५ अप्रिल २००२
नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को पन्ध्रौँ साझेदारी बैठक अप्रिल ५, २००२ मा काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरस्थित ग्रामीण प्रविधि केन्द्र (CRT) कार्यालयमा बस्यो। बैठकमा निम्न सदस्य उपस्थित थिए।
सहभागीहरू
कार्यसूची
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
बैठक अनौपचारिक वातावरणमा भयो र सीआरटीका कार्यकारी निर्देशक श्री गणेशराम श्रेष्ठले सबै सहभागीलाई स्वागत गर्दै सीआरटीले नेपालमा सञ्चालन गरेका कार्यक्रम र गतिविधिको सङ्क्षिप्त रूपरेखा दिए। उनले बैठकको अध्यक्षता र प्रक्रिया सहजीकरण पनि गरे। बैठक सबै सहभागीको स्व–परिचयबाट सुरु भयो।
१. १४औँ एनएनएन साझेदारी बैठकको समीक्षा र विकासको अनुवर्ती
श्री भीष्म सुवेदीले फेब्रुअरी ५ देखि ७, २००२ सम्म हुने नेपाल विकास बजारमा एन्सावको सहभागिताबारे सङ्क्षिप्त जानकारी दिए। बजार नेपाल विकास मञ्चको बैठकका बेला आयोजना गरिएको थियो र विभिन्न सरकारी कार्यालय र विकास संस्था सहभागी भएका थिए। श्री सुवेदीले आगन्तुकहरूले एनटीएफपीसम्बन्धी गतिविधिमा चासो देखाएको पनि उल्लेख गरे। २. नीति कार्यदलको अद्यावधिक
नीति कार्यदलको अद्यावधिकबारे श्री भीष्म सुवेदीले वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय र राष्ट्रिय योजना आयोग दुवैले दसौँ पञ्चवर्षीय योजनाका लागि एनएनएनबाट नीतिगत प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको र सकारात्मक रूपमा लिएको बताए। कार्यदलले दसौँ योजनाको एनटीएफपी भाग तयार गर्न राष्ट्रिय योजना आयोगलाई प्रत्यक्ष सहयोग गर्ने काम पनि गरिरहेको छ। यसका लागि श्री राणाबहादुर रावल र श्री प्रदीप महर्जन राष्ट्रिय योजना आयोगका लागि काम गरिरहेका छन् र अप्रिल ८, २००२ मा राष्ट्रिय योजना आयोगमा सुझाव प्रस्तुत गर्ने योजना छ। श्री गिरिधर अमात्यले मस्यौदा नीति अब एनटीएफपी समावेश गरी तयार भएको जानकारी दिए। नवौँ पञ्चवर्षीय योजनाको सन्दर्भ दिँदै श्री गणेशरामले योजना थियो तर कार्यान्वयन पक्ष अदृश्य थियो भने। त्यसैले स्पष्ट कार्यान्वयन रणनीतिका लागि सुझाव चाहिन्छ। श्री लुमिन श्रेष्ठले स्पष्ट नीति मात्र नभई कार्ययोजना पनि विकास गरिनुपर्ने थपे। उनले राष्ट्रिय योजना आयोगले गठन गरेको ग्रामीण प्रविधि कार्यदलमा संलग्न भई एनटीएफपीसम्बन्धी प्रविधिमा सुझाव दिने काम गरेको पनि जानकारी दिए। श्री प्रतापमान श्रेष्ठले एनएनएनले मस्यौदा परिमार्जनमा योगदान दिनुपर्ने औँल्याए। श्री गणेशराम श्रेष्ठले एनएनएन मुख्य सरोकारवाला भएकाले सम्बन्धित निकायसँग नियमित सम्पर्क कायम राख्नु यसको जिम्मेवारी हो भनी दोहोर्याए। एनएनएनका सदस्यहरूले विभिन्न च्यानलबाट सरकार र राष्ट्रिय योजना आयोगसँग एनटीएफपी मुद्दामा संवाद कायम राख्ने सहमति भयो।
3. Plant Resources Bill
श्री भीमप्रसाद श्रेष्ठले सम्पूर्ण सामुदायिक वन नियम र नियमावलीलाई असर गर्न सक्ने प्रक्रियामा रहेको वनस्पति स्रोत विधेयकबारे जानकारी दिए। उनले फेकोफनले पैरवीका लागि तालिम सञ्चालन गरेको बताए। मस्यौदा विधेयकबारे जानकारी दिँदै श्री भवेश्वर दासले एनएनएनले एनटीएफपी क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने विधेयकबारे सचेत हुनुपर्ने थपे। उनले एनएनएनलाई पुलको भूमिका निर्वाह गर्न पनि आग्रह गरे। श्री गणेशराम श्रेष्ठ र श्री भीष्म सुवेदीले सञ्चारमाध्यममा मुद्दा उठाउनाले प्रस्तावित मस्यौदा विधेयक सच्याउन वा सुधार गर्न मद्दत गर्न सक्ने सुझाव दिए। श्री प्रतापमान श्रेष्ठ र श्री प्रदीप महर्जनले यो विचारलाई समर्थन गर्दै सुझावको आवश्यकता औँल्याए।
श्री भैरव रिसालले नेफेजले इच्छुक सांसदहरूलाई वातावरण र प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापन शिक्षा आयोजना गर्दै आएको जानकारी दिए। विगतमा अन्तरक्रिया बैठक निकै फलदायी थिए। उनले मुद्दा पत्रकारमार्फत उठाउन सकिने बताए। श्री भवेश्वर दासले मस्यौदा विधेयक श्री भैरव रिसाललाई उपलब्ध गराउने र श्री रिसालले मुद्दा र सिफारिस सञ्चारमाध्यममा ल्याउने निर्णय भयो। त्यसैगरी मस्यौदा विधेयकमा काम गर्न श्री भीमप्रसाद श्रेष्ठको संयोजकत्वमा कार्यदल गठन गरियो। कार्यदलका अन्य सदस्यमा श्री प्रतापमान श्रेष्ठ, श्री भवेश्वर दास र श्री भैरव रिसाल छन्।
श्री एम. एल. जयस्वालले विधेयकले एनटीएफपी क्षेत्रलाई सिधै असर गर्ने भएकाले विधेयकका लागि एनएनएनको एजेन्डाको पैरवी गर्न आवश्यक रहेको जोड दिए। एनएनएनले प्रस्तावित मस्यौदा विधेयकका स्पष्ट विकल्प दिनुपर्छ।
४. बजार सूचना प्रणाली (एमआईएस)
श्री रामहरि सुवेदीले गत दुई महिनाका एमआईएसका मुख्य गतिविधिको अद्यावधिक दिए। चिराइतोको उदाहरण दिँदै उनले चिराइतो खेतीको सूचना हालसम्म निकै अज्ञात रहेको मुगु जिल्लामा प्रसार गरिएको जानकारी दिए। उनले एमआईएस परियोजनामा एसडीसी र एसएनभीको निरन्तर सहयोगका अतिरिक्त यस वर्ष एलएफपी, आईयूसीएन र एक्सन एडबाट पनि योगदान प्राप्त भएको जानकारी दिए। श्री भीष्म सुवेदीले बजार सूचना दिँदा नकारात्मक प्रभाव पर्नु हुँदैन भने। उनले एमआईएस सेवालाई मूल्य सूचनाभन्दा पर विस्तार गर्न व्यापक माग रहेको पनि बताए। यी सबै समेट्न तत्कालै सम्भव नभए पनि एन्सावले उत्पादन, बजार र उत्पादन सूचना जस्ता विस्तारित कार्य लिन थालेको छ।
चिराइतोमा अन्य पदार्थ मिसाउने उदाहरण दिँदै श्री गिरिधर अमात्यले केही व्यापारीले बढी नाफा कमाउन गलत अभ्यास गरेको र यस वर्ष चिराइतोको कम मूल्यको कारण यही हुन सक्ने जानकारी दिए।
श्री शम्भु दङ्गाल र श्री गिरिधर अमात्यले गाउँलेलाई मूल्य सूचना मात्र नभई खेतीको सूचना पनि चाहिने बताए। तर चिराइतो जस्ता खेतीबारे विभिन्न संस्थाले दिएका प्रकाशन र सूचनाबीच एकरूपता छैन। त्यसैले सङ्कलन, पुनः जाँच र कागजात उत्पादन आवश्यक छ। सदस्यहरूलाई एन्सावमा सूचना पठाउन अनुरोध गरियो। श्री गणेशराम ले विभिन्न सरोकारवालाका प्रोफाइल र सूचना वेबसाइटमा राख्न प्रस्ताव गरे।
श्री शम्भु दङ्गालले मूल्य सूचना सहयोगी भएको बताए। तर कुनै खास महिनामा मूल्य किन घट्यो विश्लेषण गरी कारण पनि उल्लेख गरिनुपर्छ। उनले विभिन्न स्रोतबाट उही उत्पादनको मूल्यमा हुने फरकमा पनि चिन्ता उठाए। श्री दङ्गालले आफू एनटीएफपी खेतीका ब्रोसर सङ्कलन गर्दै गरेको र सान्दर्भिक सूचना पठाउन अनुरोध गरेको जानकारी पनि दिए।
श्री गिरिधर अमात्यले भोर्लाको बोक्राको नाममा अन्य उत्पादन निर्यात भइरहेको जानकारी दिए। श्री भवेश्वर दासले छापिएका सामग्रीमा फोटो र नाम नमिलेको उदाहरण पनि रहेको थपे। अरूले दिएको सूचनाबारे श्री भीष्म सुवेदीले अरूले के लेख्छन् हामीले रोक्न सक्दैनौँ भने। तर नेटवर्कले तल्लो तहमा प्रसार गर्नुअघि सूचना पुनः जाँच गर्नुपर्छ।
