२६ जनवरी २००१
एनएनएन सल्लाहकार समूहको दसौँ बैठक शुक्रबार, जनवरी २६, २००१ मा काठमाडौँको मिनभवनस्थित एन्साब कार्यालयमा बस्यो।
उपस्थित व्यक्तिहरू
- ए. एल. (टम) ह्यामेट, भर्जिनिया टेक, अमेरिका
- अर्जुन ढकाल, नेफेज
- B. Acharya, यूएसएआईडी/Nepal
- Bhagawan Shrestha, नजर
- भवेश्वर दास, सिओन
- Bhishma P. Subedi, एन्साब
- D.R. Bhattarai, एचपीपीसीएल
- गोविन्द घिमिरे, सिकाउ
- हरि ढुङ्गाना, फेकोफन
- हेमन्त ओझा, एन्साब
- Kamala Gurung, TMI
- मीना पोखरेल, हिमालयन कृषि विज्ञान तथा प्रविधि कलेज (हाइकास्ट)
- Netra Bhandari, सेसी
- प्रतापमान श्रेष्ठ, एफएओ-Nepal
- Rajendra Khanal, CARE Nepal
- रामहरि सुवेदी, एन्साब
- सागेन्द्र तिवारी, आईयूसीएन नेपाल
- समा श्रेष्ठ, एन्साब
The Meeting Agenda
- संशोधित सञ्चालन नीतिको प्रस्तुति (एनएनएन कार्यशालाका सुझाव समावेश गरी)
- नेपालमा केन्द्रीय एमआईएस पहलको जानकारी
- “औषधीय वनस्पतिको राष्ट्रिय दर्ता” (आईयूसीएन प्रकाशन) सम्बन्धी कार्यदल समूहको जानकारी
- सदस्यहरूद्वारा हालका एनटीएफपी गतिविधिको साझेदारी
- सदस्यहरूले सुझाव दिएका अन्य मुद्दा
छलफलको सारांश र बैठकको निष्कर्ष
श्री बी. पी. सुवेदीले सबै सहभागीलाई स्वागत गर्दै समूहलाई बैठकको एजेन्डा हेर्न अनुरोध गरे। उनले एनएनएन कार्यशाला नोभेम्बर ३, २००० मा सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको र सञ्चालन नीति अन्तिम रूप दिनतर्फ कार्यशालाका सुझाव सङ्कलन गर्न कार्य समूह गठन गरिएको जानकारी दिए।
- संशोधित सञ्चालन नीतिको प्रस्तुति (एनएनएन कार्यशालाका सुझाव समावेश गरी) श्री भगवान श्रेष्ठले नोभेम्बर ६, २००० मा बसेको कार्यदल बैठकले (एनएनएन कार्यशालाका नतिजा संश्लेषण गरेपछि) पहिचान गरेका एनएनएन सञ्चालन नीतिका मुख्य सिफारिस प्रस्तुत गरे। एनएनएन कार्यशालाको सारांश र नोभेम्बर ६, २००० मा बसेको सञ्चालन नीतिसम्बन्धी कार्यदल बैठकको माइन्युटको हयान्डआउट सबै सदस्यलाई वितरण गरियो र अनुसूची १ र २ मा पनि समावेश गरियो। त्यसपछि सिफारिसमा छलफल भयो। श्री सगेन्द्र तिवारीले कार्यशालाको समूह कार्यको नतिजा रहेको दृष्टिकथन (भिजन स्टेटमेन्ट) दृष्टिकथन जस्तो देखिन शब्द पुनःव्यवस्थित गर्नुपर्ने औँल्याए। श्री तिवारीले कथन परिमार्जन गरी नेटवर्कमा बुझाउन स्वेच्छा जनाए। एनएनएन समन्वय समिति (एनएनएनसीसी) लाई यसको महत्त्वपूर्ण समन्वयकारी कार्य (एनटीएफपी क्षेत्रका विभिन्न मुख्य संस्थाबीच र सल्लाहकार/सहयोगी प्रकृतिको भूमिका) का कारण सीसीकै रूपमा राख्नुपर्ने समूहले सुझाव दियो। एनएनएनसीसीको संरचना सानो आकारको, सरकारी र गैरसरकारी क्षेत्रबीच सन्तुलित हुनुपर्छ। कार्यशालाले एनएनएन सल्लाहकार समूह (एनएनएनएजी) को नाम एनएनएन व्यवस्थापन समिति (एमसी) मा बदल्ने र यसको संरचना करिब ३० को हुन सक्ने सुझाव पनि दियो। तर ३० सदस्यीय व्यवस्थापन समिति राख्नुमा अर्थ नरहेको समूहले महसुस गर्यो। त्यसैले बैठकमा उठेका विभिन्न मुद्दा व्यवस्थापन गर्न सक्रिय रूपमा संलग्न हुने र आवश्यकता अनुसार बस्ने ९ सदस्यीय व्यवस्थापन समिति बनाउने निर्णय समूहले गर्यो। समूहले व्यवस्थापन समितिमा निम्न सदस्य मनोनयन गर्यो: १. भवेश्वर दास, सिओन (सिओन) २. हरि पी. ढुङ्गाना, फेकोफन ३. मीना पोखरेल, हिकास्ट ४. प्रतापमान श्रेष्ठ, एफएओ–नेपाल ५. राजेन्द्र खनाल, केयर नेपाल ६. सगेन्द्र तिवारी, आईयूसीएन ७. केन निकल्सन, एसएनभी ८. नरेन्द्र रसाइली, एनएसीआरएमपी ९. भीष्म पी. सुवेदी, एन्साब व्यवस्थापन समितिका सदस्य व्यक्ति र संस्थाको रुचि अनुसार परिवर्तन हुन सक्छन्। अन्य सदस्यहरू (सधैँजस्तै) प्रत्येक २ देखि ३ महिनामा भेटिनेछन् र यो बैठकलाई “एनएनएन साधारण साझेदारी बैठक” नाम दिइनेछ। यो साझेदारी बैठक अनौपचारिक हुनेछ र सङ्ख्याको सीमाबिना सबै इच्छुक सदस्यका लागि खुला हुनेछ। नेटवर्कका लागि सदस्यता योगदान राम्रो विचार हुन सक्ने तर थप लागत–लाभ विश्लेषण गरिनुपर्ने र विश्लेषणपछि निर्णय गरिने समूहले सुझाव दियो। समूहले साझेदारी बैठक आयोजना गर्न सदस्य संस्थाबीच पालो प्रणाली अपनाउने पनि उल्लेख गर्यो। इच्छुक संस्थाले नेटवर्कलाई जानकारी गराउनेछ र चार्ट तयार गरी वितरण गरिनेछ। यसले सम्बन्धित संस्थाका कर्मचारीलाई बैठकमा सहभागी हुन विशेष चासो पनि जगाउन सक्छ। नेटवर्कको सचिवालय इच्छुक संस्थाले २ वर्षका लागि पालो अनुसार होस्ट गर्न सक्ने निर्णय पनि समूहले गर्यो। एनएनएन सञ्चालन गर्न सचिवालयको समय र प्रयासबारे अनुसन्धान गर्ने र यो इच्छुक संस्थाका लागि सन्दर्भका रूपमा अभिलेख गर्ने निर्णय पनि समूहले गर्यो। यस बैठकबाट सञ्चालन नीतिमा गरिएका परिवर्तन साझेदारी समितिका सबै सदस्यलाई वितरण गरिनेछ र सुझावका लागि २ हप्ता दिइनेछ। त्यसपछि संशोधित सञ्चालन नीति अन्तिम पटक थप सुझावका लागि एनएनएन सीसीमा प्रस्तुत गरिनेछ।
- नेपालमा केन्द्रीय एमआईएस पहलको जानकारी एमआईएस व्यवस्थापक श्री रामहरि सुवेदीले २ वर्षअघि बसेको एनएनएनएजी बैठकले केन्द्रीय बजार सूचना प्रणाली (एमआईएस) को महत्त्व प्रस्ताव गरेको र एनएनएनएजी कार्यदलले केन्द्रीय तहको एमआईएसको अवधारणापत्र विकास गरेको जानकारी दिए। यस पहल योजनाका लागि शृङ्खलाबद्ध बैठक भए। अन्ततः कार्यक्रम जनवरी २००१ बाट सुरु भयो। एनटीएफपीको केन्द्रीय तहको एमआईएस एसडीसीले वित्तपोषण गरेको र एन्साब तथा एसएनभीले कार्यान्वयन गरेको एक वर्षे पाइलट परियोजना हो। एनटीएफपी मूल्य र मागसम्बन्धी सूचना सङ्कलन र प्रसारका लागि काठमाडौँ केन्द्रित यो एमआईएस एन्साब कार्यालयमा राखिएको छ। यस कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य एनटीएफपी उपक्षेत्रका विभिन्न सरोकारवालालाई चाहिने बजार सूचनाको सङ्कलन, विश्लेषण र प्रसारको समन्वय गर्नु हो। एमआईएसले नेपालभित्र, भारत र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट सूचना सङ्कलन गर्नेछ। यसले फेकोफनका रेडियो कार्यक्रम, छापिएका बुलेटिन र वेबसाइट जस्ता विभिन्न माध्यमबाट सूचना प्रसार गर्नेछ। यो जिल्ला र गाविस तहका एमआईएससँग पनि जोडिनेछ, जसले सूचना पाटीमा टाँसेर सूचना प्रसार गर्छन्। श्री हरि पी. ढुङ्गानाले फेकोफनका कार्यक्षेत्रका लागि मूल्य सूचीको अद्यावधिक सूचना अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुने जानकारी दिए। त्यसैले श्री ढुङ्गानाले केन्द्रीय एमआईएस एकाइसँग विभिन्न वस्तुको मूल्य सोध्ने बताए। श्री ढुङ्गानाले यी गाउँले उत्पादन गर्ने विभिन्न एनटीएफपीबारे एकाइलाई जानकारी पनि दिनेछन्। त्यसैगरी, कृषि–उद्यम केन्द्र (कृषि–उद्यम केन्द्र) ले तरकारी र फलफूलका लागि गरे जस्तै यो कार्यक्रम विमानस्थल र बस पार्कका बुलेटिनमा पनि पुग्न सक्ने समूहले सुझाव दियो। कार्यक्रमले गुणस्तरीय उत्पादन कहाँ पाइन्छ, खरिदकर्ताका लागि उत्तम खरिदकर्ता, उत्तम बिक्रेता र बजारीकरण च्यानलबारे पनि सूचना दिनुपर्छ। प्याजको अभावका बेला कालीमाटी बजार तहसनहस भएको घटनाको समीक्षा गरियो र कार्यक्रमले बजार तहसनहसबारे गतिविधि पनि ध्यानमा राख्नुपर्ने सुझाव दिइयो। श्री विज्ञान आचार्यले इफिया (EFEA) को वनमा आधारित सूक्ष्म–उद्यम विकास कार्यक्रमअन्तर्गत बीएसपी न्यू एराले सुरु गरेका बजार सूचना गतिविधिबारे जानकारी दिए। कार्यक्रमलाई यूएसएआईडीले सहयोग गरेको छ र हाल दाङ, बाँके, बर्दिया, डोल्पा र नेपालगञ्जका ५ जिल्लामा चलिरहेको छ। श्री आचार्यले केन्द्रीय तहको एमआईएसलाई बीएसपी न्यू एरा कार्यक्रमसँग जोड्न सुझाव दिए र यूएसएआईडी यी गतिविधिलाई अन्य यस्तै परियोजनासँग जोड्न इच्छुक रहेको जानकारी दिए। श्री भवेश्वर दासले केन्द्रीय एमआईएस भारतभन्दा पर पुग्नुपर्ने बताए।
