिष्ट सिफारिस निकाल्ने व्यावहारिक विधि र औजार सिक्नेछन्। तालिमबारे थप जानकारी र विवरणका लागि कृपया यहाँ क्लिक गर्नुहोस्।
एन्सावले प्रदान गर्ने तालिमबारे थप जान्नुहोस्
रिक्त पद
एन्सावले हाल निम्न पदका लागि योग्य, गतिशील र नतिजामुखी व्यक्ति खोजिरहेको छ:
रिक्त पदको विवरण हेर्नुहोस्
