५ अक्टोबर १९९९
एनएनएन सल्लाहकार समूहको छैटौँ बैठक मङ्गलबार, अक्टोबर ५, १९९९ मा ललितपुरको भकुन्डोलेस्थित एसएनभी/नेपाल कार्यालयमा बस्यो। बैठकको अध्यक्षता र सहजीकरण एसएनभीका केनेथ निकल्सनले गरे।
बैठकमा सहभागी व्यक्तिहरू
The Meeting Agenda
Summary of the Discussions and Conclusions
१. स्वागत र उद्घाटन केएनले सहभागीहरूलाई एसएनभी नेपालमा स्वागत गरे। उनले एसएनभीले अति उत्साहका साथ यो बैठक आयोजना गर्ने निर्णय गरेको तर दुर्भाग्यवश डोल्पामा एसएनभीका एक साथीको आकस्मिक निधनले एसएनभी परिवारलाई दुःख र आश्चर्यमा पारेको बताए। एसएनभीका कन्ट्री निर्देशक र बैठकमा सहभागी हुन अत्यन्त इच्छुक अन्य कर्मचारी त्यही घटनामा शोकमा थिए। त्यही कारण त्यस दिन एसएनभी बन्द थियो।
उनले एसएनभी एनटीएफपीमा किन र कसरी बढ्दो रुचि राख्दै छ भन्नेमा पनि प्रकाश पारे। एसएनभीको विश्वव्यापी म्यान्डेट वञ्चितलाई सहयोग गर्ने स्थानीय संस्थाको क्षमता निर्माण गर्नु रहेको र दुर्गम क्षेत्रका गरिबसँगै पाइने एनटीएफपी काम गर्ने महत्त्वपूर्ण क्षेत्र भएको उनले थपे। गरिबले कसरी लाभ पाउँछन् भन्ने निकै कठिन भए पनि एसएनभीले चुनौती लिन्छ।
यी भनाइपछि केएनले नयाँ आगन्तुकहरूको लाभका लागि एनएनएनएजीले द्वैमासिक बैठक र कार्यदल कसरी सञ्चालन गर्छ भन्नेबारे सङ्क्षिप्त पृष्ठभूमि दिए।
२. परिचय केएनले पहिलो पटक एनएनएनएजी बैठकमा आएकालाई आफ्नो परिचय दिन अनुरोध गरे। प्रक्रिया भैरव रिसालबाट सुरु भयो, जसले आफूलाई नेपाल वातावरण पत्रकार मञ्च (नेफेज) को साधारण सदस्यका रूपमा परिचय दिए। नेफेज विकास र संरक्षण दुवैमा रुचि राख्ने उनले बताए। उनीहरूले हालै हुम्लाका विकास समस्याको ‘निदान’ र ‘उपचार’ सहजीकरण गर्न तीन दिने कार्यशाला सञ्चालन गरे; यसको विचार हुम्लीलाई आफ्नै समस्या आफैँ पहिचान गर्न सघाउनु थियो। एनटीएफपी रोचक लागेकाले उनले एन्सावको आमन्त्रण स्वीकार गरी बैठकमा सहभागी भए। उनले एनटीएफपीबारे रोचक टिप्पणी गरे — “च्याउ, झ्याउ उत्तरी पेटीमा प्रकृतिका अमूल्य उपहार हुन् र विकास ल्याउन स्याउ थप्न सकिन्छ”।
लीलबहादुर भण्डारीले कानपु अर्गेली/मिचमाटामा संलग्न रहेको बताए। उनी नयाँ विचारको अपेक्षामा बैठकमा आएका थिए। परमेश्वर खातीले समुदाय र अन्य सरोकारवाला परिचालनमा संलग्न रहेको बताए। उनीहरू अन्य संस्थासँग पाल्पा, दोलखा, मोरङ, सुनसरीमा काम गर्दैछन्। राजेन्द्र खनालले पहिले एसएनभी/हुम्लासँग आबद्ध रहेको र हालै केयर नेपालमा कृषि विशेषज्ञका रूपमा जोडिएको बताए। उनी कृषि, वन र पशुपालन हेर्छन्। एनटीएफपी केयरका महत्त्वपूर्ण कार्यक्षेत्र बन्दै गएको उनले बताए। उनीहरू राप्ती, बझाङ र बाजुरामा एनटीएफपी समाहित गर्ने प्रयास गर्दैछन्। उनी एनटीएफपीबारे थप जान्न चाहन्छन्। सेप्टेम्बर १९९९ मा एन्सावले आयोजना गरेको तीन दिने कार्यशालामा सहभागी भएपछि उनले केयरका कर्मचारीलाई प्रस्तुति दिएका थिए।
यसैबीच, केएनले माइन्युट वितरणबारे चिन्ता उठाए — मानिसहरूले माइन्युट पठाउने व्यक्ति परिवर्तन गरिरहँदा। माइन्युट केन्द्रमा रहेको कसैलाई पठाइयो र उसले संस्थामा चाहने सबैलाई वितरण गर्यो भने राम्रो हुन्छ।
पुराना सदस्यले पनि केही समयपछि आफ्ना गतिविधिको अद्यावधिकसहित सङ्क्षिप्त जानकारी दिए। तर सबैको परिचय एकैसाथ हुनुपर्ने महसुस गरियो।
कारबाही: क) प्रत्येक एनएनएनएजी संस्थाले एनएनएनएजी प्रतिनिधित्व/सम्पर्कका लागि एक केन्द्रीय/नोडल व्यक्ति तोक्नुपर्ने
3. Market Information System
यस मुद्दाको पृष्ठभूमिमा प्रकाश पार्दै केएनले चार महिनाअघि एउटा कार्यदलले यो मुद्दा विस्तृत विश्लेषण गरेको बताए। बजार सूचना बाधा हो भनेर सबै भन्ने भएकाले हामीले यो मुद्दा लिने निर्णय गर्यौँ — सही मानिसलाई सही सूचना कसरी दिने? विचार व्यापार हुने एनटीएफपीको विश्वसनीय बजार/मूल्य सूचना प्रणाली स्थापना गर्नु थियो। कार्यदल (एन्साब, फेकोफन, रामहरि सुवेदी र एनएससीएफपी) ले एमआईएसबारे तीन तहमा छलफल गर्यो: स्थानीय, जिल्ला र केन्द्रीय। स्थानीय तहको सन्दर्भमा कर्णाली परीक्षण र थप सिक्न राम्रो ठाउँ हो। जिल्ला तहको एमआईएस विद्यमान परियोजनाभित्र विकास गर्न सकिए पनि केन्द्रीय तहका लागि छुट्टै परियोजना तयार गर्नुपर्छ। विचारलाई छुट्टै परियोजनामा रूपान्तरण गर्न अवधारणापत्र तयार गरिएको छ। केएनले वित्तीय दिगोपनको मुद्दा औँल्याए — सूचना बेचेर आम्दानी गर्न कठिन छ, किनकि तिर्न इच्छुक कम छन्।
केएन र बीडीले अवधारणालाई परियोजनामा रूपान्तरण गर्न हामी धेरै अघि बढेका छैनौँ भने।
एफएलले एमआईएस पहल गर्दा अनिवार्य रूपमा आउने केही चुनौतीमा प्रकाश पारे। उनले लागत, सूचनाको विश्वसनीयता, सूचनाका स्रोत र समयसँगै मूल्य प्रवृत्तिको जानकारीको प्रश्न उठाए। केएनले यो मुद्दाको प्रशंसा गरे र त्यसैले अवधारणापत्रले उच्च गुणस्तरका कर्मचारी (निर्देशक र डाटाबेस व्यवस्थापन जस्तो व्यक्ति) मार्फत सही सूचना सङ्कलन गर्न धेरै बजेट छुट्याउन प्रस्ताव गरेको बताए। फ्रान्कोइसले कर्मचारीभन्दा उच्च गुणस्तरको सूचनाका लागि भुक्तानी गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिए। सूचना दिने पात्रलाई सूचना दिने रुचि उनले देखेनन्। रेडियो वा पत्रपत्रिकामा सूचना प्रसारण भएपछि हामीले दोस्रो पटक सूचना पाउँदैनौँ।
आरएसले केही (नेपालगञ्ज जडीबुटी सङ्घ) ले मूल्य सूचना साझा गरेको थपे। तर वास्तविक मूल्य र प्रस्ताव गरिएको मूल्य छुट्याउनुपर्छ भन्ने कुरा सदनमा जोड दिइयो। फ्रान्कोइसले फेरि हामीसँग उचित योजना छ त्यसैले यसलाई लिने संस्था (सायद फेकोफन वा एन्साब) हुनुपर्ने बताए। बीडीले अवधारणा स्पष्ट छ तर चुनौती प्रस्ताव विकास गर्नु हो भने। बीएसले काम चुनौतीपूर्ण छ तर हामीले केही गर्नुपर्छ भन्दै छलफल सारांश दिए। सूचनाको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न हामी लामो अवधिमा विभिन्न स्रोत प्रयोग गर्न सक्छौँ। एचएनले तल्लो तहका सङ्कलकहरूलाई सूचनाको पहुँच सुनिश्चित गर्नुको महत्त्वमा जोड दिए। उनले सबै तहमा सूचनामाथि सम्भ्रान्तको कब्जा हुने र हामी तल्लो तहसम्म आएर सशक्त नबनाएसम्म उनीहरूलाई लाभ दिन नसक्ने थपे।
पीएसले यसबारे दुई विचार राखे। परियोजना सञ्चालन गर्न औपचारिक संस्थागत संरचना हुनुपर्छ। स्थायी संस्था भएकाले सरकारी संस्थाले परियोजना लिनुपर्छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय/गैरसरकारी संस्थाको सहयोग र सहजीकरणमा निश्चित भूमिका हुन्छ। दोस्रो, लीजहोल्ड वन परियोजना क्षेत्रमा विकसित जस्ता सहकारीले सूचनामा राम्रो पहुँच पाउन सक्छन्।
केएनले एमआईएसबारे छलफलको सारांश दिँदै हामीले साँच्चै धेरै मुद्दा समाधान गर्नुपर्ने र विचारलाई पाइलट/कार्य अनुसन्धान आधारमा परीक्षण गर्नुपर्ने बताए।
Action
4. Training Manual Writer’s Workshop
केएनले कार्यदलले नेपाली भाषामा तालिम सामग्री/पुस्तिका विकासका उपाय खोज्न दुई पटक बैठक गरेको बताउँदै एजेन्डामा प्रकाश पारे। हामीले MA&D जस्तो विद्यमान संरचना प्रयोग गरेका छौँ। तालिमका आवश्यकता केही हदसम्म अन्वेषण पनि गरेका छौँ। अवधारणापत्र तयार गरिएको छ। अर्को चरणमा पुस्तिकाको रूपरेखा बनाउन लेखकहरूको कार्यशाला गर्ने योजना छ। कार्यशालाका लागि बजारीकरण, स्रोत व्यवस्थापन, सामाजिक/संस्थागत पक्ष र प्रविधिका क्षेत्रका स्रोत व्यक्ति पहिचान गरिँदै छन्। हामी अङ्ग्रेजी सामग्रीलाई नेपालीमा अनुवाद गरिरहेका होइनौँ, विद्यमान संरचना अनुकूल बनाइरहेका छौँ भन्ने हामीलाई थाहा छ। समयको अभावले यो सधैँ ढिलो भइरहेको छ।
बीडीले रेञ्जरले किसान/उपभोक्ता समूहलाई सहयोग गर्न सक्षम हुनुअघि उनीहरूलाई तालिम दिनुपर्ने आवश्यकतामा प्रकाश पारे। १०० उपभोक्ता समूहमध्ये २–३ ले मात्र एनटीएफपी आफ्ना सञ्चालन योजनामा समावेश गरेका छन्। बीआरले यस्ता पहलमा नेपालीबाहेक स्थानीय भाषा र तिनका लिपि प्रयोग हुनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिए। पीएसले एनटीएफपी वर्गीकरण र ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षेत्र परिभाषित गर्नुपर्ने बताए। राष्ट्रिय योजना आयोग/सरकारले २५ जिल्लामा तालिम सञ्चालन गरी कार्यवाही/सामग्री विकास गरेको छ, जुन हाम्रा लागि मूल्यवान हुन सक्छ। बीडीले दोलखा र रामेछापका यी तालिमका केही अवलोकन साझा गरे: तिनी एचपीपीसीएल को दायराभित्रका औषधीय वनस्पतिमा सीमित छन्, अर्थतन्त्र र बजारीकरणभन्दा खेती र उत्पादनमा केन्द्रित छन्, ढाँचा राम्रा तर गुणस्तरीय सूचना छैनन्।
केएनले यस्ता सबै अनुभव लेखक कार्यशालामार्फत साझा गर्न सकिन्छ तर कसले र कहिले सहजीकरण गर्ने? भन्ने सारांश दिए।
Action
5. Policy Revisions
एजेन्डामा प्रकाश पार्दै बीएसले स्थानीय जनताको लाभ बढाउने र जैविक विविधता संरक्षण प्रवर्द्धन गर्ने गरी विद्यमान नियमावली संशोधनका लागि सिफारिसहरू वन विभागमा पठाइएको बताए। परिवर्तनका लागि सुझाव दिँदा ठूलो सूचीभन्दा केही महत्त्वपूर्ण मुद्दा लिइएको उनले थपे। यी सिफारिसहरू सरकारमा अन्तिम रूपमा बुझाउनुअघि एनएनएनएजी बैठकमा समीक्षा गरिएका थिए (सिफारिसको प्रति चाहिएमा एन्सावमा सम्पर्क गर्नुहोस्)।
पीएसले ‘संशोधन फाइल’ मन्त्रालयमा प्रक्रियामा रहेको जानकारी दिँदै यसको वास्तविक अवस्था कसैलाई थाहा छ कि भनी सोधे। बीएसले यस बैठकमा मन्त्रालयको कुनै प्रतिनिधि उपस्थित भई जानकारी दिने अपेक्षा गरेको तर कोही नआएको जवाफ दिए। पीएसले एफएससीसीका कार्य समूह विद्यमान तीनबाट पाँचमा विस्तार गरिँदै छन् र एनटीएफपीलाई थप एजेन्डा बनाइँदै छ भन्ने जानकारी पनि दिए। एफएलले एनएनएनले गरेका सिफारिस उपयुक्त छन् र कर्णाली एनटीएफपी उपक्षेत्र अध्ययनका सिफारिससँग मेल खान्छन् भने। अब हामीले एफएससीसीका निर्णयमा प्रभाव पार्न दाता र सरकारसँग पैरवी गर्नुपर्छ र नार्म्प्साप र सिडासँग पैरवी गर्ने आफ्नो प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। एफएससीसीले सरकार र दाताहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने तर नेपाली समाजका अन्य वर्गको नगर्ने कुरा अलि आश्चर्यजनक छ।
एनआरले उपभोक्ता समूहका सञ्चालन योजना विकास/संशोधन गर्ने प्रक्रियामा आइपरेको कठिनाइ औँल्याए। एनटीएफपी (जरा, कन्द, पात, फल आदि समेट्ने) का निर्देशिका र विधिको अभावले सञ्चालन योजना स्वीकृत भइरहेका छैनन्। जिल्ला वन कार्यालयहरूबीचको व्यक्तिगत भिन्नताले पनि विषयमा फरक व्यवहार भएको छ। यस्ता कुरा सरकारी निर्देशिकामा समावेश गर्न सकिए अवस्था सुध्रन सक्छ भनी बीएसले प्रतिक्रिया दिए।
एचएनले केवल बजारीकरण पक्षमात्र विचार गर्दा स्रोत क्षयीकरणको सम्भावनाप्रति चिन्ता व्यक्त गरे। बीडीले समुदायलाई सहयोग गर्ने रेञ्जरलाई तालिम दिनुपर्ने आवश्यकतामा फेरि जोड दिए। एचएनले जिल्ला तहमा फेकोफन सदस्यलाई तालिम दिँदा एनटीएफपी व्यवस्थापनमा उपभोक्ता समूहको क्षमता निर्माण प्रक्रियामा पनि मद्दत मिल्ने बताए। एनआरले रेञ्जरले ठूलो भौगोलिक दायरा (प्रति रेञ्जर १४ गाविस) समेट्नुपर्ने भएकाले उपभोक्ता समूहलाई सहयोग गर्न स्थानीय गैरसरकारी संस्थालाई पनि तालिम दिनुपर्ने थपे। एचओले सरकारी रेञ्जर, फेकोफन र स्थानीय गैरसरकारी संस्था सबैलाई एकैसाथ तालिम दिन सकिने सारांश दिए। पीकेले दिइएका तालिमको अनुवर्तीको आवश्यकता औँल्याए।
बीएसले हामी नीतिगत एजेन्डामा छौँ भनी सम्झाए। अहिले हामीले नियमावलीमा सिफारिस गरिएका संशोधन कसरी अघि बढाउने भन्नेमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ। बीडीले माथिबाट नीतिमा प्रभाव पार्दा स्थानीय तहमा तालिम र क्षमता निर्माण नगरे खाडल हुन सक्ने बताए। पीएसले नियमावलीमा कुनै परिवर्तन भए पनि नभए पनि अन्तर्राष्ट्रिय/गैरसरकारी संस्थाले (वृद्धि भण्डार मूल्याङ्कन आदि) धेरै गतिविधिमा सहयोग गर्न सक्ने बताए। त्यसैले यो पक्ष पनि एमआईएस परियोजनामा समावेश गरिनुपर्छ। हामी परियोजनाका रूपमा प्रजाति अनुसार काम गरेर सूचना उत्पादन गर्न सक्छौँ।
बीएसले एन्सावले जटामसी र लोक्ता जस्ता प्रजातिमा काम गर्दै आएको जानकारी दिए। यो सूचना अनुकूलनसहित अन्य क्षेत्रमा लागू हुन सक्छ। आरएसले गोरखामा ३–४ प्रजाति (चिराइतो, जटामसी, पाँचऔँले) को पालन/खेतीको पक्षमा अध्ययन भएको पनि जानकारी दिए।
एचओले उपलब्ध एनटीएफपी प्रजातिको साहित्यको सङ्ग्रह तयार गर्न सम्भव छ कि भनी सदनलाई सोधे। बीएसले अर्को बैठकअघि संस्थागत तहमा यसबारे विचार गर्न सबैलाई आग्रह गरे। नीतिगत एजेन्डामा उनले सबै कोणबाट पैरवी गर्न आग्रह गरे।
Action
6. एनएनएनएजी Members’ Updates
केएनले अघिल्लो एनएनएनएजी बैठकपछि सम्पन्न वा निकट भविष्यमा योजना गरिएका एनटीएफपीसम्बन्धी गतिविधिको सङ्क्षिप्त अद्यावधिक दिन सबैलाई अनुरोध गरे। गतिविधिका मुख्य बुँदा तल दिइएका छन्:
Kanpou-Nepal
एनएससीएफपी
फेकोफन
एनएएफ
एफएओ
एनएसीआरएमपी
Gorkha EXIM
एन्सावले एनटीएफपी क्षेत्रमा उद्यम विकास योजनाबारे तीन दिने राष्ट्रिय तालिम कार्यशाला सञ्चालन गर्यो।
कार्यशाला प्राकृतिक उत्पादन क्षेत्रका सूक्ष्म तथा साना उद्यमीलाई व्यवसाय विकास सेवा दिने नेपाली संस्थाको क्षमता बढाउन तर्जुमा गरिएको थियो। कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य सहभागीहरूलाई प्रचलित सामाजिक, पारिस्थितिक र प्राविधिक सन्दर्भमा वन तथा अन्य प्राकृतिक उत्पादन क्षेत्रका सूक्ष्म–उद्यम विकासका आधारभूत अवधारणा, प्रक्रिया र प्रविधि साझा गर्ने, छलफल गर्ने र सिक्ने अवसर दिनु थियो। गैरसरकारी/अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था, वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय, द्विपक्षीय/बहुपक्षीय परियोजना, उपभोक्ता समूह र फेकोफन, जिल्ला विकास समिति र देशभरका एनटीएफपी उद्यमीबाट जम्मा ३२ जना सहभागी थिए। सहभागीहरूले व्यवसाय अवसर विश्लेषणका विभिन्न औजारको परिचय पाए। समग्रमा, कार्यशाला विशिष्ट एनटीएफपी र प्रक्रिया तथा औजारका विवरणमाथि गहिरो छलफलभन्दा मुद्दाको के र किन मा केन्द्रित थियो। कार्यशालाको अन्त्यतिर सहभागीहरूले कार्ययोजना बनाए। योजनाले थप ज्ञान हासिल गर्न, केही उद्यम गतिविधि सुरु गर्न, थप तालिमका अवसर अन्वेषण गर्न र अन्य विषयमा सहभागीहरूको अपार रुचि र प्रतिबद्धता झल्काएका थिए।
एसएनभी
Action
७. गुणस्तर मापदण्ड केएनले गुणस्तर मानकीकरणको मुद्दामा प्रकाश पारे। उनले जटामसी उत्पादन प्रमाणीकरणका लागि केही संस्थासँग पत्राचार गर्दै गरेको जानकारी दिए। परिमाण र गुणस्तर दुवै बाधा भएको पीएसको भनाइको जवाफमा आरएसले जटामसीका लागि परिमाण होइन, बजारीकरण समस्या भएको बताए। उत्पादन कुन अन्तिम प्रयोग (अत्तर वा औषधि) मा प्रयोग गरिन्छ त्यसअनुसार गुणस्तर मापदण्ड फरक हुन्छन्। बीडीले विभिन्न स्थानका जटामसी तेलमा फरक रसायन प्रकार देखिएकाले भौतिक पक्षभन्दा रासायनिक पक्ष बढी महत्त्वपूर्ण भएको बताए।
८. एनटीएफपी क्षेत्रमा राष्ट्रिय स्तरका प्राथमिकता र निर्देशिका बीएसले एनटीएफपी क्षेत्रमा राष्ट्रिय स्तरका निर्देशिकाको महत्त्वमा प्रकाश पार्दै यसका लागि हामीले जोड दिनुपर्छ कि भनी सोधे। पीएसले यो अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भएको र हामीले प्रजाति अनुसार ज्ञान अभिलेखीकरण गर्ने, स्थापित बजार र आवश्यकताका आधारमा एनटीएफपीलाई प्राथमिकता दिने र उद्यमशीलता विकास गर्नुपर्ने बताए। एनआरले आईडीआरसी कार्यशालाको कार्यवाही बाहिर आएको छ कि भनी सोधे। एचएनले विभिन्न संस्थाका प्रतिनिधिका रूपमा हामीले यस्ता निर्देशिका बनाउन सरकारलाई सुझाव दिन सक्ने सुझाव दिए। पीएसले आगामी एफएससीसी बैठकमा यो मुद्दा उठाउनुपर्ने जोड दिए, जसमार्फत निर्देशिका तयार र कार्यान्वयन हुन सक्छन्। एचएन र एनआरले समयको अभाव भए पनि केही सुझाव दिनुपर्ने जोड दिए। केएनले मुद्दा थप अन्वेषण गर्न सानो समिति बनाउन सुझाव दिए। पीएसले उद्घाटन र समापनबीच एफएससीसीका प्राविधिक सत्र हुने जहाँ यो मुद्दा छलफल गर्न सकिने जानकारी दिए।
यसलाई अघि बढाउन समिति गठन गरिएको छ:
एनयूकेसीएफपी का मक्षा आर. महर्जन पनि समितिमा जोडिनेछन् (श्री महर्जनले समितिका सदस्यहरूसँग रुचि देखाए)।
समितिको पहिलो बैठक सोमबार, अक्टोबर ११, १९९९ बिहान ११:०० बजे एन्सावमा बस्नेछ। अस्थायी रूपमा समितिले ह्वाइटबोर्ड अभ्यास गर्नेछ, एफएससीसी बैठकका लागि सुझावका मस्यौदा तयार र अन्तिम रूप दिनेछ।
त्यसपछि केएनले सबैलाई एनएनएनको भूमिका पुनर्विचार गर्न अनुरोध गरे। उनले अघिल्लो एनएनएनएजी बैठक (नोभेम्बर) मा एनएनएनको भूमिकाबारे छलफल भएको बताए। उनले माइन्युट वितरण गरे र सहभागीहरूलाई सोच्न र समीक्षा गर्न अनुरोध गरे। उनले नेटवर्कलाई औपचारिक बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ कि भनी सोधे।
९. अर्को बैठक एनएनएनएजीको अर्को बैठक शुक्रबार जनवरी २१, २००० मा १३:०० बजे एन्साब कार्यालयमा हुनेछ। बैठकको सुरुमा खाजा खुवाइनेछ। रामहरि सुवेदीले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछन्। अर्को बैठकका सम्भावित एजेन्डा:
यसपछि केएनले बैठकमा सहभागी सबैलाई धन्यवाद दिँदै बैठक समापन गरे।