श्री राणा रावलले अहिलेसम्म एमआईएसले गरेको काम प्रशंसनीय भएको बताए। श्री प्रतापमान श्रेष्ठले एमआईएसको दीर्घकालीन दिगोपन सोच्नुपर्ने बताए, किनकि कोष सधैँ उपलब्ध नहुन सक्छ। सुश्री दिव्या गुरुङले एमआईएस गतिविधिका लागि अन्य संस्थासँग साझेदारी निर्माण बढाउनु उपयोगी हुने सुझाव दिइन्।
5. NTFP Technology Resource Center
श्री भीष्म सुवेदीले प्रविधिगत सूचनासम्बन्धी एनएनएन कार्यदलका नतिजाबारे जानकारी दिँदै कार्यदलले विद्यमान प्रविधिगत सूचना एकत्रित गरी आवश्यक पर्ने व्यक्ति वा संस्थामा प्रसार गर्न एनटीएफपी प्रविधि स्रोत केन्द्र स्थापना गर्न सिफारिस गरेको उल्लेख गरे।
श्री प्रतापमान श्रेष्ठले प्रविधि स्रोत केन्द्र व्यवस्थापन गर्न सक्ने संस्था पहिचान गर्न भने। श्री गणेशराम श्रेष्ठले हरेक संस्थासँग केन्द्र व्यवस्थापन गर्ने केही क्षमता छ भने। तर समान कामलाई विचार गरी उनले यो जिम्मेवारीका लागि एन्सावलाई सबैभन्दा उपयुक्त संस्थाका रूपमा प्रस्ताव गरे।
श्री भवेश्वर दासले एनएनएन सचिवालय एन्सावमा भएकाले यसमा पहिल्यै धेरै काम छ, त्यसैले अर्को संस्था खोज्न सुझाव दिए। श्री गणेशराम श्रेष्ठले सीआरटी पहिल्यै आईसीएस नेटवर्क गतिविधिमा व्यस्त भएकाले जिम्मेवारी लिन नसक्ने बताए। उनले इच्छा मात्र जिम्मेवारी लिन पर्याप्त नहुने र आर्थिक सहित क्षमता उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने थपे।
श्री भवेश्वर दासले सिओनले आफ्नै आन्तरिक स्रोतबाट प्रविधि स्रोत केन्द्र व्यवस्थापन गर्न सक्ने बताए। वैकल्पिक रूपमा प्रस्ताव लेखेर दाता निकायमा बुझाएर कोष सम्भव छ। उनले सिओनको प्रविधि स्रोत केन्द्र व्यवस्थापन गर्ने क्षमता अझै पर्खनुपर्ने थपे। सिओनले प्रविधि स्रोत केन्द्र व्यवस्थापनको जिम्मेवारी लिने सहमति भयो।
श्री राकेश मुनाकर्मीले मेडेपले नेपालका विभिन्न संस्थाले प्रयोग गर्ने एनटीएफपी प्रविधि सहित उपयुक्त प्रविधिको निर्देशिका सङ्कलन गर्दै गरेको जानकारी दिए। यस कामका लागि दुई एउसएडका स्वयंसेवक खटाइएका छन्। उनले निर्देशिका अर्को एनएनएन बैठकमा ल्याउनेछन्। श्री भवेश्वर दासले विदेशीहरूले ज्ञान र जेनेटिक क्षेत्रमा काम गर्न पूर्व स्वीकृति लिनुपर्ने सम्झाए। त्यसैले सबैले आफू कुन तहमा काम गरिरहेको छन् भन्ने थाहा पाउनुपर्छ। श्री गणेशराम श्रेष्ठले प्रविधि स्रोत केन्द्रको अवधारणा महत्त्वपूर्ण छ र निर्देशिकामा मेडेपको काम स्रोत केन्द्रका लागि उपयोगी हुन सक्ने बताए।
6. Miscellaneous
श्री शम्भु दङ्गालले सिन्धुपाल्चोकको दाँडापाखरमा चिराइतो खेतीबारे जानकारी दिए। अर्गेली र अलैँची जस्ता अन्य एनटीएफपी पनि सफलतापूर्वक खेती गरिएका छन्। स्थानीय स्तरमा धूप उद्यम पनि सञ्चालनमा छ।
एम. एल. जयस्वालले अप्रिल ११ देखि १२, २००२ सम्म बाँके र बर्दियामा हुने ‘एनटीएफपी उद्यम दिवस’ बारे जानकारी दिए। उनले सहभागी पठाउन पनि अनुरोध गरे।
भैरव रिसालले अप्रिल ६, २००२ को गोरखापत्रमा प्रकाशन हुने ‘चिराइतो’ सम्बन्धी आफ्नो लेखबारे जानकारी दिए। उनले इच्छुक व्यक्तिलाई प्रत्येक दिन राति ८:०० बजे प्रसारण हुने रेडियो सगरमाथाको कार्यक्रम ‘आजका कुरा’ मा सहभागी हुन पनि जानकारी दिए।
अर्को बैठक:
मिति: सोह्रौँ एनएनएन साझेदारी बैठक शुक्रबार, जुन ७, २००२ मा १३:०० बजे हुनेछ।
स्थान: बैठक काठमाडौँको कालोपुलस्थित न्यू एरा कार्यालयमा हुनेछ।
एजेन्डा: पछि पहिचान गरिने अन्य बुँदाका अतिरिक्त निम्न एजेन्डा समावेश गरिनेछ:
