अक्टोबर १८, २००६ एन्साब बैठक कक्ष
सहभागीहरू:
नाम
संस्था
1
श्री कुमुद श्रेष्ठ
एनएफए
2
Mr. Nirmal Bhattarai
इसिमोड
3
सुश्री दिव्या गुरुङ
एसडीसी
4
Dr. Bhishma P. Subedi
एन्साब
5
Mr. Hum Gurung
Griffitu University
6
Dr. Tirtha B. Shrestha
Nepal Academy
7
श्री रामहरि सुवेदी
एन्साब
8
श्री गोविन्द घिमिरे
एएचपी
9
श्री भैरव रिसाल
नेफेज
10
Mr. Govinda Kandel
डीएससीडब्लूएम
11
Mr. Bhawani Kharel
आईयूसीएन
12
श्री पर्वत गुरुङ
एचबीटीएल
13
श्री बब नेन्स
IDE/BDS MaPS
14
Mr. Indu Sapkota
एन्साब
15
सुश्री शोभा अधिकारी
एन्साब
16
Mr. Arun Dhakal
काफकोल
17
Mr. Dinanath Bhandari
Practical Action
18
Mr. Ram P. Acharya
एन्साब
19
Mr. Amrit L. Joshi
Forester
20
Dr. Dev Bhaktta Shakya
कृषि–उद्यम केन्द्र/नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ
21
Mr. Rana B. Rawal
बीआईआरडी
22
Ms. Shyam Badan Shrestha
Nepal Knotcraft Center
नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को २९औँ साझेदारी बैठकका सहभागीहरूले सेप्टेम्बर २२, २००६ मा ताप्लेजुङको लेलेपमा भएको दुर्भाग्यपूर्ण हेलिकप्टर दुर्घटनामा निधन भएका नेपालका वरिष्ठ संरक्षणकर्मीहरूको सम्झनामा मौन धारण गरे।
डा. भीष्मप्रसाद सुवेदीको प्रस्तुति डा. भीष्मप्रसाद सुवेदीले एनएनएन बैठकमा ‘नेपालको दिगो एनटीएफपी ब्रान्ड निर्माण’ विषयमा प्रस्तुति दिए। उनले वन प्रमाणीकरण, उत्पादन विकास र प्रवर्द्धनमा पीपीए प्रयासका उपलब्धिको मुख्य हस्तक्षेप र नतिजासहित सङ्क्षिप्त सिंहावलोकन प्रस्तुत गरे। पाइलट चरणको प्रयासमार्फत प्रत्यक्ष प्रशोधन र बजारीकरण क्षेत्रमा १,२८२ भन्दा बढी रोजगारी सिर्जना भएको छ। यस कार्यक्रमको प्रत्यक्ष परिणामका रूपमा ७,१९९ भन्दा बढी घरधुरीले लाभ पाइरहेका छन्। सन् २००३–२००५ मा गठबन्धनले नेपाली साझेदारहरूलाई फरेस्ट स्टिवार्डसिप काउन्सिल (एफएससी) प्रमाणीकरण प्रदान गर्दै प्रमाणीकरणबारे परिचय र शिक्षा दियो।
साथै, नेपाल गैरकाष्ठ वन पैदावारका लागि एफएससी प्रमाणीकरण प्राप्त गर्ने एसियाको पहिलो र विश्वको पाँचौँ मात्र देश हो। यो प्रमाणीकरण हस्तनिर्मित कागजका लागि विश्वमै पहिलो र गैरकाष्ठ वन पैदावारको विविधता र गुणस्तरका दृष्टिले विश्वमै पहिलो हो।
रेनफरेस्ट एलायन्सको प्रमाणीकरणले वन उपभोक्ता समूहबाट आउने कच्चा पदार्थले उच्च व्यवस्थापन मापदण्ड पूरा गरेको र वनदेखि नेपाली उत्पादकसम्म पत्ता लगाउन सकिने सुनिश्चित गर्छ। परियोजनाले २३ भन्दा बढी उद्यमलाई सहयोग गर्यो र उद्योग प्रशिक्षणले पीडा निवारक तेल, व्यक्तिगत हेरचाह उत्पादन, जडीबुटी चिया र हस्तनिर्मित कागज लगायतका विस्तृत उत्पादन विकास भएका छन्। प्रमाणित कम्पनीहरूमा आर्जित आम्दानी संलग्न समुदायबीच बाँडिन्छ। राजस्वको एक हिस्सा संरक्षण र पुनर्स्थापना गतिविधिका लागि छुट्याइन्छ। गठबन्धनले परियोजना अवधिमा १७,५९,७१८ अमेरिकी डलर मूल्यका उत्पादन बिक्री गर्यो, जसमा उद्यम गतिविधिबाट गरिब समुदायले सबैभन्दा बढी लाभ पाए। प्रमाणीकरण मापदण्डले फेकोफन र सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई लोकतान्त्रिक संस्था र समतामूलक समाज सुदृढ गर्न मद्दत गरेका छन्। प्रमाणीकरण मापदण्डले फेकोफन र सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई संरक्षण प्रयास सुदृढ गर्न मद्दत गरेका छन्। प्रमाणीकरणले फेकोफन, एसबीटीजी र सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई व्यावसायिक अभ्यास र सम्बन्ध सुदृढ गर्न मद्दत गरेको छ। दिइएको राजनीतिक अवस्थामा पनि नेपाल सरकारसँग फेकोफनको सम्बन्ध नाटकीय रूपमा सुधारिएको र समुदायको प्रतिनिधित्व गर्न बढी सक्षम महसुस गरेको फेकोफनले उल्लेख गरेको छ। उल्लेखनीय सामाजिक–आर्थिक र स्थानीय शासनका लाभले गठबन्धनलाई नयाँ गतिविधि सुरु गर्न र विद्यमान गतिविधि विस्तार गर्न निरन्तर कार्य सम्बन्ध औपचारिक बनाउन सर्वसम्मत सहमत गरायो।
एन्सावले यस पाइलट चरणका उपलब्धिमा टेकेर नेपालका सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई थप लाभ पुर्याउन उद्देश्यहरू एकैसाथ विस्तार र परिमार्जन गर्ने आशा गरेको छ।
Key Interventions
१. एफएससी प्रमाणीकरण र दिगो स्रोत प्रवर्द्धन प्रयोग गरेर नेपालका दिगो एनटीएफपीका लागि ब्रान्ड पहिचान निर्माण गर्ने।
२. नेपाली कम्पनीलाई बिक्री वृद्धि हुने एनटीएफपी क्षेत्रमा प्रशोधन र उत्पादन अभिलेखीकरणको अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड पूरा गर्न सक्ने गरी लक्षित प्राविधिक सहयोग दिने।
बैठकका अन्य मुख्य बुँदा वन प्रमाणीकरणका उपलब्धिको प्रशंसा गर्दै डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठले ब्रान्डिङबारे डा. सुवेदीको प्रस्तुति सोधे। उनको जिज्ञासामा डा. सुवेदीले अहिले हामीले चाहेको नेपाली उत्पादनको छवि निर्माणका लागि नेपालका सबै उत्पादकलाई एउटै छातामुनि ल्याएर साझा ब्रान्डिङ बनाउनु हो भने।
श्री रामहरि सुवेदीले ब्रान्डिङ र प्रमाणीकरण दुई फरक कुरा हुन् भने। उनका अनुसार प्रमाणीकरणले आवश्यकता देखाएको छ र साझा ब्रान्डिङको बाटो स्पष्ट बनाएको छ।
श्री इन्दुविकल सापकोटाले प्रत्येक वर्ष प्रमाणीकरण अडिटमा हामी आकार विस्तार गर्न सक्छौँ र सक्षम सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहलाई प्रमाणीकरणको समूहमा समावेश गर्न सक्छौँ भने। अहिले चेतना जगाउने भागमा धेरै काम सम्पन्न भएको छ। त्यसैले क्षमता अभिवृद्धिमा खर्च गर्नु पर्दैन। प्रमाणीकरणमा आगामी प्रयास लागत प्रभावकारी हुनेछ।
डा. सुवेदीले धेरै चुनौती छन्; नेपालमा यो सम्भव नहुन सक्छ भन्ने धारणा पनि थिए भने। तर अपेक्षा गरिएको हदसम्म यो हासिल भयो। सोचौँ, हामी यो बाटोमा जानुपर्छ कि पर्दैन? राष्ट्रिय प्रयासबिना यो निकै गाह्रो छ, डा. सुवेदीले भने।
आईडीई/बीडीएस–माप्सका श्री बब नेन्सले यी दुई प्रकारका ब्रान्डिङ सँगसँगै राम्ररी अघि बढ्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भने। उनले प्रमाणित भएका क्षेत्रफल र उत्पादनको सङ्ख्याका दृष्टिले नतिजा निकै प्रभावशाली रहेको बताए। उनले सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह बजारमा पुग्न सक्षम हुन सक्छन् कि सक्दैनन्, प्रमाणीकरणमा लगानी गर्न उनीहरूलाई के कारणले प्रेरित गर्छ भन्ने प्रश्न राखे। उनको प्रश्नको जवाफमा डा. सुवेदीले प्रमाणीकरणले बजारको ग्यारेन्टी गर्दैन; बजारले माग गर्ने अन्य गुणस्तर पनि पूरा गर्नुपर्छ भने।
श्री कुमुद श्रेष्ठले एन्सावले धेरै उद्यमलाई सहयोग गरिरहेको छ। तर यो पर्याप्त छैन; धेरै उद्यमीलाई सहयोग चाहिन्छ भने।
डा. तीर्थ बी. शाक्यका अनुसार समुदायका जनतालाई फाइदा पुर्याउन हामीले राष्ट्रिय रणनीति बनाउनुपर्छ।
कृषि–उद्यम केन्द्र/नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ का कार्यकारी निर्देशक डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठले सन् १९९२ देखि नै बजारमा एफएससी मापदण्ड जस्तो वातावरणीय दिगोपन माग भइरहेको बताए। दिगो रूपमा उत्पादित उत्पादन माग्ने मानिसहरू छन्। अब जैविक होस् वा वन प्रमाणीकरण, कुनै पनि प्रकारको प्रमाणीकरणले विदेशमा उत्पादन बजारीकरण गरेर स्थानीय समुदायलाई लाभ पुर्याउने उद्देश्य राख्छ भन्ने स्पष्ट छ। कसैले एफएससी प्रमाणित उत्पादनका लागि बढी रकम तिर्छ भने मानिसहरू निश्चित रूपमा प्रमाणित उत्पादन उत्पादन गर्न थाल्छन्।
आपूर्तिकर्ता र खरिदकर्ताले दीर्घकालीन र दिगो सम्बन्ध राख्न चाहेमा यो आवश्यक हुने डा. श्रेष्ठले थपे। यस दृष्टिकोणबाट पनि एफएससी मापदण्ड प्रमाणीकरण आपूर्तिकर्ता र उत्पादकको व्यवसाय र सम्बन्धको दिगोपनका लागि आवश्यकता भएको छ।
डा. श्रेष्ठको आशयको सारांश दिँदै डा. भीष्म सुवेदीले अब हामीले वन प्रमाणीकरणका लागि ठूलो दायरामा प्रयास गर्नुपर्ने देखिएको भने। प्रमाणीकरणको अधिकांश काम सामुदायिक वनले गर्छन्। सामाजिक, आर्थिक र वातावरणीय पक्षका दृष्टिले अडिटको मूल्य अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। विदेशका उपभोक्ताले दिगोपनका लागि सामाजिक, वातावरणीय र आर्थिक पक्ष सुनिश्चित गर्नुभन्दा अर्को राम्रो उपाय छैन भन्ने महसुस गरेका छन्।
डा. सुवेदीले पाँच हस्तक्षेपमा हामीले टेक्न सोचेका हौँ भने। अब हामीले यसका लागि के गर्न सकिन्छ र हाम्रो तर्फबाट के गर्न सक्छौँ भन्ने निर्णय गर्नुपर्छ। साथै, समग्र समन्वयका लागि को के गर्न सक्छ?
