१ फेब्रुअरी २००२
नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को चौधौँ साझेदारी बैठक फेब्रुअरी १, २००२ मा ललितपुरको भकुन्डोलेस्थित एसएनभी कार्यालयमा बस्यो। बैठक अनौपचारिक वातावरणमा भयो र केनेथ निकल्सनले बैठक प्रक्रिया सहजीकरण गरे।
बैठकमा सहभागी व्यक्तिहरू:
कार्यसूची
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
बैठकको अध्यक्षता केनेथ निकल्सनले गरे। उनले सबै सहभागीलाई स्वागत गर्दै एसएनभी नेपालका कन्ट्री निर्देशक श्री जान डे विटलाई परिचय गराए। प्रत्येक सदस्यको स्व–परिचयपछि श्री विटले एसएनभी नेपालले नेपालमा सञ्चालन गरेका कार्यक्रम र गतिविधिबारे सङ्क्षेपमा बताए।
१. नेपाल विकास मञ्चलाई नीतिगत प्रतिक्रिया
कार्ल शुलरले दाता निकाय र नेपाल सरकारका उच्च तहका अधिकारीको प्रतिनिधित्व गर्ने नेपाल विकास मञ्चका सदस्यहरूको हालको बैठकबारे उल्लेख गरे। उनले नेपाल सरकारले गरिबी निवारण रणनीति सहित मस्यौदा कागजात तयार गरेको जानकारी दिए। तर यसमा एनटीएफपी र यसको भूमिकाबारे सामान्य उल्लेख छ र साझा सम्पत्ति स्रोतको सम्भावनालाई मान्यता दिइएको छैन। एनएनएन मञ्चको तर्फबाट सुझाव दिन सम्भव रहेको पनि उनले बताए। प्रतिक्रियाका लागि इन्टरनेट वेबसाइट (www.ndf2002.gov.np) पनि उपलब्ध गराइयो।
प्रतापमान श्रेष्ठले सबै सदस्यलाई सान्दर्भिक बुँदा उठाउन अनुरोध गरे ताकि एनएनएन मञ्चले वेबसाइटमार्फत सिफारिस गर्न सकोस्।
नेफेजको अनुभव व्यक्त गर्दै भैरव रिसालले नीतिगत कागजमा समेट्न ठूलो प्रयास गर्दा पनि विकेन्द्रीकरण, बजेट, वातावरण र जलस्रोतले उचित मान्यता नपाएको बताए। उनले एकातिर सरकार सबै काम गर्न योग्य छैन भनी लेखिएको छ भने अर्कातिर सरकारी निकायले कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्नुपर्ने सिफारिस गरिएको थपे। त्यसैले नीतिगत कागजमा विरोधाभास छ। यो निबन्ध प्रकारको जस्तो बढी छ। उनले नेपाल विकास मञ्च नेपालको विकासमा नयाँ निर्देशन दिन सकेको छैन भने। उनले एनटीएफपी मञ्च एनटीएफपी मुद्दाको पैरवीमा बढी सक्रिय हुनुपर्ने सुझाव दिए। राष्ट्रिय योजना आयोगमा बुझाइएका एनएनएन कार्यदलका एनटीएफपी नीतिगत सिफारिस बेवास्ता वा हराएको पनि उनले थपे। अर्जुन ढकालले सरकार प्राथमिकता निर्धारणमा भ्रमित अवस्थामा रहेको थपे।
२. दसौँ पञ्चवर्षीय योजनाका लागि नीतिगत सुझाव
कार्यदलले तयार गरेको दसौँ पञ्चवर्षीय योजनाका नीतिगत सुझाव राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्यले नपाएको जानकारी दिइयो। यो अप्रत्याशित कारणले भएको हुन सक्छ।
