२१ मे १९९९
एनएनएन सल्लाहकार समूहको चौथो बैठक शुक्रबार मे २१, १९९९ मा एकान्तकुनास्थित नेपाल स्विस सामुदायिक वन परियोजना (एनएससीएफपी) कार्यालयमा बस्यो। बैठकको अध्यक्षता एनएससीएफपीका श्री कार्ल शुलरले गरे।
बैठकमा सहभागी व्यक्तिहरू:
बैठकका एजेन्डा:
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष:
छलफल मुख्यतः निम्न विषयमा केन्द्रित रह्यो:
क. अघिल्लो बैठकको अनुवर्ती
ख. एनएनएनएजीका परिप्रेक्ष्य * निर्यात गरिने एनटीएफपीका गुणस्तर मापदण्ड
३. तेस्रो एनएनएनएजी बैठकको माइन्युटमाथि सुझाव आईफाड बैठकमा वन पैदावारमा आधारित उद्यम चलाउन वन उपभोक्ता समूहलाई ऋण दिने बारे उठेको एउटा बुँदामा श्री शुलरले आफ्ना सुझाव दिए। उनले वन उपभोक्ता समूह उद्यम चलाउन उपयुक्त पक्ष नहुन सक्ने बताए। एउटै वन उपभोक्ता समूहमा धेरै मानिस समेटिने भएकाले यसले प्रतिस्पर्धी र सफल उद्यमीका रूपमा काम गर्न सक्दैन। त्यसैले उद्यम चलाउन अनुभवी उद्यमीहरूको समूह छनोट गरिनुपर्छ। वन उपभोक्ता समूहले कम्पनीलाई कच्चा पदार्थ आपूर्ति गर्न र राजस्व सङ्कलन गर्न सक्रिय भूमिका खेल्न सक्छन्।
४. एनटीएफपी बजार सूचना प्रणालीसम्बन्धी कार्यदलको जानकारी श्री केन निकल्सनले कार्यदल समूहले तयार गरेको अवधारणापत्र प्रस्तुत गरे। श्री कृष्णदत्त भट्टले अवधारणापत्र एनएनएनएजीमा बुझाएका छन्। प्रतिवेदनको सङ्क्षिप्त सिंहावलोकन तल दिइएको छ।
टोलीको मुख्य जिम्मेवारी तल्लो तहका सबै उपभोक्ता समूहका लागि पहुँचयोग्य एनटीएफपी बजार सूचना प्रणाली स्थापना गर्ने संरचना विकास गर्नु थियो। टोली तीन पटक भेला भएर विश्वसनीय र व्यावहारिक बजार सूचना प्रणाली (एमआईएस) स्थापनाका मापदण्डबारे छलफल गर्यो। छलफल मुख्यतः निम्न विषयमा केन्द्रित थियो:
सुरुमा सानो क्षेत्रमा एमआईएस लागू गर्नु राम्रो हुने टोलीले निर्णय गर्यो, जसले अन्य क्षेत्रका लागि नमुनाको काम गर्नेछ र त्यस्तो सफल नमुना देशका अन्य भागमा दोहोर्याइनेछ। उपभोक्ता समूह सूचनाका मुख्य प्रयोगकर्ता हुने भएकाले एमआईएस कार्यान्वयनका लागि उपभोक्ता समूहको छनोट पनि महत्त्वपूर्ण भाग हो। सुरुवातका लागि पर्याप्त कच्चा पदार्थ र बजार अवसर भएको सक्रिय, इच्छुक र द्वन्द्वरहित उपभोक्ता समूह यस कार्यक्रमका लागि आदर्श मानियो। कर्णाली क्षेत्रले माथिका सबै मापदण्ड पूरा गरेको ठानेर टोलीले कर्णाली क्षेत्रका केही उपभोक्ता समूहमा एमआईएस लागू गर्ने निर्णय गर्यो। फेकोफनले पहिले सानो उपभोक्ता समूहमा नमुना लागू गरेर पछि सबै उपभोक्ता समूहमा दोहोर्याउने लक्ष्य राखेकाले यो योजनालाई दृढतापूर्वक समर्थन पनि गर्यो।
श्री केन निकल्सन र श्री कृष्णदत्त भट्टले चितवनमा चेपाङ समुदाय र देउराली जिल्लामा अभ्यास गरिँदै गरेका सूचना सङ्कलन र प्रसारका एमआईएस नमुना प्रस्तुत गरे।
एमआईएस परिकल्पना अनुसार काम गरिरहेको छ कि छैन अनुगमन र मूल्याङ्कन गर्न केही सूचक तय गर्ने कार्यदलले निर्णय गरेको छ।
कार्यदलमाथि सुझाव श्री शुलरले सूचना प्रणालीलाई केन्द्रीकृत गर्ने नेटवर्क स्थापना गरिनुपर्ने बताए। त्यसपछि सूचना विकेन्द्रीकृत गरी सबै सम्बन्धित व्यक्तिसम्म प्रसार गरिनुपर्छ। उनले फेकोफन अझै नयाँ संस्था रहेको र धेरै अन्य प्रतिबद्धता भएकाले यस क्षेत्रमा पूर्ण योगदान दिन नसक्न सक्ने पनि बताए।
श्री निकल्सनले चिराइतो र सुगन्धवाल जस्ता केही व्यावसायिक उत्पादनका लागि नियमित सूचना आवश्यक पर्ने बताए। सूचना केन्द्रीकृत गरिएमा बारम्बार हुने सूचनालाई ट्र्याकमा राख्न केही कठिन हुन सक्छ। सूचना प्रणाली केन्द्रीकृत गर्नुअघि समान सूचना आवश्यकता भएका उपभोक्ता समूह पहिचान गर्नु पूर्वशर्त हो।
सूचना प्रणाली विकेन्द्रीकृत गरिएमा केन्द्र र प्रयोगकर्ता तहबीच सम्बन्ध स्थापना गरिनुपर्ने श्री शुलरको मत थियो। केन्द्रीय तहको एमआईएसले न्यूनतम प्रयासमा धेरै एनटीएफपी सरोकारवालालाई सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिन्छ। उनले कार्यदलले यसमा काम जारी राखेर एमआईएसलाई केन्द्रीय प्रणालीसँग जोड्ने प्रयास गर्न सुझाव दिए।
५. नेपाली भाषामा तालिम सामग्री/तालिमका लागि सहयोग श्री निकल्सनले एनटीएफपीमा आधारित व्यवहार्य दिगो उद्यम विकासका लागि एनएनएनएजीको पहिलो तालिम पुस्तिका रेञ्जर र सहजकर्ता तहमा लक्षित हुनुपर्ने बताए। यसले साक्षर तर अङ्ग्रेजी नबोल्ने मानिसलाई सघाउनेछ।
श्री शुलरले नेपाली र अङ्ग्रेजी तालिम सामग्री सङ्कलन गरेर अनुवाद, सङ्कलन र साझा प्रयोगका लागि विकास गर्न सुझाव दिए।
डा. तीर्थ बी. श्रेष्ठले आईयूसीएनले पनि दिगो सङ्कलनमा केन्द्रित सङ्कलकका लागि नेपाली भाषामा तालिम पुस्तिका विकास गर्दै गरेको जानकारी दिए। एनएनएनएजीले पनि भविष्यमा यस्तै प्रकारको पुस्तिका विकास गर्ने योजना बनाएकाले श्री निकल्सनले कार्यशर्त (TOR) तय गरी कार्यदलसँग साझा गर्ने प्रस्ताव राखे। श्री निकल्सनले यसबारे कार्यदलको समन्वय गर्नेछन्।
तालिमका लागि सहयोग श्री शङ्कर पी. दाहालले एनएनएनएजीका सदस्य संस्थाभित्र तालिममा विशेषज्ञता भएका स्रोत व्यक्ति छन् भने। प्रशिक्षकहरूको सूची अभिलेखीकरण गरी अर्को एनएनएनएजी बैठकमा वितरण गरिनुपर्छ। यसले अन्य संस्थालाई चाहिने स्रोत व्यक्ति पहिचान गर्न मद्दत गर्नेछ।
श्री सुवेदीले एन्सावले एनएससीएफपी र एनयूकेसीएफपी जस्ता संस्थाका लागि यस्ता तालिम सञ्चालन गरेको बताए। समान रुचि भएका समूहका रूपमा समुदाय आए एन्सावले तालिम दिन्छ।
डा. श्रेष्ठले तालिम दिइने उत्पादन र सामग्री छनोट गर्दा अत्यन्त सावधान हुनुपर्ने बताए। हामी सबैलाई थाहा छ सङ्कलक आफैँ स्वदेशी ज्ञानका धनी भण्डार हुन्। तर नयाँ उत्पादनसम्बन्धी तालिम आवश्यक छ।
श्री निकल्सनले सबै परियोजनालाई अनुभवी प्रशिक्षक चाहिने बताए। पहिलो चरणका लागि एनएनएनएजी सदस्य संस्थाबीच संयुक्त प्रशिक्षकको प्रशिक्षण (TOT) राम्रो विचार हो। त्यसपछि प्रशिक्षित व्यक्तिले अनुभवीको सहयोगमा आफैँ अरूलाई तालिम दिन सक्छन्।
यसबारे धेरै जीवन्त छलफलपछि कार्यदलसँग पहिलो साधारण बैठक गर्ने र तालिम सामग्रीको प्याकेजबारे पनि छलफल गर्ने निर्णय भयो। कार्यदल जुन १, १९९९ बिहान १०:०० बजे एसएनभी कार्यालयमा बैठक बस्नेछ। बैठकको समन्वय श्री निकल्सनले गर्नेछन्।
यस बैठकमा इच्छुक सहभागीहरू:
टिप्पणी: सहभागीहरूले तालिम सामग्री, बजारीकरण, उद्यम विकास र स्रोत व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रकाशन ल्याउनुपर्नेछ।
स्रोत व्यक्तिहरूको सूची र तिनको विशेषज्ञता तथा तिनले दिन सक्ने सेवा तयार र अद्यावधिक गर्नुपर्ने आवश्यकतामा सबै सहमत भए। सबै सहभागीलाई अर्को एनएनएनएजी बैठकमा स्रोत व्यक्तिहरूको सूची ल्याउन अनुरोध गरिएको छ। त्यसपछि एन्सावले सूची सङ्कलन गरी सबै सदस्य संस्थालाई वितरण गर्नेछ।
६. लाओस बैठकको सारांश लाओस बैठकको सारांश श्री भवेश्वर दास र श्री निकल्सनले दिए। बजार विश्लेषण तथा विकास (MA&D) तालिम अप्रिल २२, १९९९ देखि मे ३, १९९९ सम्म लाओस, भियतनाममा भयो। MA&D सामाजिक, संस्थागत र वैज्ञानिक पक्ष समेट्ने बजार विश्लेषण र विकासका लागि विकसित सहभागितामूलक औजार हो। तालिम मुख्यतः एनटीएफपी विकासका गुणस्तर पक्ष र बजारीकरणका लागि उत्पादन पहिचान तथा दिगो बजारीकरण विकास गर्न उत्पादन हटाउने र छनोट गर्ने संयन्त्रमा केन्द्रित थियो। सहभागीहरूले भियतनाम, फिलिपिन्स, चीन र नेपालसँग अनुभव साझा गर्न सके।
MA&D उन्नत तालिम भएकाले नेपालमा लागू गर्नुअघि यसको समीक्षा र परिमार्जन आवश्यक छ। तालिमको प्रतिवेदन चाँडै प्रकाशित हुनेछ र एनएनएनएजी सदस्यहरूसँग साझा गरिनेछ।
७. आईफाड वन स्रोत प्रवर्द्धन कार्यक्रम श्री शुलरले आईफाडकी भान्डा अटारेल्टबाट प्रतिवेदन प्राप्त गरेको बताए। उनी मेको अन्त्य वा जुनको सुरुमा नेपाल आउँदैछिन्। ट्रस्ट फन्डमार्फत नयाँ परियोजना सिर्जना गर्ने कुरा स्वीकार गरिएको छ। एसडीसीले वन स्रोत वा जैविक विविधतामा आधारित परियोजना सुरु गर्ने बारेमा उनीसँग छलफल जारी राख्नेछ। आईफाडले यस वर्षको अन्त्यसम्म कार्यशाला आयोजना गर्ने योजना बनाएको छ। एसडीसी यस परियोजनामा सहभागी हुने योजनामा छ। अन्य दाता निकायलाई पनि यस परियोजनामा जोडिन स्वागत छ। वन उपभोक्ता समूहको पहुँच र व्यवस्थापन क्षमतासम्बन्धी दाताहरूले दिएका सुझावमा भान्डाले अनुवर्ती गर्नेछिन्।
श्री शुलरले एमआईएस र आईफाड परियोजना जोड्न सकिने पनि जोड दिए। यसरी सूचना सुरुमा केन्द्रीकृत गरी पछि देशभर विकेन्द्रीकृत गर्न सकिन्छ।
८. वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय र दाताहरूद्वारा सामुदायिक वनको समीक्षा श्री शुलरले अक्टोबर १९९८ को राष्ट्रिय कार्यशालापछि डानिडाले सामुदायिक वनका अवरोध र सुधारका कार्यान्वयन उपाय खोज्ने विचार ल्याएको बताए। तर मन्त्रालय ग्रहणशील देखिँदैन। इच्छुक व्यक्तिका लागि विनरक नेपालले ‘नेपालमा सामुदायिक वनको विश्लेषण’ बारे चाखलाग्दो लेख छ।
९. एनएनएनएजी सदस्यका गतिविधि (सम्पन्न/योजनाबद्ध) को समीक्षा
सहभागीहरूले संस्थागत सम्पन्न र योजनाबद्ध गतिविधिको सिंहावलोकन दिए:
Robin aus der Beek, एनएससीएफपी
Dr. T. B. Shrestha, आईयूसीएन
S. P. Dahal, एनयूकेसीएफपी, Dhankuta
Bijaya Bajracharya, SSMP
Govinda Neupane, Care/Nepal
Ram Gopal Shrestha, Kanpou Nepal
भीष्म सुवेदी, एन्साब
राजु क्षेत्री, एनएएफ
भवेश्वर दास, वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय Lab
केन निकोल्सन, एसएनभी
रामहरि सुवेदी, Gorkha EXIM
कृष्णदत्त भट्ट, फेकोफन
तिलक खत्री, एनयूकेसीएफपी, Baglung
१०. अन्य मुद्दामा छलफल: श्री निकल्सनले लाइकोपोडियमको चिनियाँ बजारमा उच्च मूल्य भए पनि मिसावटयुक्त उत्पादनका कारण यसको मूल्य घटेको बताए। यसको मूल्याङ्कन र नियन्त्रणका लागि केही संयन्त्र हुनुपर्ने उनले सुझाव दिए। श्री सुवेदीले सयौँ एनटीएफपी बजारमा हुने भएकाले मिसावट भएका एनटीएफपी उत्पादनमा नियन्त्रण संयन्त्र लागू गर्न निकै कठिन हुने बताए। तर यो भागमा साँच्चै ध्यान दिन आवश्यक रहेकोमा उनी सहमत भए। डा. श्रेष्ठले सरकारी अनुसन्धान प्रयोगशालाले यो संयन्त्र नियन्त्रण गर्न पहल गर्नुपर्ने तर यो सजिलो काम नभएको स्वीकार गरे।
श्री न्यौपानेले नयाँ सदस्य र यो नेटवर्कमा चासो राख्ने गैरसदस्यका लागि एनएनएनएजीले अहिलेसम्म गरेका उद्देश्य र गतिविधिको राम्रो अभिलेखीकरण हुनुपर्ने सुझाव दिए। सबैले यो विचार स्वीकृत गरे। श्री सुवेदीले एन्साबका कर्मचारीसहित एनएनएनएजीका गतिविधि अभिलेखीकरण गरी इच्छुक व्यक्तिहरूमा वितरण गर्नेछन्।
अर्को एनएनएनएजी बैठक जुलाई २१, १९९९, बुधबार दिउँसो १:०० बजे मिनभवनस्थित एन्साब भवनमा हुनेछ। सहभागीहरूलाई खाजा खुवाइनेछ। एसएनभीका श्री केन निकल्सनले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछन्।
११. अर्को बैठकका सम्भावित एजेन्डा:
