३० नोभेम्बर २००१
नेपाल एनटीएफपी नेटवर्क (एनएनएन) को तेह्रौँ साझेदारी बैठक नोभेम्बर ३०, २००१ मा काठमाडौँको बानेश्वरस्थित एन्साब कार्यालयमा बस्यो। बैठक अनौपचारिक वातावरणमा भयो र एनएनएन संयोजक श्री बी. पी. सुवेदीले बैठक प्रक्रिया सहजीकरण गरे।
बैठकमा सहभागी व्यक्तिहरू:
कार्यसूची
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
१. १२औँ साझेदारी बैठकको पुनरावलोकन र विकासको अनुवर्ती
श्री भीष्म सुवेदीले सेप्टेम्बर ७, २००१ मा बसेको बाह्रौँ एनएनएन साझेदारी बैठकका छलफल र नतिजाको सङ्क्षिप्त समीक्षा गरे। उनले यस बैठकमा विचार गरी छलफल गर्नुपर्ने अघिल्लो बैठकका केही छलफल उल्लेख गरे। उनले एनटीएफपी सूचनाको प्रकाशन गत तीन वर्षदेखि बन्द भएकोबारे वन विभागका महानिर्देशकसँग भएको छलफल साझा गरे र यो काम अब एचपीपीसीएल का महाप्रबन्धक श्री ध्रुव भट्टराईलाई तोकिएको जवाफ आएको जानकारी दिए। श्री प्रदीप महर्जनले वन विभागमा रकमको अभावले प्रक्रिया सुस्त भएको बताइएको उल्लेख गरे।
श्री भैरव रिसालले प्राकृतिक रूपमा वितरित यार्सागुम्बाको घनत्व २५० वटा प्रति हेक्टर रहेको सूचना आफूले पाएको र वनस्पति स्रोत विभागका अनुसार सामाजिक अशान्तिले यार्सागुम्बामा क्षेत्रीय अनुसन्धान बाधा परेको उल्लेख गरे।
बझाङमा श्रीखण्ड वनको पुष्टि अझै भएको छैन। श्रीखण्ड ल्याइएको र मकवानपुरको वृन्दावन वनमा नर्सरी स्थापना गरिएको छ (यसका लागि श्री द्वारिकानाथ लाखे वा सायद पूर्ववर्ती श्री केदार रञ्जितकारसँग वनस्पति स्रोत विभागमा सम्पर्क गर्न सकिन्छ)। श्रीखण्ड साइटेसको सूचीमा रहेकाले बझाङको घटना राम्ररी प्रमाणित गरिनुपर्ने उल्लेख गरियो। यो प्रजाति सामान्यतया यस क्षेत्रमा प्राकृतिक रूपमा पाइने अपेक्षा नगरिएकाले बझाङको श्रीखण्डको हर्बेरियम सङ्ग्रह र काठको नमुना ल्याउने निर्णय भयो।
२. कार्यदलका गतिविधिको अद्यावधिक
एनटीएफपी रोयल्टीमा हालका नियमसम्बन्धी एनएनएन कार्यदलको अद्यावधिक। श्री भीष्म सुवेदीले एनटीएफपी रोयल्टीमा हालका नियमसम्बन्धी कार्यदलका गतिविधिबारे जानकारी दिए। कार्यदलले वन नियमावलीको रोयल्टी सूचीमा प्रजातिका नामका विरोधाभासको समीक्षा गरिरहेको छ र पूर्ण सूची तयार गरिएको छ। रोयल्टी दर निर्धारण गर्न मापदण्डको सेट तयार गरिएको छ। हिमाली जडीबुटी सरोकार समूहका छलफल र कार्यदलले तयार गरेका मस्यौदाका आधारमा एन्सावले सिफारिस वन विभागमा पठाएको श्री सुवेदीले जानकारी दिए।
श्री दासले हालको रोयल्टी सूचीमा धेरै भ्रम (जस्तै एउटै प्रजातिलाई फरक नाममा फरक दर, जबकि एउटै वंशको नामभित्र धेरै प्रजाति समावेश) रहेको थपे र सूचीको उचित वर्गीकरणीय प्रमाणीकरणको आवश्यकता औँल्याए। कार्यदलले ९० भन्दा बढी प्रजातिको सूची लगभग पूरा गरेको छ।