भवेश्वर दासले सचिवालयको लामो प्रक्रिया छोट्याउन सही व्यक्तिसँग बैठक आयोजना गर्नु बढी उपयोगी हुने सुझाव दिए। नरेन्द्र रसाइलीले एनएनएन मञ्चका सदस्यमध्ये एकका रूपमा वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयका प्रतिनिधिले मञ्च र सरकारी कार्यालयबीच नियमित सञ्चार सुरु गर्न सक्ने बताए।
प्रतापमान श्रेष्ठले सरकारलाई मात्र दोष नदिई व्यक्तिगत सम्पर्क, इमेल र अन्य माध्यम जस्ता सबै विकल्प प्रयोग गरेर उनीहरूसम्म पुग्ने संयन्त्र खोज्ने प्रयास गर्नुपर्ने बताए। राणाबहादुर रावलले सरकारी अधिकारीसमक्ष पुग्न ढिलो भइसकेको छैन, उनीहरू सिफारिस स्वीकार्न इच्छुक छन् भन्ने जानकारी दिए।
प्रदीप महर्जनले नीतिगत सुझाव फेरि राष्ट्रिय योजना आयोगमा पठाउनुपर्नेमा जोड दिए। बसुन्धरा भट्टराईले एनएनएनमा सरकारी कार्यालयका प्रतिनिधि समावेश गर्नाले सरकारका उच्च अधिकारीसमक्ष पुग्न उपयोगी हुने सुझाव दिए।
केन निकल्सनले अपनाउनुपर्ने चार फरक रणनीतिको सारांश दिए:
टीएमआईकी कमला गुरुङले प्राथमिकीकरणका लागि मुख्य एनटीएफपीको उच्च मूल्य र न्यून मूल्य छुट्याउनुपर्ने बताइन्। बिदुला श्रेष्ठले सम्बन्धित व्यक्तिलाई उत्तम समाधान खोज्न काम गर्न अनुरोध गरिन्।
भीष्म सुवेदीले अनुवर्ती गतिविधि बढाउनुपर्ने उल्लेख गर्दै साझा सम्पत्ति स्रोतको गरिबी न्यूनीकरणमा महत्त्व, गरिबी न्यूनीकरण रणनीति र निजी क्षेत्रको भूमिका उजागर गर्न कार्यदलमा रहन इच्छुकहरूलाई आग्रह गरे।
3. NTFP Board
राणाबहादुर रावलले एनटीएफपीमा सरकारी प्राथमिकता रेखाङ्कन गर्दै आवधिक बैठकमा यसलाई सधैँ सानो उत्पादनका रूपमा लिइएको जानकारी दिए। विगतका सबै बैठकमा सिफारिस एउटै थिए। वैद्य र अमची को सीप नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने अत्यन्त आवश्यकता पनि छ। त्यसैगरी बौद्धिक सम्पत्ति अधिकार जोगाउनुपर्ने आवश्यकता छ। यी मुद्दा र समस्या सम्बोधन गर्न श्री रावलले नेपाल एनटीएफपी तथा औषधीय वनस्पति बोर्ड प्रस्ताव गरे। उनले मस्यौदा संविधानका महत्त्वपूर्ण बुँदा पनि सङ्क्षेपमा उल्लेख गरे।
एम. एल. जयस्वालले नीति निर्माताहरूलाई प्रायः प्राविधिकहरूले सुझाव दिने गरेको बताए। त्यसैले बोर्डमा प्राविधिक लगायत विभिन्न पृष्ठभूमिका व्यक्ति समावेश गरिनुपर्छ।
भवेश्वर दासले एनटीएफपीमा औषधीय वनस्पति किन पर्दैन भनी सोधे। उनले बोर्डको विचारमा शङ्का व्यक्त गर्दै यो आफ्ना निकटस्थलाई समेट्न बनाइएको टिप्पणी गरे। उनले धेरै पहिले गठन गरिएको चिया विकास बोर्डको उदाहरण दिए, तर विडम्बना, नेपाल बाहिरबाट चिया आयात गर्दैछ।
केशवमान शाक्यले बोर्ड आवश्यक छ तर प्रश्न यो कसरी बन्छ भन्ने हो भने। एनएनएन पेशाकर्मीले बनेको भएकाले पैरवी गर्न सक्दैन। बौद्धिक छलफल चलिरहन्छ, तर व्यवहार्यता प्रश्न हो।
प्रतापमान श्रेष्ठले बोर्ड गठन गर्ने विचारको विरोध गरे। उनले आम मानिसले बोर्डबारे जानकारी कसरी पाउँछन् र त्यसबाट कसरी लाभ लिन्छन् भनी सोधे।
नरेन्द्र रसाइलीले अन्य नीति कसरी बनाइन्छ अध्ययन गर्नु आवश्यक रहेको सुझाव दिए। उनले बोर्डको भूमिका नीति पारित र अनुमोदन गर्नु हो भनी थपे।
उर्मिला सिम्खडाले बोर्ड आवश्यक छ तर सदस्य सीमित गरी सक्रिय बनाउनुपर्ने जोड दिइन्। बोर्डले समन्वयकारी मात्र नभई अधिकारको भूमिका पनि निर्वाह गर्नुपर्छ।
राणाबहादुर रावलले बोर्डको अवधारणा तल्लो तहबाट आएको स्पष्ट पारे। उनले धनगढीमा एउटा क्षेत्रीय कार्यशाला सम्पन्न भइसकेको र अन्य प्रक्रियामा रहेको जानकारी दिए। उनले मार्च २००२ मा हुने राष्ट्रिय कार्यशालामा सबै सदस्यलाई आमन्त्रण पनि गरे।
केशवमान शाक्यले सहभागी संस्थाले पाँच वर्षको समयमा कम्तीमा ५० उद्यम सिर्जना र विकास गर्ने शपथ लिन प्रस्ताव गरे।
केन निकल्सनले तल्लो तहलाई राष्ट्रिय तहसँग कसरी जोड्ने भनी सोधे। मार्चमा हुने राष्ट्रिय कार्यशालामा यो मुद्दा उठाउने निर्णय पनि भयो।
४. ८औँ एनएनएनसीसी बैठकबारे साझेदारी
भीष्म सुवेदीले एनएनएन समन्वय समिति (एनएनएनसीसी) को बैठकको निर्णय र छलफल सङ्क्षेपमा रेखाङ्कन गरे। उनले सदस्यहरूको अनुरोधमा कागजात पठाउन सकिने र एनएनएनसीसीलाई प्रतिक्रिया दिन सुझाव दिन अनुरोध गरे। श्री सुवेदीले एनएनएनसीसीलाई बोर्डको अवधारणामार्फत संस्थागत गर्नुपर्छ कि भनी सोधे। उनले नीति निर्माताहरूलाई प्रतिक्रिया कसरी दिने भनी पनि सोधे।
5. Update of Task Force and Miscellaneous
रामहरि सुवेदीले प्रविधि कार्यदलको रूपरेखा र अद्यावधिक दिए। कार्यदलका सदस्यहरू सँगै बसेर प्रविधि स्रोत केन्द्रका लागि प्रस्ताव तयार गर्ने निर्णय भयो।
मूल्य सूची: नरेन्द्र रसाइलीले दिगोपनका लागि एमआईएसले नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ सँग समन्वय गर्न सुझाव दिए। विभिन्न स्रोतमा मूल्य सूची फरक पर्ने जानकारी दिइयो। सूचना भए पनि किसान र साना व्यापारी निश्चित हुँदैनन्। त्यसैले संस्थाहरूबीच सहमति आवश्यक छ। कच्चा पदार्थ (जस्तै जटामसी) मात्र नभई प्रशोधित वस्तु (जटामसीको तेल) को मूल्य पनि दिइनुपर्छ। मूल्य सूचीमा व्याख्या पनि समावेश हुनुपर्छ।
