लेखक: भीष्म प्र. सुवेदी र निर्मल कु. भट्टराई प्रकाशक: एन्साब भाषा: अङ्ग्रेजी प्रकाशन मिति: फेब्रुअरी २०, १९९८ आईएसबीएन: उपलब्ध छैन पृष्ठ सङ्ख्या: ६ मूल्य: निःशुल्क
हुम्ला नेपालका सबैभन्दा दुर्गम र कम विकसित जिल्लामध्ये एक हो, जहाँ अधिकांश जनसङ्ख्या गैरकाष्ठ वन पैदावारको सङ्कलन, ढुवानी र व्यापारमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा संलग्न छ। यिनको बढ्दो बजार माग, गरिबी र रोजगारी अवसरको अभावले जङ्गली औषधीय वनस्पति स्रोत आधारमा थप दबाब पारेको छ, जसले जिल्लाको जैविक विविधता र आर्थिक स्थिरतालाई उल्लेखनीय खतरामा पारेको छ। केही पहुँचयोग्य स्थानमा केही औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पतिको अत्यधिक दोहनका पर्याप्त प्रमाण भए पनि जिल्लाको प्रमुख हिस्सा अझै कम दोहन गरिएको छ। यस अवस्थाले जिल्लाका औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पतिलाई आर्थिक विकासका साथै वातावरणीय लाभका लागि व्यवस्थापन गर्ने प्रशस्त अवसर दिन्छ।
हुम्ला ओइल प्रा. लि. (एचओपिएल), समुदायमा आधारित उद्यम, क्षेत्रको जैविक विविधताका प्रमुख सरोकारवाला स्थानीय मानिसलाई आफ्ना प्राकृतिक स्रोतको दिगो उपयोगका लागि संरक्षणमा संलग्न गराउने संयन्त्र सिर्जना गर्न स्थापना गरिएको थियो। अनुभवले प्राविधिक, आर्थिक, व्यवस्थापकीय, तालिम र बजारीकरण सहयोगले स्थानीय मानिसमा जैविक विविधता संरक्षण सुनिश्चित गर्न कच्चा पदार्थको व्यवस्थापन र दिगो सङ्कलन गर्न, र स्थानीय समुदायलाई निरन्तर आर्थिक लाभ सुनिश्चित गर्न उद्यम सहज रूपमा सञ्चालन गर्न पर्याप्त प्रोत्साहन विकास गरेको देखाएको छ। यदि कुनै क्षेत्रका जङ्गली वनस्पति स्रोतले स्थानीय मानिसका आवश्यकता दिगो रूपमा पूरा गर्ने हो भने यसलाई स्थानीय मानिसलाई थप लाभ दिने ठोस व्यवस्थापनको परिप्रेक्ष्यबाट विचार गर्नुपर्छ। त्यसैले साझा सम्पत्ति स्रोतको दिगो व्यवस्थापनलाई प्रोत्साहन गर्ने हाम्रो दृष्टिकोण आर्थिक स्तर सुधारदेखि स्थानीय मानिसको मनोवृत्ति परिवर्तनसम्म बहुविध दिशामा हुनुपर्छ।