श्री कार्ल शुलरले सामुदायिक वनमा रोयल्टी आधिकारिक रूपमा लागू हुँदैन भन्ने उल्लेख गरे। केही अवस्थामा सङ्कलकले गाविस, जिल्ला वन कार्यालय वा जिल्ला विकास समितिलाई रोयल्टी तिर्नुपर्छ। प्रायः बहु–कर पनि छ। लाभ साँच्चै स्थानीय जनतासम्म पुग्ने सुनिश्चित गर्न हामीले प्रयास गर्नुपर्छ। श्री भीष्म सुवेदीले रोयल्टी दर सामुदायिक वनका सन्दर्भमा लागू गर्ने उद्देश्य नभएको स्पष्ट पारे। श्री शुलरले समूहले यी स्रोतमाथि नियन्त्रण राख्न सकोस् भनेर एनटीएफपी समावेश गर्ने सम्बन्धमा उपभोक्ता समूहको सञ्चालन योजनाको समीक्षा आवृत्तिको मुद्दा पनि उठाए।
श्री प्रदीप महर्जन र श्री हरि पी. न्यौपानेले सामुदायिक वनका सञ्चालन योजनामा एनटीएफपी व्यवस्थापन समावेश गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिए, अन्यथा उपभोक्ताले निरन्तर रोयल्टी तिर्नुपर्छ।
उद्यम विकासका लागि नेपाली क्षेत्र पुस्तिका विकासबारे अद्यावधिक। श्री हरि ढुङ्गानाले नेपाली क्षेत्र पुस्तिकासम्बन्धी एनएनएन कार्यदलका गतिविधिबारे अद्यावधिक दिए। उनले कार्यदल सेप्टेम्बर २१, २००१ मा बसेर पुस्तिका लेखनका प्रक्रिया र विधिबारे छलफल गरेको उल्लेख गरे। विस्तृत पुस्तिकाको रूपरेखा तयार गर्न र लेखन कार्ययोजना बनाउन एनएनएन सदस्यको विस्तारित सहभागितासहित कार्यशाला आयोजना गर्न कार्यदलले सिफारिस गर्यो। नोभेम्बर २०–२१, २००१ मा दक्षिणकालीमा १५ सदस्यको सहभागितामा दुई दिने कार्यशाला आयोजना गरियो र पुस्तिकाका विवरणमा छलफल भयो। चार विषयगत समूहले लेखनको नेतृत्व गर्नेछन्: क) स्रोत व्यवस्थापन; ख) बजार र अर्थतन्त्र; ग) सामाजिक, संस्था र नीति र घ) प्रविधि। प्रत्येक विषयगत समूहमा एक संयोजक छन् र एन्सावले आवश्यक व्यवस्था गरी लेखन प्रक्रिया सहजीकरण गर्नेछ।
श्री कार्ल शुलरले एसडीसीले एनटीएफपी सूचीकरणका लागि सामग्री विकास गर्दैछ र यो हाल मस्यौदा रूपमा रहेको उल्लेख गरे। विचार यसलाई देशभर फैलाउनु हो। पुस्तिका लेख्दा यो सामग्रीसँग परामर्श गर्न सकिन्छ। श्री केन निकल्सनले कार्यशालामा बहु–विशेषज्ञता संलग्न भएको र यो सामान्य MA&D पुस्तिकाभन्दा राम्रो रूपमा हुन सक्ने उल्लेख गरे।
३. एनटीएफपी गतिविधि/मुद्दाको साझेदारी
एनटीएफपी व्यापार नियम र अभ्यासमा जटिलता/विवाद। श्री भवेश्वर दासले वनस्पति स्रोत विभाग र वन विभागबीच अधिकारको द्वन्द्वका कारण एनटीएफपी निर्यातमा जटिलता र अवरोधबारे छलफल गरे। व्यापारीले आफ्ना सामग्री निर्यात गर्न बहु–झ्यालबाट गुज्रनुपर्छ। वन विभागसँग हाल वनस्पति उत्पादन प्रमाणीकरण गर्ने क्षमता छैन, तर प्रमाणीकरण अधिकार यसमा हस्तान्तरण गरिएको छ।
श्री प्रदीप महर्जनले वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयका सचिवले वनस्पति स्रोत विभाग र वन विभागबीच प्राविधिक क्षमता र नियामकीय अधिकारबीच पुल बनाउन प्रयास गरिरहेको आश्वासन दिएको जानकारी दिए।
श्री कार्ल शुलरले नेपालको वन क्षेत्रमा सधैँ विषयलाई अति–नियमन गर्ने प्रवृत्ति देखिने तर्क गरे। डा. काजी श्रेष्ठले यस्ता शिक्षित उद्यमीले पनि धेरै चुनौतीको सामना गरिरहेका छन्, अशिक्षित आम जनताको बारेमा के सोच्ने भनी आश्चर्य व्यक्त गरे।
दसौँ पञ्चवर्षीय योजनामा योगदान। श्री कार्ल शुलरले राष्ट्रिय योजना आयोगमा प्रक्रियामा रहेको दसौँ पञ्चवर्षीय योजनामा एनटीएफपी क्षेत्रसम्बन्धी मुद्दा समावेश गर्न एनएनएनले योगदान दिन सक्ने बताए। श्री हरि न्यौपानेले हाम्रा प्रयास फलदायी हुन नीति निर्माता निकाय र आम जनता, विशेषगरी उपभोक्ता समूहबीच बृहत् अन्तरक्रियाको आवश्यकता व्यक्त गरे। डा. काजी श्रेष्ठले कार्यदल गठन गर्न प्रस्ताव गरे। त्यसपछि बक्स १ मा दिइएका सदस्यसहित दसौँ पञ्चवर्षीय योजनाका लागि नीतिगत सुझाव दिने एनएनएन कार्यदल गठन गरियो।
कार्यदलको काममा आवश्यक पर्ने कार्यदल संयोजकको उचित समयको क्षतिपूर्ति एन्सावले गर्ने सहमति भयो।
4. Miscellaneous
सामान्य सञ्चारमाध्यममा एनटीएफपी मुद्दाको मान्यतासम्बन्धी साझेदारी। श्री भैरव रिसालले केही पत्रपत्रिकाका कटिङ देखाउँदै एनटीएफपी क्षेत्रका पहलले सामान्य सञ्चारमाध्यममा बढ्दो कभरेज पाएको व्याख्या गरे। उनले नेफेजको प्रकाशन हकहकीमा ‘सिमल: दलाल फल्ने रुख’ र ‘यो युगको स्रोत: खेतीविनाको खाद्य, काठविनाको वन’ जस्ता आफ्ना काम पनि उल्लेख गरे।
दिगो विकासको मुद्दा। श्री अर्जुन ढकालले परिचालन तहमा यस शब्दावलीको भ्रम घटाउन दिगोपनका मुद्दामा बहस प्रवर्द्धन गर्न नेफेजका पहलबारे छलफल गरे। उनीहरूले दक्षिण अफ्रिकाको जोहानेसबर्गमा योजना गरिएको रियो + मा विकासशील देशको अडान राख्न प्रतिक्रिया दिन अन्तरक्रिया गर्ने योजना बनाएका छन्। नेफेजले अन्तरक्रियाको मिति निकट भविष्यमा जानकारी गराउनेछ।
जानकारी: वनस्पति स्रोत विभागको वनस्पति क्याटलग प्रकाशन। वनस्पति स्रोत विभाग (वनस्पति स्रोत विभाग) ले हालै नेपालका फूल फुल्ने वनस्पति प्रजातिको क्याटलग प्रकाशन गरेको साझा गरियो। यो प्रकाशन एनएनएन सदस्यका लागि रुचिकर हुन सक्छ।
अर्को बैठक
मिति: चौधौँ एनएनएन साझेदारी बैठक शुक्रबार, फेब्रुअरी १, २००२ मा १३:०० बजे हुनेछ।
स्थान र अध्यक्ष: बैठक एसएनभी नेपाल कार्यालयमा हुनेछ। श्री केन निकल्सन १४औँ एनएनएनएसएम आयोजना गर्न र अध्यक्षता गर्न सहमत भए।
एजेन्डा: पछि पहिचान गरिने अन्य बुँदाका अतिरिक्त निम्न एजेन्डा समावेश गरिनेछ:
