एनएनएनको ३१औँ साझेदारी बैठक

डिसेम्बर ११, २००७ एन्साब बैठक कक्ष

एजेन्डा - ‘फरेस्ट कनेक्ट’ – साना तथा मझौला वन उद्यमलाई राष्ट्रिय वन कार्यक्रम, बजार र सेवाप्रदायकसँग जोड्ने - एनटीएफपीसँग सम्बन्धित अन्य विविध मुद्दा

सारांश नेपाल जस्ता विकासोन्मुख देशमा साना तथा मझौला वन उद्यम (एसएमएफई) सुरु गर्ने प्रचलन बढ्दो छ। समुदायमा आधारित प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापन (सीबीएनआरएम), विशेषगरी सामुदायिक वन आन्दोलनको उदयले नेपालमा ग्रामीण गरिबीसँग लड्न एसएमएफई का लागि नयाँ झ्याल खोलेको छ। यी उद्यमध्ये अधिकांश नेपालमा ग्रामीण रोजगारी र जीविकोपार्जन सिर्जनाको मुख्य स्रोत हुन् भन्नेमा सबै सहभागी सहमत थिए।

निजी उद्यमी, सरकार र विकास निकायका लागि मुख्य चुनौती यी उद्यमलाई दिगो राख्नु रहेको बैठकले महसुस गर्‍यो। यी उद्यमले अत्यधिक कर्मचारीतन्त्र, अस्थिर नीति तथा नियम, असुरक्षित स्वामित्व, ऋणमा पहुँचको अभाव, कमजोर बजार सूचना, अपर्याप्त प्रविधि, कमजोर पूर्वाधार, मोलमोलाइ क्षमताको अभाव र अपर्याप्त व्यावसायिक ज्ञान जस्ता शृङ्खलाबद्ध चुनौतीको सामना गरिरहेका छन्। यो समस्या पार गर्न नेपालका सबै सरोकारवाला हातेमालो गर्ने निर्णय बैठकले गर्‍यो। फरेस्ट कनेक्ट नेपालका गतिविधि र प्रगतिबारे नियमित छलफल गर्न सात सदस्यीय सल्लाहकार समिति गठन गरियो।

मुख्य झलक डा. भीष्म सुवेदीको स्वागत मन्तव्यबाट बैठक सुरु भयो। श्री अमृतलाल जोशीले बैठकको अध्यक्षता गरे। डा. सुवेदीले एजेन्डा प्रस्तुत गर्दै “एसएमएफई लाई राष्ट्रिय वन कार्यक्रम, बजार र सेवाप्रदायकसँग जोड्ने” शीर्षकको प्रस्तुतिमार्फत बैठक सहजीकरण गरे। प्रस्तुति एसएमएफई को विश्वव्यापी परिदृश्य साझा गर्दै तिनलाई राष्ट्रिय मूलधारका कार्यक्रम, बजार र सेवासँग जोड्न हाम्रो स्थानीय/राष्ट्रिय सन्दर्भमा कसरी मिलाउने भन्ने वनबाट जीविकोपार्जनको सम्बन्धमा केन्द्रित थियो। एसएमएफई प्रवर्द्धन गर्ने चुनौती र सम्भावित हस्तक्षेप रणनीतिको संरचना प्रस्तुत गर्दै उनले साना वन उद्यमले संरक्षण र ग्रामीण गरिबको जीविकोपार्जनमा गरेको योगदानमा जोड दिए। प्रस्तुतिले एसएमएफई को सूचना, लगानी, सम्बन्ध र क्षमता अभिवृद्धिको आवश्यकतामा पनि जोड दियो। विश्वव्यापी रूपमा र नेपालमा साना तथा मझौला वन उद्यम ठूला छन्, ठूला सम्भावना छन् तर ठूला चुनौतीले पनि बाँधिएका छन् भन्ने निष्कर्ष प्रस्तुतिले निकाल्यो।

त्यसपछि डा. सुवेदीले छलफलका लागि निम्न बुँदा अघि सारे

• एसएमएफई लाई बजार, सेवाप्रदायक र नीतिगत प्रक्रियासँग ‘जोड्ने’ भावी कामका लागि संस्थागत केन्द्र

• नेपालभित्र वनमा आधारित एसएमएफई र तिनका सङ्घ–संस्थाको निदान (समुदायमा आधारित एसएमएफई)

• व्यापक साझेदारीका लागि फरेस्ट कनेक्ट नेपाल वेबपेज

एजेन्डामा बोल्दै डा. केशव कनेलले उत्पादन, बजार र सेवा पूर्वाधारसम्बन्धी हाम्रो सहयोग प्रणालीको बलियो र कमजोर पक्ष पहिचान गरेर सुरु गर्नुपर्ने बताए। सूचनाका लागि सम्पर्क बिन्दु विकास गरी नियमित अनुसरण गरिनुपर्छ। सुरुवात बिन्दु एसएमएफई को राष्ट्रिय स्तरको जाँचसूची/डाटाबेस तयार गर्नु हुन सक्छ भन्ने उनले थपे। एन्साब एसएमएफई मा काम गरिरहेको छ र सम्भव भए सम्पर्क बिन्दु बन्नु राम्रो हुन्छ। उनले फरेस्ट कनेक्ट वेबपेजको विचारलाई दृढतापूर्वक समर्थन गरे। कोफसुनकी श्रीमती बिना श्रेष्ठले सानो टोली बनाई उपयुक्त हिसाबले थप गतिविधि तर्जुमा गर्न सकिने बताइन्।

डा. प्रह्लाद थापाले एजेन्डा राम्रो विचार भएको बताए। नेपालमा विभिन्न संस्थाले धेरै काम गरिसकेका छन्। सरोकारवालाबीच साझेदारी र नेटवर्किङको अभावले हस्तक्षेप छरिएका छन् र अपेक्षित नतिजा दिन सकेका छैनन्। त्यसैले विभिन्न सरोकारवालाका विचार र अनुभव साझा गर्न सकिने साझा ढाँचामा एकीकृत गरेर सुरु गर्नु राम्रो हुन्छ, ताकि सूचना व्यापक साझेदारीका लागि थप उपलब्ध होस्। उनले यो काममा काम गर्न चासो पनि व्यक्त गरे। उनले एसएमएफई माथि नीतिगत सास्तीबारे सेसी/सहकार्यको अनुभव पनि साझा गरे। साना उद्यमले नीतिसम्बन्धी बाधा सम्हाल्न सक्दैनन् भन्ने उनले थपे।

डा. भीष्मप्रसाद सुवेदीले दीर्घकालीन रणनीति विकासको अगाडिको कामका लागि सरकार, दाता निकाय र सान्दर्भिक पेशाकर्मीको सल्लाहकार टोली बनाउनु राम्रो हुने बताए। आर्थिक वृद्धि अधिकतम बनाउन, वन दिगो राख्न र गरिबी निवारणका लागि स्थानीय समुदायलाई विकास/सशक्त बनाउन एसएमएफई को योगदानमा कुनै शङ्का नभएकाले एसएमएफई प्रवर्द्धनको हाम्रो दृष्टिकोण र सम्बन्धित कार्य महत्त्वपूर्ण छ भन्ने डा. सुवेदीले बताए। त्यसैले एसएमएफई प्रवर्द्धनलाई राष्ट्रिय प्राथमिकताको एजेन्डा बनाई छलफल र थप हस्तक्षेप गर्ने समय आएको छ।

डा. विष्णुहरि पण्डितले न्यू एराको एनटीएफपी र एसएमएफई अध्ययनको अनुभव साझा गरे। राष्ट्रिय सन्दर्भमा मध्यम तहको सम्बन्ध पनि टोलीले विचार गर्नुपर्ने उनले बताए।

श्री नेत्र शर्मा सापकोटाले एसएमएफई को राष्ट्रिय स्तरको सूचीकरण महत्त्वपूर्ण छ र पहिले सूक्ष्म उद्यमबाट सुरु गरिनुपर्ने बताए। सल्लाहकार समिति र यसका गतिविधि जडीबुटी तथा एनटीएफपी समन्वय समिति (एचएनसीसी) सँगको निकट सहकार्यमा सञ्चालन गर्न सकिने र त्यसले प्रामाणिकतामा सहयोग गर्ने उनले थपे। बीडीएस–माप्स परियोजनाको सिकाइ र अनुभव अगाडि बढ्न आधाररेखाका रूपमा मूल्यवान हुन सक्छ। डा. भीष्मप्रसाद सुवेदीले हामीले चाहेका सबै सूचना सङ्कलन सम्भव नहुन सक्ने र लक्षित उत्पादन, क्षेत्र र आपसी सहकार्यसहित साना पहलबाट सुरु गर्न सकिने थपे।

श्री प्रदीपजङ्ग पाण्डेले वन क्षेत्र राष्ट्रिय प्राथमिकतामा तेस्रो स्थानमा रहे पनि एसएमएफई प्रवर्द्धन र विकासमा हामी अझै प्रारम्भिक चरणमै रहेको बताए। यो क्षेत्रमा विदेशी राजस्व कमाउने अपार सम्भावना छ। विभिन्न कारणले हामी निर्यात बजारमा जान सक्दैनौँ। त्यसैले मात्राको अर्थतन्त्र र गुणस्तरीय उत्पादन पूरा गर्न हामीले एक गाउँ एक उत्पादनको आधारमा काम गर्नुपर्छ। हामी मागअनुसार परिमाण र गुणस्तर आपूर्ति गर्न सक्दैनौँ। गरिब किसान र सङ्कलकलाई बढी लाभ कसरी पुर्‍याउने भन्नेबारे सोच्नुपर्छ। श्री रामहरि सुवेदीले उत्पादनको ब्रान्डिङले नेपालको छवि स्थापित गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हाम्रो पहिचान जोगाउन यो गर्न थाल्नुपर्ने बताए।

श्री पर्वत गुरुङले उच्च उपलब्धि र व्यापक प्रभावका लागि पीपीए जस्ता गठबन्धनमार्फत काम गर्न जोड दिए। त्यसैले फरेस्ट कनेक्ट विषय गठबन्धन अवधारणामार्फत काम गर्न अत्यन्त वास्तविक हो र सल्लाहकार समिति गठन प्राथमिक हस्तक्षेप हुन सक्छ। उनले नेपालका उच्च हिमाली बासिन्दामा यार्सागुम्बा सङ्कलन र व्यापार जस्ता वनमा आधारित सूक्ष्म उद्यमले जीविकोपार्जनमा गरेको योगदानमा जोड दिए। बझाङ जस्ता हिमाली जिल्लामा कुनै कृषि उत्पादन छैन तर तिनी अझै यार्सागुम्बा र अन्य उच्च मूल्यका एनटीएफपीमा निर्भर छन् भन्ने उनले थपे। त्यसैले हामीले पहिले यस्ता उत्पादनमा ध्यान दिनुपर्छ।

यस सन्दर्भमा, केन्द्रित उत्पादनमा निदानात्मक अध्ययन गराउनु उपयोगी हुन सक्ने डा. सुवेदीले बताए।

श्री भैरव रिसालले नेपालमा एफएम रेडियो क्रान्ति व्यापक भएको बताए। ४० भन्दा बढी जिल्लामा एफएम रेडियो स्टेसन छन्। एसएमएफई को सुशासनको पैरवी गर्ने माध्यमका रूपमा यो सञ्चारमाध्यम सेवा प्रयोग गर्न सकिन्छ। प्रश्न यो हो कि समस्या समाधान गर्न सञ्चारमाध्यम कसरी प्रयोग गर्ने?

श्री ठाकुर भण्डारीले सतही कुराभन्दा पहिले जमिनी यथार्थमा जानुपर्ने बताए। उद्यममा आधारित सामुदायिक वन व्यवस्थापनमा काम गर्ने समय आएको छ तर हाम्रो नीति र दृष्टिकोण अझै अस्पष्ट छ।

श्री कुमुद श्रेष्ठले पहिलो काम समस्या पहिचान गर्नु हो, ताकि व्यावहारिक रूपमा प्याकेज विकास गर्न सकियोस् भने। पाइलट हस्तक्षेपका लागि उत्पादन र क्षेत्रमा ध्यान केन्द्रित गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

श्री दुर्गादत्त रेग्मीले समिति गठनले मात्र समस्या समाधान नहुने बताए। मुख्य प्रश्न समिति गठनको दृष्टिकोण र कानुनी वैधताका दृष्टिले शक्ति र अधिकारको वितरण हो। एसएमएफई विकासको राष्ट्रिय दृष्टिकोण र रणनीति तयार गर्ने समय आएको छ।

फरेस्ट कनेक्ट नेपालका गतिविधि र प्रगतिबारे नियमित छलफल गर्न सात सदस्यीय सल्लाहकार समिति गठन गर्ने निष्कर्ष बैठकले निकाल्यो। सदस्यहरू यस प्रकार छन्:

१. वन विभाग – महानिर्देशक

२. काठमाडौँ फरेस्ट्री कलेज – प्राचार्य

३. सेसी – कन्ट्री निर्देशक

४. फेकोफन – अध्यक्ष

५. नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ – अध्यक्ष (औद्योगिक विकास समिति)

६. नेहपा – अध्यक्ष

७. एन्साब – बजार सल्लाहकार

अन्तमा डा. केशव कनेलको समापन मन्तव्य र

अध्यक्षको समापन शब्दसँगै बैठक समाप्त भयो।

Mr. Kalyan Gauli

BOKU University Austria