७ जुन २००२
नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को सोह्रौँ साझेदारी बैठक जुन ७, २००२ मा काठमाडौँको कालोपुलस्थित न्यू एरा कार्यालयमा बस्यो। बैठकमा निम्न सदस्य उपस्थित थिए।
सहभागीहरू
कार्यसूची
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
हरि ढुङ्गानाले बैठकका सहभागीलाई स्वागत गर्दै एनएनएन बैठक आयोजना गरेकोमा न्यू एरालाई धन्यवाद दिए। उनले सङ्गठनात्मक बाध्यताले विदेशमा रहेकाले एनएनएन संयोजक भीष्म सुवेदी बैठकमा अनुपस्थित भएकोमा एन्सावको तर्फबाट क्षमा याचना गरे। सहभागीहरूको स्व–परिचयपछि उनले न्यू एराका वरिष्ठ अनुसन्धान सहयोगी डा. बालगोपाल वैद्यलाई बैठकको अध्यक्षता गर्न प्रस्ताव गरे।
डा. वैद्यले बैठकको अध्यक्षता र प्रक्रिया सहजीकरण गरे। उनले सबै सहभागीलाई स्वागत गर्दै बैठक सुरु गरे र न्यू एराले नेपालमा सञ्चालन गरेका कार्यक्रम र गतिविधिको सङ्क्षिप्त रूपरेखा दिए।
१. १५औँ एनएनएन साझेदारी बैठकको समीक्षा र विकासको अनुवर्ती
भरत राईले १५औँ एनएनएन साझेदारी बैठकमा छलफल भएका अनुवर्ती गतिविधिको सङ्क्षिप्त समीक्षा गरे। उनले हालका विकासबारे जानकारी दिनुपर्ने केही सदस्य काठमाडौँ बाहिर रहेको पनि उल्लेख गरे
2. Draft Plant Resource Bill
मस्यौदा वनस्पति स्रोत विधेयकका व्यवस्थाले सम्पूर्ण सामुदायिक वन प्रक्रियामा पार्ने दीर्घकालीन प्रभाव बुझेर सहभागीहरूले मस्यौदा वनस्पति स्रोत विधेयक संशोधनका लागि सुझाव दिनुपर्ने आवश्यकतामा सक्रिय रूपमा छलफल गरे। १५औँ एनएनएनएसएममा यस विषयमा काम गर्न तत्कालै कार्यदल गठन गरिएकोमा प्रशंसा गरियो। हरि ढुङ्गाना र भैरव रिसालले प्रतिनिधि सभा विघटनका कारण कार्यदलको काम स्थगित भएको जानकारी दिए। यो मस्यौदा वनस्पति स्रोत विधेयकको प्राथमिकता कम भएकाले अध्यादेशमार्फत आउने सम्भावना छैन।
3. Biodiversity Registration
प्रतापमान श्रेष्ठले नेपालले विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्लूटीओ) को सदस्यताका लागि आवेदन दिएको र दसौँ पञ्चवर्षीय योजना अवधिभित्रै सदस्यता लिने योजना रहेको सम्झाए र यसका लागि आधारभूत तथ्याङ्क सङ्कलन र जैविक विविधताको दर्ता सुरु गर्नुपर्ने बताए। वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयको दुई जिल्लामा पाइलट कार्यक्रम भए पनि समुदायका लागि तत्काल प्रोत्साहन नभएकाले स्थानीय सहभागिता हुने सम्भावना कम छ। यसले दर्ता प्रक्रियामा राष्ट्रिय कोषबाट रकम निकासा गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाउँछ। गाविस र जिविसबाट आधारभूत तथ्याङ्क राख्नु राम्रो विचार हो भन्ने उनले थपे। यसमा थप्दै विज्ञान आचार्यले वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयको वातावरण महाशाखाले जैविक विविधता दर्ता प्रक्रिया परीक्षण गर्न दुई जिल्ला छानेको जानकारी दिए।
राजेन्द्र खनालले दर्ता र अभिलेखीकरण समुदाय तहबाट सुरु गर्नु महत्त्वपूर्ण रहेको उल्लेख गरे। तर संस्थाहरूले प्रयोग गर्ने दर्ताको ढाँचा एकबाट अर्कोमा फरक छ। त्यसैले दर्ता प्रक्रियामा एकरूपता चाहिन्छ। यो मुद्दा सम्बोधन गर्न दिनेश पौडेलले एनएनएनले विभिन्न सरोकारवालाबीच अन्तरक्रिया आयोजना गरेर छलफल सुरु गर्न र समुदायमा दर्ता प्रक्रिया सुरु गर्न प्रस्ताव गरे। उनले उपभोक्ता समूहले सामुदायिक वन सञ्चालन योजनामा प्रजातिको नाम उल्लेख गर्नुपर्ने भएकाले एनएससीएफपीले आफूलाई जैविक विविधताको दर्ता ठान्ने थपे। प्रतापमानले जैविक विविधता हेर्न वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय र कृषि तथा सहकारी मन्त्रालय दुई मन्त्रालय रहेकाले सहज कामका लागि समन्वय चाहिने बताए। उनले एक पृष्ठको सुझाव तयार गरी सरकारलाई दिनु उपयोगी हुन सक्ने सुझाव दिए।
भैरव रिसालले कृषिलाई विश्व व्यापार सङ्गठनमा समावेश नगर्ने प्रस्ताव रहेको जानकारी दिए। उनले नेपाल विश्व व्यापार सङ्गठनको सदस्य बन्दा के हुन्छ भनी सोधे। दर्ता प्रक्रियाका लागि जिल्ला विकास समिति महासङ्घ, गाउँ विकास समिति महासङ्घ र नगरपालिका सङ्घ उपयोगी हुन सक्छन्। कुन सूचना चाहिन्छ स्पष्ट गरिनुपर्छ र जन्म तथा मृत्यु दर्ता जस्तै जैविक विविधता पनि दर्ता गर्न सम्भव छ भन्ने उनले बताए।
सामुदायिक वनको इतिहास सम्झाउँदै अमृतलालले सामुदायिक वन विकेन्द्रीकरणको उदाहरण हो भने। मन्त्रालयबाट धेरै अपेक्षा गर्नु हुँदैन, यो ‘सम्मान गर्ने, अपेक्षा नगर्ने’ हो। त्यसैगरी एनटीएफपीलाई मात्र सामुदायिक वनबाट छुट्याउन सकिँदैन। नियमित सम्पर्कको महत्त्व उल्लेख गर्दै भैरव र प्रतापमानले एन्सावले सरकारी अधिकारीसँग सम्बन्ध विकास गर्न एनएनएनको नेतृत्व गर्नुपर्ने बताए। यसका अतिरिक्त नरेन्द्र रसाइली र योगेन्द्र प्रसाईले हाल कुन सूचना उपलब्ध छ र प्रयोगयोग्य दर्ता ढाँचा तयार गर्न के अन्वेषण गर्नुपर्छ भनी काम गर्न अनुरोध गरे। उपभोक्ता समूह र नेपाल फरेस्टर्स एसोसिएसनसँग सम्पर्क गर्नु पनि उपयोगी हुन्छ। ललित कट्टेलले सरकार, समुदाय र व्यक्तिहरू भएकाले प्रक्रिया स्पष्ट नभए कठिन काम हुने र दर्ता को गर्छ भनी सोधे।
जैविक विविधता दर्ताको विषयमा एन्सावले सरकारी अधिकारीसँग छलफल गर्ने र विभिन्न संस्थाबाट विद्यमान दर्ताका ढाँचा पनि सङ्कलन गर्ने सहमति भयो।
4. Technology Inventory
राकेश मुनाकर्मीले मेडेपले प्रविधि सूची सङ्कलन गरिरहेको जानकारी दिए। उद्देश्य विभिन्न संस्थाले प्रयोग गरेका प्रविधिसम्बन्धी सूचना सङ्कलन गरी ग्रामीण समुदायमा प्रसार गर्नु हो। शरद राईले प्रविधि सूचना साझा गर्नु राम्रो विचार भए पनि उद्यममा आधारित प्रविधि मात्र नहेरी महिलाको कष्ट घटाउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने टिप्पणी गरे। घट्टको उदाहरण दिँदै उनले समुदायमा सामाजिक पक्षले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। मुन श्रेष्ठले घट्ट सङ्घ सहयोगी हुन्छ भन्ने थपे।
सरकारी पञ्चवर्षीय योजनाको सन्दर्भ दिँदै प्रतापमानले उद्यमले गरिबी निवारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। तर प्रविधि मात्र पर्याप्त छैन र समग्र प्याकेज चाहिन्छ। एम. एल. जयस्वालले काठमाडौँ बाहिर भ्रमण गर्दा लुकेका तर निकै उपयोगी प्रविधि सङ्कलनमा मद्दत हुन सक्ने थपे। दिनेश पौडेलले संस्थाका कर्मचारीसँग वास्तविक सूचना नहुन सक्ने भएकाले समुदायमा जान सुझाव दिए।
५. बजार सूचना प्रणाली (एमआईएस)
एम. एल. जयस्वालले तीन संस्थाले प्रकाशन गरेको मूल्य सूची किन मिल्दैन भनी सोधे। यसका अतिरिक्त एमआईएस परियोजना दोस्रो वर्षमा चलिरहेकाले मूल्य सूची सुधार्नुपर्ने दिनेश पौडेलले टिप्पणी गरे। प्रतापमानले मूल्य सूचीको स्रोत सहित थप सूचना उल्लेख गरिनुपर्ने थपे।
नरेन्द्र रसाइलीले सरकारी परिपत्र उपभोक्ता समूहसम्म पुग्दैन भने। अर्कोतर्फ परिपत्र जिल्ला वन कार्यालयले गलत व्याख्या गर्छ। एउटा उदाहरण दिँदै उनले तराईमा काठको मात्र ४० प्रतिशत रोयल्टी सङ्कलन गर्ने सरकारको स्पष्ट निर्देशन छ भने। तर जिल्ला वन कार्यालयले पहाड र हिमाली जिल्लामा सबै प्रकारका एनटीएफपीमा उपभोक्ता समूहका सदस्यबाट ४० प्रतिशत रोयल्टी सङ्कलन गरिरहेको छ। विज्ञान आचार्यले तल्लो तहका जनताले एनटीएफपीसम्बन्धी सरकारी परिपत्र कसरी पाउँछन् भनी प्रश्न उठाए। एमआईएस/एन्साब सम्पर्क परियोजना भएकाले सम्भव भएसम्म उचित ठाउँमा सूचना प्रसार गर्ने भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ भन्ने प्रतापमानले सुझाव दिए।
6. Miscellaneous
शरद राईले बैठकका नतिजा गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने र सूचना अद्यावधिक गरिनुपर्ने बताए। प्रतापमानले वन नीतिका लागि वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय र दाताबीचको सम्पर्क वन क्षेत्र समन्वय समिति (एफएससीसी) ले आफ्ना कार्य समूहमा एनटीएफपी उपक्षेत्र समावेश नगरेको जानकारी दिए।
छिमेकी देशका मानिसहरूले नेपालको पश्चिमी हिमाली क्षेत्रबाट यार्सागुम्बा सङ्कलन गर्दै आएको जानकारी आयो। यो सत्य हो भने निकट भविष्यमा यसको नकारात्मक असर पर्नेछ। यसका अतिरिक्त यार्सागुम्बाको रोयल्टी दर अझै अवैज्ञानिक छ र यसले अवैध व्यापारलाई थप प्रोत्साहन दिएको छ। कुटकीमा अचानक प्रतिबन्धले धेरै सङ्कलक र साना व्यापारीलाई निराश बनाएको छ। रोयल्टी दरलाई व्यवस्थित गर्न एनएनएनबाट पैरवी गर्ने सहमति भयो।
भरत राईले एन्सावले नयाँ परियोजना ‘ग्लोबल डेभलपमेन्ट एलायन्स (GDA)’ को प्रारम्भिक अवधारणामा काम गरिरहेको र एनएनएन गठबन्धनका सदस्यमध्ये एक हुने जानकारी दिए। विस्तृत जानकारी अर्को एनएनएन साझेदारी बैठकमा उपलब्ध गराइनेछ।
अर्को बैठक:-
मिति : सत्रौँ एनएनएन साझेदारी बैठक शुक्रबार, अगस्ट २, २००२ मा १३:०० बजे हुनेछ।
एजेन्डा : पछि पहिचान गरिने अन्य बुँदाका अतिरिक्त निम्न एजेन्डा समावेश गरिनेछ:
स्थान : बैठक ललितपुरको एकान्तकुनास्थित मेडेपमा हुनेछ