सक्षम संस्था र कम्पनीलाई गठबन्धनमा राख्न पनि सुझाव आए। आफ्नो अनुभव साझा गर्दै डा. तीर्थ बी. श्रेष्ठले वन प्रमाणीकरणका लागि एउटै तर सामूहिक प्रयास हुनुपर्ने बताए। एउटै वन प्रमाणीकरणका लागि कुनै पक्षले फरक मापदण्डको हस्तक्षेप गर्न गएमा अवस्था बिग्रन सक्छ।
श्री राणा बी. रावलले पनि गठबन्धन सुदृढ गर्न सुझाव दिए। एफएससी स्रोतको दिगोपन र समुदायलाई लाभ सुनिश्चित गर्ने माध्यम हो भन्ने हामी सबैले बुझ्नुपर्छ।
श्री पर्वत गुरुङले अहिले हामी छलफल गर्दैछौँ — वन प्रमाणीकरण अत्यन्त महत्त्वपूर्ण औजार हो र हामीले कसरी अघि बढ्ने, गरिबी कसरी निवारण गर्ने र हाम्रा लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारको बाटो कसरी बनाउने भने। कम्पनीहरूलाई गठबन्धनमा समावेश गर्दा तिनी सामाजिक र वातावरणीय रूपमा जिम्मेवार छन् कि छैनन् भन्ने छनोट हुनुपर्छ, उनले भने।
नेफेजका श्री भैरव रिसालले ‘हामी नेपालका ७५ जिल्लामा सामुदायिक रेडियो सुरु गर्दैछौँ। यो सामुदायिक रेडियोले समुदायका लागि लाभदायक कार्यक्रम स्थानीय भाषामा प्रसारण गर्नेछ। रेडियो सेवाले गरिब जनताको जीविकोपार्जन उकास्ने विभिन्न विकास संस्थाका ध्येयमा पनि योगदान दिन सक्छ।
एसडीसीकी सुश्री दिव्या गुरुङले वन प्रमाणीकरण राष्ट्रिय समितिमा संलग्न हुन आफ्नो संस्थाको रुचि व्यक्त गरिन्। प्रमाणीकरणतर्फको प्रयासमा हामी सबै हातेमालो गर्न सक्छौँ, उनले थपिन्। हामी लाभ बढाउने र नतिजा फराकिलो बनाउने उपायबारे छलफल र खोजी गर्दैछौँ — कुन क्षेत्रमा लगानी गरिब समुदायका लागि सबैभन्दा लाभदायक हुन्छ। त्यसपछि हामी विभिन्न मोडल कार्यान्वयन गर्दैछौँ। राम्रा विकल्प खोज्ने बाटोमा हाम्रो दृष्टिकोण सुधार गर्न सक्छौँ।
आईयूसीएनका भवानी खरेलले पनि वन प्रमाणीकरण प्रक्रियाका लागि पारस्परिक प्रयासमा सहकार्य गर्न आफ्नो संस्थाको तर्फबाट रुचि व्यक्त गरे। उनले आईयूसीएनका कार्यक्षेत्रमध्ये ५ देखि ६ सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहमा वन प्रमाणीकरणको सम्भावना अनुमान गरे।
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ/कृषि–उद्यम केन्द्र का कार्यकारी निर्देशकले गठबन्धनको प्रभावकारिता छरिने र अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा सिर्जना नहोस् भनेर थप गठबन्धन नबनाई एउटै गठबन्धनमार्फत काम गर्न सुझाव दिए। उनले समान उद्देश्यका लागि एउटै गठबन्धन सुदृढ गर्न आफ्नो अनुभव साझा गरे।
ग्रिफिथ विश्वविद्यालयका श्री हुम गुरुङले वन प्रमाणीकरणको महत्त्वलाई विश्वविद्यालयको पाठ्यक्रममा समावेश गर्ने अनुसन्धान र विचार गर्दैछौँ भने। हामी यस क्षेत्रमा काम गर्ने जनशक्ति विकास गर्न सक्छौँ, उनले भने।
नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को भूमिकामा जोड दिँदै एसडीसीकी सुश्री गुरुङले गठबन्धनको समूहमा ल्याउँदा संस्था र कम्पनीको नक्साङ्कन गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिइन्। उनले बास्केट फन्डको आवश्यकता पनि जोड दिइन्। आईयूसीएनका श्री भवानी खरेलले पनि गठबन्धन सुदृढ गर्नुपर्ने कुरा औँल्याए।
अमेरिकामा भएको एक्स्पोमा एफएससीको रुचिबारे श्री राणा बी. रावलको जिज्ञासामा डा. सुवेदीले धेरै मानिसले दिगोपनमा रुचि देखाएको जवाफ दिए। त्यसैले एफएससी होस् वा अन्य कुनै प्रकारको, उत्पादनका मुद्दामा काम गर्न हामी पनि एउटै समूहमा आउनुपर्छ।
डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठले नक्साङ्कन संस्थाहरूको तल्लो तहका हस्तक्षेपलाई ध्यानमा राखेर गरिनुपर्ने बताए। गठबन्धनलाई समग्र दृष्टिकोण र फराकिलो दृष्टि चाहिन्छ। कसैले सबै कुराको समन्वय गर्नुपर्छ। डा. सुवेदीले सुझाव दिए जस्तै हामीसँग पाँच कार्य समूह हुन सक्छन्। सबै सहभागीलाई धन्यवाद दिँदै र यस्ता महत्त्वपूर्ण छलफल निरन्तर होऊन् भन्ने कामना गर्दै उनले बैठक समापन गरे।
बैठकको अध्यक्षता डा. तीर्थ बी. शाक्यले गरे।
