६ जुलाई २००१
एघारौँ एनएनएन साझेदारी बैठक शुक्रबार, जुलाई ६, २००१ मा काठमाडौँको मिनभवनस्थित एन्साब कार्यालयमा बस्यो।
उपस्थित व्यक्तिहरू
- Amrit Joshi, नार्मसाप
- अर्जुन ढकाल, नेफेज
- भवेश्वर दास, सिओन
- भीमप्रसाद श्रेष्ठ, फेकोफन
- Bhishma P. Subedi, एन्साब
- बिदुला श्रेष्ठ, मेडेप
- Dhurba.R. Bhattarai, एचपीपीसीएल
- दिनेश पौडेल, एनएससीएफपी
- हरि ढुङ्गाना, एन्साब
- केन निकोल्सन, एसएनभी
- M. L. Jayaswal, New ERA
- Maksha Ram Maharjan, CARE-Nepal
- N.K. Shrestha, नजर
- नरेन्द्र रसाइली, एनएसीआरएमपी
- प्रतापमान श्रेष्ठ, एफएओ-Nepal
- राकेश मुनङ्कामी, मेडेप
- रामहरि सुवेदी, एन्साब
- Rana B. Rawal, BU/EFEA
- S. B. Khadka, आईटीडीजी Nepal
- सागेन्द्र तिवारी, आईयूसीएन नेपाल
- समा श्रेष्ठ, एन्साब
- शिवशङ्कर न्यौपाने, एनएएफ
The Meeting Agenda
- केन्द्रीय तहको बजार सूचना प्रणाली (एमआईएस कार्यक्रम) को अद्यावधिक
- एनएनएन व्यवस्थापनबारे छलफल
- प्रतिबन्ध र रोयल्टी दर जस्ता हालका एनटीएफपी नियमबारे मुद्दा
- सदस्यहरूद्वारा हालका एनटीएफपी गतिविधिको साझेदारी
- सदस्यहरूले सुझाव दिएका अन्य मुद्दा
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
श्री बी. पी. सुवेदीले सबै सहभागीलाई स्वागत गर्दै समूहलाई यस बैठकका लागि अध्यक्ष मनोनयन गर्न अनुरोध गरे। समूहले श्री प्रतापमान श्रेष्ठलाई मनोनयन गर्यो। श्री श्रेष्ठले माथिको एजेन्डा अनुसार बैठक सहजीकरण गरे।
- एनटीएफपीका लागि केन्द्रीय तहको बजार सूचना प्रणाली (एमआईएस) को अद्यावधिक श्री रामहरि सुवेदीले एन्साब कार्यालयमा राखिएको केन्द्रीय तहको एमआईएस कार्यक्रमबारे जानकारी दिए। यो १ वर्षे पाइलट परियोजना स्विस विकास सहयोग (एसडीसी) को आर्थिक सहयोगमा एन्साब र एसएनभीले कार्यान्वयन गर्दैछन्। कार्यक्रमले नेपाल र भारतका विभिन्न बजारबाट विभिन्न एनटीएफपीको बजार मूल्य सङ्कलन गर्छ। यसले छापिएका बुलेटिन, प्रकाशन, टेलिफोन, वेबसाइट र रेडियो कार्यक्रम जस्ता विभिन्न माध्यमबाट मूल्य सूची, माग, प्रविधि, बजार आदिबारे सूचना पनि प्रसार गर्छ। श्री सुवेदीले एमआईएसले सुरु (जनवरी २००१) देखि धेरै गतिविधि सञ्चालन गरेको जानकारी दिए। प्रत्येक महिना यसले स्थानीय सामुदायिक न्युजलेटर (उकाली) मा विभिन्न एनटीएफपीको बजार मूल्य, व्यापारीका ठेगाना र अन्य एनटीएफपीसम्बन्धी सूचना प्रकाशित गर्छ। यसले प्रत्येक महिनाको पहिलो शुक्रबार राति ८:३० बजे फेकोफन रेडियो कार्यक्रमबाट बजार मूल्य प्रसारण गर्छ। मूल्य सूची इच्छुक व्यक्ति र सम्भावित व्यापारी र संस्थालाई इमेलबाट पनि वितरण गरिन्छ। सम्भावित प्रयोगकर्ताका लागि एमआईएस वेबसाइट (www.nepalnet.org.np/ansab/mis.htm) पनि विकास गरिएको छ। कार्यक्रमबारे अभिमुखीकरण गर्न र राम्रो सम्बन्ध स्थापना गर्न नेपालगञ्ज, कानपुर र लखनउका विभिन्न व्यापारिक कम्पनी, व्यापार सङ्घ र सम्बन्धित संस्थाको भ्रमण गरिएको थियो। यसबाहेक, यसले केही स्थानीय एनटीएफपी उद्यमलाई बजारीकरण सहयोग पनि दिएको छ। प्रस्तुतिपछि समूहले छोटो समयमा एमआईएस परियोजनाले गरेको प्रयासको प्रशंसा गर्यो। समूहले एमआईएस गतिविधि नेपालको पूर्वी भागमा पनि केन्द्रित गर्न सुझाव दियो। नेपालको पूर्वी क्षेत्रबाट चिराइतो (Swertia chirata), दालचिनी (Cinnamomum tamala बोक्रा) र अलैँची (Amomum subulatum) को राम्रो बजार हुन सक्छ। समूहले एनटीएफपीका लागि तिब्बतको बजार अन्वेषण गर्न पनि सुझाव दियो। केन्द्रीय तहको एमआईएस कार्यक्रमलाई वन उद्यम/न्यू एराको क्षेत्रीय बजार मूल्य सूचना प्रणाली, कृषि–उद्यम केन्द्र (कृषि–उद्यम केन्द्र) र नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ (नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ) सँग जोड्न सुझाव आए। कार्यक्रमले स्थानीय सङ्कलकलाई सूचना प्रसारलाई प्राथमिकता दिन र उनीहरूको मोलमोलाइ क्षमता बलियो बनाउन जारी राख्नुपर्ने समूहले सुझाव पनि दियो। यी लाभग्राहीसम्म पुग्न रेडियो कार्यक्रम, दृश्य सञ्चार औजार, सूचना पाटी, स्थानीय पत्रपत्रिका र तस्बिर प्रदर्शन अत्यन्त प्रभावकारी हुनेछन्। एनटीएफपी सूचनाको स्वतन्त्र प्रवाहले तल्लो तहका सङ्कलकलाई साँच्चै फरक पार्न सक्ने समूहले महसुस गर्यो। पहिले बझाङका सङ्कलक चिराइतो स्थानीय स्तरमा व्यापारीलाई बेच्थे, तर काठमाडौँको मूल्य थाहा पाएपछि अहिले राम्रो मूल्यका लागि सिधै काठमाडौँ ल्याउन रुचाउँछन्। अर्को उदाहरण, रेडियो कार्यक्रममा नेपालगञ्ज, दिल्ली र लखनउमा प्रचलित गुच्छी च्याउको बजार मूल्य सुनेपछि जुम्ला र डोल्पाका सङ्कलक अहिले व्यापारीसँग यसको मूल्यमा राम्रोसँग मोलमोलाइ गर्न सक्ने स्थितिमा छन् र लगानीका लागि पैसा उधारो लिन बढी आत्मविश्वास छ। भविष्यमा एमआईएस कार्यक्रमलाई आत्मनिर्भर बनाउने सन्दर्भमा सदस्यहरूका विभिन्न चिन्ता थिए। एमआईएस टोलीले कार्यक्रमको दिगोपनका लागि उत्तिकै प्रयास गर्नुपर्ने, कुन मोडल राम्रो काम गर्छ परीक्षण गर्नुपर्ने र अन्ततः नेपालका लागि उपयुक्त प्रणाली विकास गर्नुपर्ने समूहले सुझाव दियो।
- एनएनएन व्यवस्थापनबारे छलफल श्री भीष्म सुवेदीले अघिल्लो एनएनएन बैठकले सुझाव दिए अनुसार ९ सदस्यीय एनएनएन–व्यवस्थापन समिति (एमसी) गठन गरिएको जानकारी दिए। समूहले एमसीलाई आफ्नो कार्यशर्त परिभाषित गर्न र एनएनएन–एमसी सदस्यको सूची समीक्षा गर्न बैठक बस्न सुझाव दियो। यसका लागि एमसीले जुलाई १६, २००१ मा बैठक बस्ने निर्णय गरेको छ। समूहले नेटवर्कको समग्र व्यवस्थापनबारे छलफल गर्न एमसी बढी पटक बस्नुपर्ने पनि सुझाव दियो।
- प्रतिबन्ध र रोयल्टी दर जस्ता हालका एनटीएफपी नियमबारे मुद्दा श्री भीष्म सुवेदीले रोयल्टी दर र एनटीएफपी प्रजातिमा प्रतिबन्धसम्बन्धी हालका मुद्दा सबैलाई सम्झाए। विभिन्न वनस्पति प्रजातिका लागि तोकिएका अवैज्ञानिक र अतार्किक रोयल्टी दरप्रति समूहले चिन्ता देखायो। श्री भवेश्वर दासले यार्सागुम्बा (Cordyceps sinensis) को हालको रोयल्टी दरको उदाहरण दिए। विनाकारण २०५२ साल (१९९६ ई.) मा प्रतिबन्धित यार्सागुम्बा २०५७ साल (२००१ ई.) मा प्रति गोटा रु ५००/- रोयल्टीसहित व्यापारका लागि खोलियो। औसतमा एक केजी यार्सागुम्बामा ३००० देखि ३५०० कीरा च्याउ हुन्छन्। अब एक केजीको राजस्व रु १६,२५,००० (१ अमेरिकी डलर = रु ७४.६५) पर्नेछ। यो राजस्व यति उच्च भएकाले यसले तस्करी बढाउन सक्छ। साथै, साइटेसमा सूचीकृत वनस्पति प्रतिबन्धित एनटीएफपीको सूचीमा किन छुटे र साइटेसमा सूचीकृत नभएका पनि किन अझै प्रतिबन्धित छन् भन्ने कारण परिभाषित भेटिएनन्। कुन प्रजातिको दर सच्याउनुपर्छ भन्ने प्रजातिको सूची तयार गर्न र उदाहरणसहित मुद्दा प्रस्तुत गर्न समूहले कार्यदल गठन गर्ने निर्णय गर्यो। कार्यदलले आफ्नो काम पूरा गरेपछि सरकारलाई सिफारिस बुझाउनेछ। निम्न सदस्य रहेको कार्यदलले जुलाई ९, २००१ मा एन्सावमा बैठक बस्ने निर्णय गरेको छ। · भीष्म पी. सुवेदी, एन्साब · ध्रुव भट्टराई, एचपीपीसीएल · अर्जुन ढकाल, नेफेज · राणा बी. रावल, न्यू एरा · समा श्रेष्ठ, एन्साब · भवेश्वर दास, सिओन · रामहरि सुवेदी, एमआईएस/एन्साब · २ एनटीएफपी व्यापारी (तय हुन बाँकी)
- सदस्यहरूद्वारा हालका एनटीएफपी गतिविधिको साझेदारी एचपीपीसीएल का श्री ध्रुव भट्टराईले नेपालीमा प्रकाशित “जडीबुटी मञ्जरी” पुस्तक चाँडै अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरिने जानकारी दिए। पुस्तकले नेपालका औषधीय वनस्पतिको हालको अवस्था र नेपालमा पाइने ५० औषधीय वनस्पतिको पहिचान, सङ्कलन, खेती, प्रशोधन, भण्डारण, गुणस्तरीय उत्पादनको उत्पादन, प्याकेजिङ, लेबलिङ, नर्सरी सहितको सङ्क्षिप्त वर्णन जस्ता विभिन्न महत्त्वपूर्ण विषय समेटेको छ। यसमा केही महत्त्वपूर्ण औषधीय वनस्पतिको आर्थिक वर्णन, सम्बन्धित नियम र अन्य रोचक विषय पनि समावेश छन्। श्री मक्षारामा महर्जनले केयर/नेपाल हाल अछाम, बाजुरा र बझाङ जिल्लामा काम गरिरहेको जानकारी दिए। यसबाहेक केयर/नेपाल र वन उद्यम/न्यू एराले नेपालका ८ जिल्ला: डोल्पा, रोल्पा, प्युठान, सल्यान, दाङ, बाँके, बर्दिया र कैलालीमा वन सहभागितामूलक परियोजना सुरु गरेका छन्। उनले केयरले “समुदाय विकासमा सामुदायिक वनको प्रभाव” अध्ययन गर्ने जानकारी पनि दिए, जसको एउटा अङ्ग एनटीएफपी हो। हाल केयर/नेपाल एनटीएफपी अङ्गका लागि स्रोत व्यक्ति खोज्दैछ। उनले एन्साब र केयर/नेपालले संयुक्त रूपमा क्षेत्रीय कार्यशाला सुरु गर्नुपर्ने प्रस्ताव पनि गरे। सिओनका श्री भवेश्वर दासले एनएनएन कार्यदलले सुरु गरेको औषधीय वनस्पतिको राष्ट्रिय दर्तामाथि साझेदारी र छलफल बैठक आकस्मिक राष्ट्रिय त्रासदीका कारण प्रस्तावित मिति (जुन ११, २००१, आईयूसीएनमा) मा गर्न नसकिएको जानकारी दिए। उनले दर्ताको सुधारका लागि तयार पारिएको प्रतिवेदनमा सुझाव दिएकोमा श्री प्रतापमान श्रेष्ठ र डा. ऋषिराम कोइरालालाई धन्यवाद दिए। कार्यदलका सदस्यहरू अन्तिम तयारीका लागि एकसाथ बस्दा अर्को बैठकको मिति तय गर्ने निर्णय समूहले गर्यो। श्री भवेश्वर दासले सिस्टेमेटिक इन्डस्ट्रियलाइजेसन अफ नेपाल (सिओन) एनटीएफपीको अनुसन्धान, तालिम, सूचना प्रसार र व्यापारमा सक्रिय रूपमा संलग्न रहेको जानकारी दिए। सिओनले आफ्नो अनुसन्धान लागत धान्न “सिओन ट्रेड” नामको आफ्नो व्यापार शाखा सुरु गरेको छ। यसले विभिन्न संस्था, व्यापारी र अनुसन्धाताहरूमा नियमित मासिक इ–न्युजलेटर वितरण गर्छ र वनस्पति स्रोत विभाग (वनस्पति स्रोत विभाग), बागमती जलाधार व्यवस्थापन परियोजना, केयर/नेपाल, सेसी, एन्साब र हेल्भेटास जस्ता विभिन्न संस्थालाई सेवा दिइरहेको छ। श्री नरेन्द्र रसाइलीले नेपाल अस्ट्रेलिया सामुदायिक स्रोत व्यवस्थापन परियोजना (एनएसीआरएमपी) हाल सिन्धुपाल्चोकका दुई क्षेत्र: दाँडापाखामा एनटीएफपी बजारीकरण विकल्प र तासताउङ माथिल्लो ढलानमा एनटीएफपी र पशुपालनमा काम गरिरहेको जानकारी दिए। श्री राणा बी. रावल, वन उद्यम र न्यू एराका श्री एम. एल. जयस्वालले डिसेम्बर १४, २००० मा भएको “नेपालका सुगन्धित तेल उत्पादकहरूको पहिलो आन्तरिक बैठक” र फेब्रुअरी २२, २००१ मा भएको “एनटीएफपीसम्बन्धी राष्ट्रिय कार्यशाला” को कार्यवाही प्रकाशन भएको जानकारी दिए। सुश्री बिदुला श्रेष्ठ र श्री राकेश मुनाकर्मीले सूक्ष्म उद्यम विकास कार्यक्रम (मेडेप) नेपालका ६ जिल्ला: धनुषा, नुवाकोट, पर्वत, नवलपरासी, दादेलधुरा र बैतडीमा लप्सी क्यान्डी, अमला (Emblica officinalis), सालको टपरी, बबियोबाट डोरी, मौरीपालन, रिठा (Sapindus mukorossi), केतुकी र लोक्ता (Daphne) जस्ता विभिन्न एनटीएफपी उत्पादनका उद्यमलाई सहयोग गर्दै आएको जानकारी दिए। इन्टरमिडिएट टेक्नोलोजी डेभलपमेन्ट ग्रुप (आईटीडीजी) का श्री एस. बी. खड्काले यसले ३ क्षेत्रमा आफ्ना गतिविधि केन्द्रित गरेको जानकारी दिए। एनटीएफपी गतिविधि यसको कृषि–प्रशोधन क्षेत्रमा पर्छन्। उनीहरू सङ्खुवासभा, चितवन र काठमाडौँ जिल्लामा च्यूरी तेल, अल्लो, मह र मैन लगायतका उत्पादनमा केन्द्रित भई काम गर्दैछन्। आईटीडीजी सङ्खुवासभामा जडीबुटी संरक्षण, ग्रिनहाउस र नर्सरी विकास र तालिममा पनि काम गरिरहेको छ। श्री दिनेश पौडेलले नेपाल स्विस सामुदायिक वन परियोजना (एनएससीएफपी) ले सूचीकरण निर्देशिका विकास, एनटीएफपी व्यवस्थापन र उद्यम विकासमा तालिम र बजार सम्बन्ध विकास गरिरहेको जानकारी दिए। हालै एनएससीएफपीले सहजकर्ताका लागि एनटीएफपी तालिम पुस्तिका र लोक्ता, चिराइतो, अर्गेली, मछिनो, पाखनबेद र लौठसल्लाका एनटीएफपी सूचीकरण निर्देशिका विकास गरेको छ। यी प्रकाशन हाल अङ्ग्रेजीमा छन् र चाँडै नेपालीमा अनुवाद गरिनेछन्। श्री शिवशङ्कर न्यौपानेले नेपाल एग्रोफरेस्ट्री फाउन्डेसन (एनएएफ) हाल धादिङ जिल्लामा जलाधार व्यवस्थापन कार्यक्रममा काम गरिरहेको र सामुदायिक वन एउटा अङ्ग रहेको जानकारी दिए। पहिले जिल्लामा सामुदायिक वनका सञ्चालन योजनामा एनटीएफपी व्यवस्थापनको व्यवस्था थिएन। नयाँ सामुदायिक वन सञ्चालन योजनामा यो अङ्ग समावेश गर्न एनएएफ योगदान दिइरहेको छ।
- सदस्यहरूले सुझाव दिएका अन्य मुद्दा एफएओका श्री प्रतापमान श्रेष्ठले वन तथा भू–संरक्षण विभागको योजना शाखाले औषधीय वनस्पतिको डाटाबेस प्रणाली सुरु गरेको सबैलाई जानकारी दिए। उनले नेटवर्कलाई प्रणालीसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकतामा पनि जोड दिए। एसएनभीका श्री केन निकल्सनले एनटीएफपीको प्रविधि पक्ष निकै कठिन रहेको बताए। विभिन्न एनटीएफपीको प्रशोधन प्रविधिबारे अत्यन्त सीमित सूचना उपलब्ध छ। त्यसैले समूहले कार्यदल गठन गरी एनटीएफपीमा आधारित प्रविधिसम्बन्धी उपलब्ध सूचना सङ्कलनमा काम गर्ने निर्णय गर्यो। निम्न सदस्यले कार्यदलमा जोडिन रुचि देखाए।
- सिओनका भवेश्वर दास,
- आईटीडीजीका एस. बी. खड्का,
- मेडेपका राकेश मुनाकर्मी
- भीष्म सुवेदी, एन्साब
- Ken Nicholshon, एसएनभी
- समा श्रेष्ठ, एन्साब
सीआरटी, रिकास्ट, सेको र इसिमोडलाई कार्यदलमा रहन अनुरोध गर्ने प्रस्ताव पनि गरियो। कार्यदलले जुलाई १, २००१ मा बैठक बस्ने निर्णय गरेको छ।
अर्को बैठक अर्को एनएनएन–एसएम बैठक सेप्टेम्बर ७, २००१ मा दिउँसो १:०० बजे न्यू एरामा हुनेछ।