केन निकल्सनले गाउँले र सङ्कलकलाई मूल्य पारदर्शी बनाउनु महत्त्वपूर्ण भएको सुझाव दिए। समुदायका जनताको मोलमोलाइ क्षमता प्रवर्द्धन गर्नु आवश्यक छ। रामहरिले स्थानीय जनताको क्षमता बढाउने र वैकल्पिक बजार खोज्ने आवश्यकता थपे।
गरिबीमुखी निर्यात गाउँ: उर्मिला सिम्खडाले आफू यूएनडीपी परियोजना ‘गरिबीमुखी निर्यात गाउँ’ को अध्ययन गरिरहेको जानकारी दिइन्। उनले अध्ययनको उद्देश्य पनि व्याख्या गरिन् र जडीबुटी र रिठा जस्ता एनटीएफपीसँग सम्बन्धित वस्तुको सूचना दिन सबै सदस्यलाई अनुरोध गरिन्। बिदुला श्रेष्ठले मेडेपले ६ उत्पादन पहिचान गरेको र ती अध्ययनमा समावेश गरिएको थपिन्।
नरेन्द्र रसाइलीले सिधै गाउँमा गएर सूचना निकाल्नु कठिन काम भएको सुझाव दिए। केशवमानले स्थानीय विकासका लागि स्थानीय स्तरमा प्रशोधन अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भएको औँल्याए। कच्चा पदार्थ नेपालगञ्ज वा दिल्ली पठाउँदा गरिबी घटाउन मद्दत हुँदैन। कर्णाली क्षेत्रबाट तराईको बजारसम्म ढुवानी लागत महँगो छ।
रामहरि सुवेदीले बजारीकरण सूचनाबारे मानिसका फरक भावना हुने उल्लेख गरे। तल्लो तहका जनताको अपेक्षा उच्च हुन्छ। त्यसैले स्थानीय हस्तक्षेपबाट सुरु गर्न आवश्यक छ। अर्जुन ढकालले तल्लो तहका जनतालाई उद्यमशीलता सीप चाहिने र डाबर र हर्लिक्स प्रतिस्पर्धी हुन् भन्ने नबिर्सन थपे।
भवेश्वर दासले परियोजनाको विचारलाई समर्थन गर्दै यसले स्थानीय जनतालाई थप आम्दानी गर्न सहयोग गर्ने जोड दिए।
उर्मिला सिम्खडाले परियोजना मेडेप र पीपीडीपी परियोजनाको अनुभवसहितको अनुवर्ती अवधारणा रहेको स्पष्ट पारिन्। इन्टरनेशनल ट्रेड सेन्टर (आईटीसी) ले सञ्चालन गरेको यस्तै परियोजना भारतमा सफल भएको छ। बिदुला श्रेष्ठले यो पूर्व–सम्भाव्यता अध्ययन हो र नतिजाका आधारमा यूएनडीपीले परियोजना सञ्चालन गर्ने वा नगर्ने निर्णय गर्ने जानकारी दिइन्।
एनटीएफपी उद्यमसम्बन्धी क्षेत्र तालिम पुस्तिका: अङ्ग्रेजीमा ‘समुदायमा आधारित रुख तथा वन उत्पादन उद्यम – बजार विश्लेषण तथा विकास (एमए एन्ड डी)’ पुस्तिका एन्सावमा बिक्रीमा रहेको जानकारी दिइयो। एनटीएफपी उद्यमसम्बन्धी नेपाली क्षेत्र तालिम पुस्तिका प्रक्रियामा छ।
नेपाल विकास बजार: फेब्रुअरी ४ देखि ७, २००२ सम्म काठमाडौँको नयाँ बानेश्वरस्थित वीरेन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रमा हुने नेपाल विकास बजारको प्रदर्शनीबारे जानकारी दिइयो।
अर्को बैठक:
मिति: शुक्रबार, अप्रिल ५, २००२ मा १३:०० बजे।
स्थान: ग्रामीण प्रविधि केन्द्र, त्रिपुरेश्वर, काठमाडौँ।
एजेन्डा: पछि पहिचान गरिने अन्य बुँदाका अतिरिक्त निम्न एजेन्डा समावेश गरिनेछ:
