एसिया नेटवर्क फर सस्टेनेबल एग्रिकल्चर एन्ड बायोरिसोर्सेस (एन्साब) ले नेपालको साना तथा मझौला वन उद्यम (एसएमएफई) क्षेत्रसम्बन्धी हालका नीतिगत व्यवस्था र अभ्यासबारे नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को ३५औँ बैठक नोभेम्बर ३, २०११ मा काठमाडौँस्थित एन्साब कार्यालयमा आयोजना गर्यो। बैठक एसएमएफई क्षेत्रसँग सम्बन्धित राष्ट्रिय नीतिगत मुद्दाको एन्सावको सङ्क्षिप्त विश्लेषण सरोकारवालाहरूबीच साझा गर्न, ती मुद्दामा सरोकारवालासँग मिलेर काम गर्न र नेपालमा प्रभावकारी नीतिगत अभ्यासका लागि अगाडिको बाटोबारे कुरा गर्न आयोजना गरिएको थियो। उद्यमी, पत्रकार, विकासकर्मी, विभिन्न सङ्घ–संस्थाका प्रतिनिधि र नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ (नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ) का प्रतिनिधिसहित जम्मा २९ जना सहभागी भए। बैठक बिहान ८:३० बजे सहभागीहरूको दर्ताबाट सुरु भयो।
बैठक तीन भागमा आयोजना गरियो – पहिलो भागमा नीतिगत मुद्दाको सङ्क्षिप्त सिंहावलोकन र समूह छलफलको संरचना; दोस्रो भागमा सरोकारवालाबीच समूह छलफल; र तेस्रो भागमा अगाडिको बाटोबारे छलफल समावेश थियो।
१. नीतिगत मुद्दाको सङ्क्षिप्त सिंहावलोकन र समूह छलफलको संरचना:
एन्सावका कार्यकारी निर्देशक डा. भीष्मप्रसाद सुवेदीले गत अगस्टमा एन्सावले तयार गरेको नीतिगत मुद्दाको सङ्क्षिप्त सिंहावलोकन प्रस्तुत गरे। उनले विद्यमान नीति तथा एसएमएफई नीतिको सन्दर्भ निर्धारण र नियमन गर्न अन्तरक्रिया गर्ने विभिन्न सरोकारवालाको सूची प्रस्तुत गरे। त्यसपछि उनले वृद्धि, संरक्षण, समता र गरिबीमा ती नीतिका प्रभाव र निहितार्थ प्रस्तुत गरे। क्षेत्रमा नउपयोग भएका सम्भावनाको सूची दिँदै उनले नीतिगत तथा नियामकीय वातावरण सुधार गर्ने विशाल सम्भावना रहेको निष्कर्ष निकाले। उनले महत्त्वपूर्ण नीतिगत शीर्षकअन्तर्गत महत्त्वपूर्ण नीतिगत मुद्दा पहिचान गर्न, तिनलाई प्राथमिकता दिन र नीतिगत सुधारका विकल्प तथा तिनका निहितार्थ सुझाव दिन समूह छलफलको संरचना उपलब्ध गराए। उनले समूह छलफलका लागि विचार गर्नुपर्ने महत्त्वपूर्ण नीतिगत शीर्षक पनि उपलब्ध गराए।
२. समूह कार्य र प्रस्तुति:
डा. सुवेदीले प्रस्तुत गरेका महत्त्वपूर्ण शीर्षकमा छलफल गर्न तीन समूह बनाइए। तीन समूहले निम्न मुद्दामा काम गरे:
समूह क
समूह ख
समूह ग
समूहमा काम गरेपछि प्रत्येक समूहले मुद्दा, सुधारका विकल्प र औचित्यसहित आफ्ना निष्कर्ष प्रस्तुत गरे।
समूह क:
मुद्दा
सुधारका विकल्प
औचित्य
सम्पत्ति अधिकार र स्रोतमा पहुँच
परम्परागत ज्ञान र बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारसम्बन्धी स्पष्ट नीतिको अभाव
उद्यम दर्ता र स्थापना
विशिष्ट:
समूह ख:
मुद्दा
सुधारका विकल्प
औचित्य
प्रतिबन्ध र बन्देज:
प्रतिबन्धित उत्पादनमा रोयल्टी (प्रतिबन्ध रुखको बोक्रामा मात्र लगाइनुपर्छ)
प्रतिबन्धित वस्तुमा रोयल्टी नलाग्ने। यसलाई छुट्टै तालिकामा उल्लेख गरिनुपर्छ। ओखरको फल बोक्रामा प्रतिबन्ध नहुने
प्रतिबन्धित वस्तुको रोयल्टी उही रोयल्टी तालिकामा उल्लेख गर्दा भ्रम हुन्छ।
फलको बोक्राले संरक्षणमा कुनै प्रतिकूल प्रभाव पार्दैन।
पाँचऔँले (Orchidaceae) मा प्रतिबन्ध
राष्ट्रिय उपभोग र व्यापारका लागि प्रतिबन्ध खुकुलो गरिनुपर्छ। रोयल्टी रु ५०० मा घटाइनुपर्छ।
राष्ट्रिय व्यापार र उद्योग प्रवर्द्धन गर्न
झ्याउ (Lichens) मा प्रतिबन्ध
झ्याउ सङ्कलनले संरक्षण र वन पारिस्थितिक प्रणालीमा न्यून प्रभाव पार्ने भएकाले प्रतिबन्ध हटाइनुपर्छ
राष्ट्रिय व्यापार र उद्योग प्रवर्द्धन गर्न
अर्किड
(यो सामान्यीकृत छ र व्यापार हुने प्रजातिको पहिचानमा भ्रम छ)
व्यापार हुने प्रजाति पहिचान गरिनुपर्छ र प्रजाति अनुसार (व्यापार परिमाण, उपलब्धता, फेनोलोजी, पुनरुत्पादन आदि) रोयल्टी तोकिनुपर्छ
छानिएका अर्किड प्रजातिको बजार बढ्दै गएको छ। प्रतिबन्ध खुकुलो गरी उचित रोयल्टी तोक्दा सङ्कलकले स्थानीय स्तरमा उल्लेख्य आय आर्जन गर्न सक्छन्।
काठ दोहन र सङ्कलन (आवधिक प्रतिबन्ध र खुकुलो)
प्रतिबन्ध लगाउनु/खुकुलो गर्नुअघि वा पछि सम्बन्धित सरोकारवालासँग परामर्शमूलक कार्य गरिनुपर्छ
काठको आन्तरिक व्यापार र उद्योग प्रवर्द्धन गर्न
कौलो बोक्रा
सङ्कलनमा प्रतिबन्ध कडाइका साथ लागू हुनुपर्छ/कुनै पनि रुख सङ्कलन गर्न नपाइने
प्रजाति संरक्षण गर्छ।
व्यापार अवरोध:
ढुवानीमा झन्झट (चेकपोस्ट, स्थानीय सरकार, दल आदि…)
सङ्कलन स्थलमा एक सरकारी निकायले दिएको अनुमतिलाई अर्को सरकारी निकायले सम्मान गर्नुपर्छ/दोहोरो कर हटाइनुपर्छ
मूल्य प्रतिस्पर्धी हुनेछ र व्यापारी, उत्पादक र अन्ततः उपभोक्तालाई सहज व्यापारिक कारोबार हुनेछ
एनटीएफपी व्यवसायलाई अवैध मानिनु
विभिन्न तहमा चेतना अभियान
वनमा आधारित उत्पादनको व्यापार र उद्योगलाई प्रोत्साहन दिन्छ
निर्यात अवरोध, विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय बजारीकरणमा
भारत, युरोपेली सङ्घ जस्ता सम्बन्धित राष्ट्रसँग द्विपक्षीय संवाद
निर्यात व्यापार बढ्छ
उत्पादन विश्लेषण र गुणस्तर सुनिश्चितता
अन्तर्राष्ट्रिय प्रयोगशालासँग मान्यता प्राप्त गर्दै विद्यमान प्रयोगशालाको क्षमता वृद्धि
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा निर्यात व्यापार बढाउँछ
रोयल्टी र कर:
वैज्ञानिक आधारमा रोयल्टी पुनरावलोकन
सरोकारवालासँग गहन परामर्श गरी मापदण्ड तोक्ने
राष्ट्रिय व्यापार बढाउँछ
अनुपयुक्त रोयल्टी दर:
(जस्तै: सतुवा रु १५, बजार मूल्य ३०००)
रोयल्टी दर रु १०० सम्म बढाउन सकिन्छ
राष्ट्रिय कोषलाई सहयोग पुग्छ
दोहोरो कर (स्थानीय सरकार, जिल्ला वन कार्यालय आदि…)
एकद्वार कर प्रणाली मात्र हुनुपर्छ
साना व्यापारी/किसानलाई व्यापार गर्न प्रोत्साहन दिन्छ।
समूह ग:
मुद्दा
सुधारका विकल्प
औचित्य
१. संस्थागत
समन्वय संयन्त्र – राष्ट्रिय र जिल्ला स्तरका रणनीति, एकीकृत योजना
समन्वय, व्यवसाय विकास सेवा, मानवीय र वित्तीय स्रोतको सहक्रिया
२. ज्ञान, अनुसन्धान तथा विकास
लगानी
यसले मात्र उद्यमसम्बन्धी मुद्दा सम्बोधन गर्न सक्छ
३. उद्यम क्षेत्रमा राष्ट्रिय र जिल्लाको प्राथमिकता
प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्रसम्बन्धी नीति
स्थानीय सरकारका उपनियम
४. दृष्टिकोण – समग्र वा निर्वाहमुखी
समग्र
राम्रो योजना तर्जुमा र कार्यान्वयनका लागि
५. विकास क्षेत्र र निजी क्षेत्रबीच विश्वासको अभाव, फरक उद्देश्य
संवाद
सार्वजनिक–निजी साझेदारी (PPP) मोडल र निजी क्षेत्रको लगानी आकर्षित गर्न पनि
६. प्रविधि र स्रोत मूल्याङ्कन
लगानी
दिगो स्रोत व्यवस्थापन, प्रविधि प्रसार
७. अनुसन्धानका निष्कर्षको अपर्याप्त र असमयमा प्रसार
ज्ञान केन्द्र
अनुसन्धानका निष्कर्षको प्रसार र अपनाइ
३. अगाडिको बाटोबारे छलफल:
समूह कार्य र प्रस्तुतिपछि थप मुद्दा र अगाडिको बाटोबारे पूर्ण सत्रमा छलफल भयो। सहभागीहरूले नेपालको एसएमएफई क्षेत्रसँग सम्बन्धित प्रमुख मुद्दा र व्यवस्थाबारे छलफल गरे र निष्कर्षमा काम गर्न तथा सरकारलाई सिफारिस गर्न एउटा नीति कार्य समूह बनाए।
सहभागीहरूले उठाएका सान्दर्भिक मुद्दा सङ्क्षेपमा तल दिइएका छन्:
पूर्ण सत्रको छलफलपछि बैठकका सहभागीहरूले सर्वसम्मतिले निम्न सदस्यसहितको सात सदस्यीय नीति पैरवी समूह प्रस्ताव गरे:
नीति पैरवी समूहले माथि उठाइएका मुद्दामा काम गर्नेछ, सम्बन्धित सरोकारवालासमक्ष मुद्दा पुर्याउनेछ, विशिष्ट सिफारिससहित नीतिगत ब्रिफिङ तयार गर्नेछ र समुदायमा आधारित, वातावरणमैत्री एसएमएफई को हित सुरक्षित गर्ने नीतिका लागि पैरवी गर्नेछ।
बैठकको कार्यसूची
मिति: नोभेम्बर ३, २०११, बिहीबार
स्थान: एन्साब सम्मेलन कक्ष, काठमाडौँ
समय
कार्यसूची
8:30 - 9:00
दर्ता, बिस्कुटसहित चिया
9:00 - 9:15
स्वागत
सहभागीहरूको परिचय
9:15 – 10:00
10:00 - 10:30
खुला छलफल
10:30-10:45
चिया/कफी विश्राम
10:45 - 11.30
समूह कार्य
11:30-12:15
समूह कार्यको प्रस्तुति
12:15-12:45
अगाडिको बाटोबारे पूर्ण सत्रमा छलफल
12:45-13:00
समापन मन्तव्य
13.00-13.45
खाजा
सहभागीहरूको सूची
क्र.सं.
नाम
संस्था
1
Anil K. Acharya
हभाप
2
गोविन्द घिमिरे
नेहपा
3
Bal Bahadur Rai
फेकोफन
4
Bharat Basnet
Gafurmukhi Herbs
5
Mohan Manandhar
ह्यान्डपास
6
Ishwor Aryal
Discover Nepal
7
खिलेन्द्र गुरुङ
Himalayan Bio Trade Limited
8
Dipesh Pyakurel
बर्दान
9
Bhesh Raj Oli
बर्दान
10
Lalku Lama
नेहपा
11
Dipak B.K.
फरेस्ट एक्सन
12
Vijay Sthapit
IDE-Nepal
13
Debendra Pd. Dhakal
हेन काठमाडौँ
14
Amar Kant Das
हेन काठमाडौँ
15
Baburam Dhakal
Hipat Monthly
16
Sagun Bista
सेसी
17
Stuti Maskey
एसडीसी-एसएसयू
18
सुशील ज्ञवाली
हिमालयन न्याचुरल्स P. Ltd
19
भीष्म सुवेदी
एन्साब
20
Ram H. Subedi
Gorkha Ayruved P. Ltd
21
Raja Ram Poudel
सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह सदस्य, लामाटार – ७
22
Puspa Ghimire
एन्साब
23
Sudarshan Khanal
एन्साब
24
Shila Thapa
कृषि–उद्यम केन्द्र / नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ
25
Kabir R. Sthapit
एन्साब
26
नरेन्द्र रसाइली
मेडेप
27
कुमुद श्रेष्ठ
मेडेप
28
Laxmi Bhatta
एसएनभी
29
Kiran C. Adhikary
एन्साब
