अल्लो (Girardinia diversifolia), जसलाई हिमाली सिस्नो पनि भनिन्छ। यो बहुवर्षीय जराबाट उम्रने १.५ देखि ३ मिटर अग्लो, बलियो र ठाडो जडीबुटी हो। भूमिमाथिको भाग अनगिन्ती पातलो चर्को रौँले सुसज्जित हुन्छ। यो पूर्वदेखि पश्चिमसम्म १,२०० देखि ३,००० मिटरको उचाइमा चिसो, उर्वर र राम्रो निकास भएको माटोमा वनमुनि जङ्गली रूपमा उम्रन्छ। अनुकूल अवस्थामा परिपक्व हुँदा हाँगा १०–११ फिटसम्म अग्लो हुन्छ। यसको बोक्राको हाँगामा बल, कोमलता र हल्कापन जस्ता अनौठा गुणका रेसा हुन्छन् र उचित प्रशोधन गर्दा रेशम जस्तो चमक देखिन्छ। रेसाको लम्बाइ ५८० मिमिसम्म भेटिएको छ, जसलाई वनस्पति जगत्मा सबैभन्दा लामो रेसा भनिन्छ। पात सुरुमा सरल र एकान्तर क्रममा हुन्छन् र पछिल्ला चरणमा पात ३–७ खण्डका हुन्छन्। पातको लम्बाइ १० देखि ३५ सेमि हुन्छ।
परम्परागत रूपमा अल्लोको बोक्राबाट प्राप्त रेसा विभिन्न बुनिएका उत्पादन, अर्थात् कपडा (भाङ्ग्रा, कोट), झोला, बोरा, टेबल कपडा, भरिया पट्टी, कम्बल आदिका लागि प्रयोग गरिँदै आएको छ र काठमाडौँमा बिक्री गरिन्छ र अमेरिका र जापान जस्ता विदेशमा पनि निर्यात गरिन्छ। कतिपय जिल्लामा कलिला हाँगा तरकारीका रूपमा पनि खाइन्छन्।
अल्लो सङ्कलन गर्ने सबैभन्दा उपयुक्त मौसम अगस्टदेखि डिसेम्बरसम्म हो। यस समयमा सङ्कलन गरिएको बिरुवाले सेतो र राम्रो गुणस्तरको रेसा दिन्छ। अल्लोको चर्कोपन स्थानीय समुदायलाई सङ्कलन गर्न निरुत्साहित गर्छ किनकि उनीहरू पन्जा नभएका र हात जोगाउन बाक्लो कपडाको टुक्रा मात्र प्रयोग गर्छन्। समुदायले जाडो मौसममा, जब चिसोले अल्लोको चर्कोपन घटाउँछ, अल्लो सङ्कलन गर्न रुचाउँछन्। बिरुवा काटेपछि बोक्रा हटाइन्छ र फुकालिन्छ।
अल्लो प्रशोधनको स्वदेशी अभ्यास
सङ्कलन अल्लोको सङ्कलन कात्तिकदेखि माघसम्म गरिन्छ। बिरुवा काटेपछि बाहिरी मृत बोक्रा हटाइन्छ र भित्री बोक्रा (बास्ट रेसा) फुकालिन्छ। सङ्कलन गरिएको बिरुवा सुकेको छ भने बोक्रा फुकाल्नुअघि एक दिन पानीमा भिजाइन्छ।
सुकाउने बोक्रा एक दिनमा सुकाउन सकिन्छ। सुकेका फुकालिएका बोक्रा बण्डल बनाइन्छ र राम्रो हावा चल्ने कोठामा राखिन्छ।
खरानी वा काष्टिक सोडामा पकाउने भित्री बोक्रा कुनै पनि काठको खरानीसहित पानी भएको ड्रममा ३ घण्टा पकाइन्छ। ताजा कच्चा पदार्थ सुकेकोभन्दा छिटो पाक्छ। ताजा बोक्रा पकाउन लाग्ने समय अपेक्षाकृत निकै कम भए पनि दाउरा खपत र निकालिएको रेसा अनुपातका दृष्टिले सुकेको रिबन पकाउनु आर्थिक रूपमा बढी सम्भाव्य छ। खरानीको सट्टा काष्टिक सोडा प्रयोग गरे १.५ घण्टामा पाक्छ। समुदायले खरानी प्रयोग गरेर बोक्रा पकाउन रुचाउँछन् किनकि यसले हात नघोटिने र विदेशीले खरानीमा पकाइएको कपडा मन पराउँछन्। १ केजी सोडाको मूल्य रु ६० हो।
कुट्ने र धुने पकाइएको रेसालाई बग्ने पानीमा, सामान्यतया खोलामा, काठको मुङ्ग्रो वा हथौडाले बारम्बार कुट्दै धुइन्छ। बग्ने पानीमा कुट्ने र धुने काम २–३ पटक दोहोर्याइन्छ। १८ केजी पकाइएको रेसा कुट्न एक जना जनशक्ति–दिन चाहिन्छ।
प्रशोधन र सुकाउने यसरी निकालिएका रेसालाई सेतो चम्किलो रेसा प्राप्त गर्न र नरम बनाउन पल्प प्रशोधन गर्न धानको भुस, मकैको पिठो वा सेतो माटोको घोलमा मिसाइन्छ। धानको भुसको मुख्य प्रयोग रेसालाई नरम र कात्नका लागि उपयुक्त बनाउनु हो।
धुने र सुकाउने प्रशोधनपछि माटोको पिठो वा भुस धोएर हटाइन्छ र कुनै अवस्थामा फेरि कुटिन्छ। त्यसपछि पल्प घाममा सुकाइन्छ।
कात्ने नरम बनाएपछि रेसा धागोमा कात्न तयार हुन्छ। अधिकांश समय सङ्कलन र प्रशोधनका सबै चरणमा महिला संलग्न हुन्छन्। कात्ने काम काठबाट बनेको आफैँ बनाएको हाते तकुवा वा चरखा प्रयोग गरेर गरिन्छ। हाते तकुवाले कात्ने चरखाभन्दा ढिलो हुन्छ, तर हाते तकुवा बोक्न धेरै हल्का भएकाले र महिलाले फुर्सदको समय वा हिँड्ने, कुरा गर्ने जस्ता अन्य गतिविधिमा सजिलो र उपयुक्त पाउने भएकाले रुचाइन्छ।
बुन्ने तान (बुन्ने मेसिन) जडान गर्न दुई जना चाहिन्छ। धागोको राम्रोपन धेरैजसो कात्नेको सीप र रेसाको गुणस्तरमा निर्भर गर्छ। यसरी काटिएको धागो पछाडि–पट्टी तानमा बुनिन्छ।
