३१ अगस्ट २०००
एनएनएन सल्लाहकार समूहको नवौँ बैठक शुक्रबार, अगस्ट ३१, २००० मा काठमाडौँको मिनभवनस्थित एन्साब कार्यालयमा बस्यो। बैठकको अध्यक्षता नार्म्साप (नार्मसाप) का श्री प्रयाग ताम्राकारले गरे।
उपस्थित व्यक्तिहरू
- भवेश्वर दास, एनएससीएफपी
- Bhirab Risal, नेफेज
- Bhishma P. Subedi, एन्साब
- Birkha B. Shahi, एचसीडीए
- हरि ढुङ्गाना, फेकोफन
- Hemant R Ojha, एन्साब
- केन निकोल्सन, एसएनभी
- प्रतापमान श्रेष्ठ, एफएओ
- Prayag Tamrakar, TISC/नार्मसाप
- रामहरि सुवेदी, Gorkha Exim
- Rana B. Rawal, Ban Udyam-BSP/New Era
- सागेन्द्र तिवारी, आईयूसीएन/Nepal
- Sagun Bista, सीबीईडी/सेसी
- समा श्रेष्ठ, एन्साब
बैठकको एजेन्डा
- परिचय र सहभागीहरूद्वारा साझेदारी
- कार्यदल समूहको जानकारी क. रणनीतिक अनुसन्धान ख. एनएनएन सञ्चालन नीति
- केन्द्रीय एमआईएसको अनुवर्ती
- सदस्यहरूले सुझाव दिएका अन्य मुद्दा
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
- उद्घाटन श्री बी. पी. सुवेदीले सबै सहभागीलाई स्वागत गर्दै समूहलाई यस बैठकका लागि अध्यक्ष छान्न अनुरोध गरे। समूहले टीआईएससी/नार्म्सापका श्री प्रयाग ताम्राकारलाई छान्यो। श्री बी. पी. सुवेदीले अगस्ट १, २०००मा बसेको सञ्चालन नीति कार्यदल समूहको बैठकले नवौँ एनएनएन–एजी बैठक (सुरुमा अगस्ट ९, २००० मा गर्ने प्रस्ताव गरिएको) अगस्ट ३१, २००० मा सार्न सुझाव दिएको जानकारी दिए। सञ्चालन नीतिसम्बन्धी प्रस्तावित संयुक्त कार्यशालाबारे एनएनएन समन्वय समिति (सीसी) ले आफ्ना विचार दिएपछि एजी बस्यो भने बढी अर्थपूर्ण हुने विचार थियो।
- सहभागीहरूद्वारा साझेदारी श्री एस. तिवारीले आफू आईयूसीएनमा प्राकृतिक स्रोत एकाइ कार्यक्रम संयोजकको पदमा हालै जोडिएको जानकारी दिए। उनी भविष्यमा एनएनएन–एजी बैठकमा आईयूसीएनको प्रतिनिधित्व गर्नेछन्। हुम्ला संरक्षण तथा विकास सङ्घ (एचसीडीए) का क्षेत्रीय संयोजक श्री बी. बी. शाहीले हुम्लामा एनटीएफपीको सङ्कलन र प्रशोधनमा एचसीडीए का गतिविधिबारे जानकारी दिए। उनीहरू एसएनभीको डीपीपी र एन्सावसँगको सहकार्यमा स्रोत व्यवस्थापन, उद्यम विकास र संस्थागत विकासमा समुदायलाई सहयोग गर्दैछन्। टीआईएससी/नार्म्सापका वरिष्ठ वन संवर्धन अधिकृत श्री पी. ताम्राकारले रुख सुधारसम्बन्धी आफ्नो कामबारे प्रकाश पारे। उनी हाल वन सूचीकरणमा तालिम डिजाइन र नार्म्सापले सहयोग गरेका जिल्लामा एनटीएफपी स्रोत मूल्याङ्कनको योजनामा संलग्न छन्। वन उद्यम–बीएसपी/न्यू एराका टोली नेता श्री आर. बी. रावलले राप्तीका पाँच जिल्लामा आफ्ना कामबारे जानकारी दिए। उनी हाल एनटीएफपीमा आधारित उद्यम विकास, राष्ट्रिय निकुञ्जका मध्यवर्ती क्षेत्रमा क्षेत्रीय सहयोग, स्थानीय स्तरमा एनटीएफपी योजना र एनटीएफपी स्रोत मूल्याङ्कन र व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रयोगकर्तामैत्री प्राविधिक पुस्तिका विकासमा संलग्न छन्। श्री आर. एच. सुवेदीले आफू एन्सावमा एनटीएफपी बजारीकरण पक्ष हेर्दै गरेको जानकारी दिए। उनले स्थानीय सङ्कलकलाई आफ्ना उत्पादन व्यापार गर्न सहयोग गर्न हिमालयन बायो–ट्रेड लिमिटेड नामक कम्पनी स्थापना भएको जानकारी दिए। यसबाहेक, उनी आफ्नै कम्पनी “गोरखा एक्जिम” मा पनि संलग्न छन्। सेबेड/सेसीकी एनटीएफपी अनुसन्धान अधिकृत सुश्री एस. बिष्टले आफू हाल एनटीएफपीको अनुसन्धान पक्ष र जुम्लामा औषधीय तथा सुगन्धित वनस्पतिको व्यवस्थापनमा संलग्न रहेको जानकारी दिइन्। फेकोफनका कार्यक्रम अधिकृत श्री एच. ढुङ्गानाले नेपालका १५ जिल्लामा एनटीएफपी विकास कार्यक्रम चलिरहेको जानकारी दिए। एनएससीएफपीका वन उद्यम प्रवर्द्धन अधिकृत श्री बी. दासले स्रोत सूचीकरण, बजार सूचना र सम्बन्ध, र एनटीएफपीसम्बन्धी तालिममा आफ्नो संलग्नताबारे जानकारी दिए। एसएनभीका एनटीएफपी उद्यम विकास विशेषज्ञ श्री के. निकल्सनले विशेषगरी कर्णाली क्षेत्रमा एनटीएफपी उद्यम विकासका कार्यमा आफ्नो संलग्नताबारे जानकारी दिए। उनी बजार विश्लेषण तथा विकासबारे तालिम सामग्री विकासमा पनि संलग्न छन्। श्री बी. पी. सुवेदीले अगस्ट १०–११, २००० मा नेपालगञ्जमा भएको ग्लोबल कन्जरभेसन प्रोग्राम (GCP) उद्यममा आधारित जैविक विविधता संरक्षण परियोजना योजना तथा समीक्षा कार्यशालाबारे जानकारी दिए। उनले बाग्लुङमा सामुदायिक वनका रूपमा वन क्षेत्र हस्तान्तरणको मुद्दामा पनि प्रकाश पारे, जहाँ समुदायले एनटीएफपी व्यवस्थापन र उद्यम विकासका लागि पर्याप्त क्षेत्र माग गरिरहेको छ तर जिल्ला विकास अधिकारी हस्तान्तरण गर्न तयार छैनन्। उनले स्थानीय सङ्कलकलाई वास्तविक मूल्य दिन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्न सहयोग गर्ने उद्देश्यले हिमालयन बायो–ट्रेड स्थापना भएको जानकारी पनि दिए। उनबाट एन्साब र इन्टरप्राइजवर्क्स वर्ल्डवाइडले एनटीएफपी उद्यम विकासको पुस्तिका अन्तिम रूप दिने क्रममा रहेको थाहा भयो। श्री बी. रिसालले नेपाल वातावरण पत्रकार मञ्च (नेफेज) र अन्य संस्थाले प्रकाशन गर्ने “जैविक विविधता लेखमाला”, “हक हकी” र “फेस टु फेस” मा लेख योगदान गर्न सबैलाई अनुरोध गरे। उनले मुद्दा उजागर गर्न छापा माध्यमको महत्त्वमा जोड दिए। उनले वन विभागको वार्षिक प्रतिवेदनको लामो समयदेखि प्रतीक्षा गरिरहेको र यसका लागि नेटवर्कले विभागसँग माग्न सक्ने पनि बताए। यार्सागुम्बा (Cordyceps sinensis) बारे उनको सानो लेखले सरकारको ध्यान तानेकोमा उनी खुसी छन्। उनले गुच्छी च्याउ (Morchella conica) बारे पनि मुद्दा उठाए र खानेकुरा नभए पनि डोल्पाका मानिसहरू किन डोल्पामै बस्न मन पराउँछन् भनी टिप्पणी गरे; यो उच्च मूल्यको जडीबुटीबाट ठूलो रकम कमाउने भएकाले हो। उनले यी पक्षमा अध्ययनको सुझाव दिए। उनले सङ्कलकलाई तालिम दिनुको महत्त्व पनि उठाए। उनले स्थानीय भाषा र लिपिमा पोस्टरले मानिसलाई शिक्षित गर्न सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने कुरामा जोड दिए।
- कार्यदल समूहको जानकारी
- रणनीतिक अनुसन्धान आवश्यकता श्री बी. दासले अघिल्लो एनएनएन–एजी बैठकले गठन गरेको कार्यदल समूहले तयार पारेको एनटीएफपीसम्बन्धी रणनीतिक अनुसन्धान आवश्यकतामा प्रकाश पारे। कार्यदलले मे १७ र जुलाई १४, २००० मा बसेर एनटीएफपी क्षेत्रका रणनीतिक अनुसन्धान मुद्दा पहिचान गर्यो। सारांशमा, पहिचान गरिएका अनुसन्धान मुद्दाले प्रजातिको पहिचान (सङ्कटापन्न, व्यावसायिक रूपमा प्रयोग हुने/सम्भावित आदि), वासस्थान अध्ययन, जीवनचक्र, वृद्धि र उत्पादन अध्ययन, उच्च मूल्यका एनटीएफप उत्पादन गर्ने पारिस्थितिक प्रणालीका विशेषता, स्रोत मूल्याङ्कन विधि, सङ्कटापन्न व्यावसायिक प्रजातिका विकल्पको पहिचान, दिगो सङ्कलन विधि र सङ्कलनपछिको प्रविधि, एनटीएफपीमा उपभोक्ता समूहको उद्यमशीलता संस्कृति, स्वदेशी ज्ञान प्रणाली, सूचना प्रसार, व्यावसायिक उत्पादनको रासायनिक र जेनेटिक भिन्नता र तिनको मूल्य, गुणस्तर व्यवस्थापनका चुनौती, प्रतिबन्धित र नियन्त्रित प्रजाति, रोयल्टी मुद्दा र इजाजतसम्बन्धी नीतिगत अनुसन्धान, प्रमुख जलाधार/उत्पादन प्रकार/विशिष्ट बजार अनुसार मूल्य शृङ्खला विश्लेषण, उत्पादन विशेष बजारीकरण रणनीति, प्रशोधन प्रविधि, बजार च्यानल अध्ययन र विशिष्ट बजारको मूल्याङ्कन समेटेका छन्। यी मुद्दालाई विशिष्ट अवस्था अनुसार थप प्राथमिकता दिइनेछ र आगामी एनएनएन न्युजलेटरमार्फत साझा गरिनेछ।
- सञ्चालन नीति श्री एच. आर. ओझाले एनएनएनको भविष्य निर्धारण गर्न राष्ट्रिय एनएनएन कार्यशाला आयोजना गर्ने प्रस्तावबारे जानकारी दिए। उनले विगत केही महिनादेखि सीसी र एजीले एनएनएनको सञ्चालन नीतिमा छलफल गर्दै आएको जानकारी दिए। सीसी र एजीले गठन गरेका कार्यदलले नीतिमा विस्तृत छलफल गरेका छन् र यसमा छलफल गरी अन्तिम रूप दिन सीसी, एजी र एनएनएनका साधारण सदस्यहरूको संयुक्त बैठकको आवश्यकता महसुस गरियो। तदनुसार राष्ट्रिय कार्यशाला नोभेम्बर ३, २००० मा गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। प्रस्तावित कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य व्यवस्थापन, उपयोग, संरक्षण, बजारीकरण, व्यापार र नीति जस्ता एनटीएफपी क्षेत्रका सबै तह र क्षेत्रमा नेटवर्कका गतिविधि सुदृढ र विस्तार गर्न एनएनएनको संरचना र सञ्चालन नीतिमा छलफल गर्नु हो। त्यसपछि श्री ओझाले कार्यशालाको मस्यौदा प्रस्ताव समीक्षा र सुझावका लागि वितरण गरे। उनले आफ्ना संस्थाले कार्यशालाका लागि आर्थिक योगदान गर्न रुचि राख्छन् कि भनी समूहका सदस्यहरूलाई सोधे। सबै सदस्यले संयुक्त कार्यशाला आयोजना गर्नु राम्रो विचार भएकोमा सहमति जनाए। नार्म्साप, आईयूसीएन, न्यू एरा, एसएनभी र एन्सावले आर्थिक सहयोग गर्ने सम्भावना जनाए।
- केन्द्रीय बजार सूचना प्रणालीको अनुवर्ती श्री के. निकल्सनले बजार सूचना प्रणाली अवधारणापत्रको अन्तिम मस्यौदा तयार भएको जानकारी दिए। इच्छुक व्यक्तिलाई इमेलमार्फत प्रति पठाउन सकिन्छ। बैठकमा उनले एफएओ, पिपल ट्रिस एन्ड पिपल, रिकोफ्टले संयुक्त रूपमा प्रकाशन गरेको “समुदायमा आधारित रुख तथा वन उत्पादन उद्यम” शीर्षकको हालको ब्रोसर पनि वितरण गरे। सदस्यहरूले नेपालगञ्ज उद्योग वाणिज्य सङ्घ (NGCC) र एनएससीएफपी जस्ता विभिन्न संस्थाले व्यवहारमा ल्याएका बजार सूचना प्रसारका विभिन्न तरिका साझा गरे। श्री बी. दासले एनएससीएफपीको प्रकाशन “उकाली” र अन्य एनटीएफपी बजार सूचना साझा गरे।
- सदस्यहरूले सुझाव दिएका अन्य मुद्दा
- एफएससीसीको बैठक श्री बी. पी. सुवेदीले एफएससीसीले आगामी बैठक सेप्टेम्बर १८–१९, २००० मा गर्ने योजना बनाएको जानकारी दिए। उनले एफएससीसीमा उपसमितिका रूपमा एनटीएफपी कार्य समूह बनाउने विचारको प्रशंसा गरे।
- सीन कार्यशाला श्री बी. पी. सुवेदीले चौथो सीन कार्यशाला मार्च २००१ मा मनिला, फिलिपिन्समा हुने जानकारी पनि सबैलाई दिए। इच्छुक सदस्यहरूले कार्यशालामा सहभागी हुने बारे सोच्न सक्छन् भन्ने उनले सुझाव दिए।
- “औषधीय वनस्पतिको राष्ट्रिय दर्ता” (आईयूसीएनद्वारा प्रकाशित) श्री बी. दासले आईयूसीएनले प्रकाशन गरेको “औषधीय वनस्पतिको राष्ट्रिय दर्ता” पुस्तक ठूलो प्रयास भए पनि यसमा केही प्रमुख त्रुटि रहेको जानकारी समूहलाई दिए। पुस्तक थोरै मानिसले मात्र साझा गरेको र पर्याप्त सूचना नभएको देखिन्छ। यससँग जोडिएर जैविक विविधता दर्ताको मुद्दा आयो (महासन्धि र जैविक विविधता अनुसार केही वर्षभित्र)। समूहले यो मुद्दा अर्को एनएनएनएजी बैठकमा विस्तृत छलफल गर्ने निर्णय गर्यो। निम्न सदस्यसहितको कार्यदलले यससँग सम्बन्धित सूचना समीक्षा गरी अर्को बैठकमा आफ्नो विश्लेषण र सुझाव प्रस्तुत गर्नेछ।
- १. भवेश्वर दास, एनएससीएफपी (संयोजक) २. भीष्म पी. सुवेदी, एन्साब (सदस्य) ३. हेमन्त आर. ओझा, एन्साब (सदस्य) ४. हरि ढुङ्गाना, फेकोफन (सदस्य) ५. सगेन्द्र तिवारी, आईयूसीएन/नेपाल (सदस्य)
- अर्को बैठकको सम्भावित मितिअर्को एनएनएनएजी बैठक जनवरी १२, २००१, शुक्रबार एन्सावमा हुनेछ।