- “औषधीय वनस्पतिको राष्ट्रिय दर्ता” (आईयूसीएन प्रकाशन) सम्बन्धी कार्यदल समूहको जानकारी श्री भवेश्वर दासले जनवरी ५, २००१ मा बसेको कार्यदल बैठकका नतिजाको सारांश दिए। कार्यदल बैठकमा उनले पुस्तकबारे आफ्ना गहिरा निष्कर्ष प्रस्तुत गरेका थिए। उनले जैविक विविधता महासन्धि (सीबीडी) कार्यान्वयनमा योगदान पुर्याउने आईयूसीएनको अग्रणी कामका लागि लेखक र आईयूसीएनको प्रशंसा गरे। साथै, उनले पुस्तकमा ठूलो सुधार आवश्यक रहेको औँल्याए। उनले लेआउट, सामग्री र सुधारको दायराको विश्लेषण गरे। उनका मुख्य अवलोकन यस प्रकार थिए: · लोकप्रिय वनस्पति र तिनका प्रकार छुटेका · पुस्तकलाई दिइएको “औषधीय वनस्पतिको राष्ट्रिय दर्ता” शीर्षकले नै पाठकलाई भ्रमित पार्न सक्छ किनकि यसले नेपालका थोरै प्रजातिको मात्र जानकारी दिन्छ · उपयोग, स्वदेशी प्रविधि र औषधीय मूल्यबारे अपर्याप्त जानकारी · आयुर्वेदिक साहित्यको बेवास्ता · वर्गीकरणीय पहिचानमा त्रुटि उनको विश्लेषणको विवरण अनुसूची ३ मा दिइएको छ। कार्यदल बैठकका सहभागीहरूले सुधार प्रक्रियाको दायरा र रणनीति थप अन्वेषण गरे। बैठक पुस्तक सुधार गर्न निम्न कदममा पुग्यो: · कार्यदलका सबै सदस्यले समीक्षा गरी कार्यदल संयोजक (श्री भवेश्वर दास) लाई सुझाव पठाउने · श्री दासले सुझाव सङ्कलन गर्ने · श्री दासले मुख्य बुँदा थप समेटी पुस्तकमा के सुधार चाहिन्छ भन्ने टिप्पणी तयार गर्ने · विशेषज्ञ, सरकारी अधिकारी र लेखकहरूको टोलीसमक्ष प्रस्तुति (डा. मधुसूदन बिष्ट, डा. टी. बी. श्रेष्ठ, डा. नारायणप्रसाद मानन्धर, डा. उदयराज शर्मा र श्री रत्नाकर अधिकारी र जातीय–वनस्पतिशास्त्रका अन्य विशेषज्ञ सहित)। सुझावसहित प्रस्तावित कार्ययोजना उनीहरूको राय लिन र मतभेद मेटाउन प्रस्तुत गरिनेछ (आईयूसीएनमा हुने बैठक) · अनुमानित बजेट तयार गरिनेछ र सम्भावित दाता पहिचान गरिनेछ · सुधार योजना कार्यान्वयनमा ल्याइनेछ समूहले सबै सदस्यलाई हेर्न र श्री भवेश्वर दासलाई सुझाव दिन १५ दिनको समय दिने निर्णय गर्यो। श्री दासले सुझाव समावेश गरी विशेषज्ञको टोलीसमक्ष प्रस्तुत गर्नेछन्।
- सदस्यहरूद्वारा हालका गतिविधिको साझेदारी श्री भवेश्वर दासले हाल आफ्नै कम्पनी “नेपाल सिस्टेमेटिक इन्डस्ट्रियलाइजेसन” (सिओन) मा संलग्न रहेको जानकारी दिए। सिओन एनटीएफपी उद्योगीकरण र व्यापार प्रवर्द्धनमा संलग्न व्यावसायिक संस्था हो। यसले एनटीएफपीका व्यापारी र प्रशोधनकर्तालाई सहजीकरण गर्छ। अहिलेसम्म यसले नेपालबाट व्यापार हुने २५० एनटीएफपी प्रजाति छोट्याएको छ। उनले नेपालमा नपाइने र साइटेसमा सूचीकृत केही प्रजाति पनि देशबाट राम्ररी व्यापार हुने उल्लेख गरे। उनले नेपालबाट चन्दनको तेल पनि व्यापार हुने जानकारी दिए। सिओनले हालै गुगुल (Commiphora mukul) को व्यापार गर्यो, जुन स्थापना भएको २ महिनाको परिणाम हो। सुश्री कमला गुरुङले सङ्खुवासभाका समुदायले राम्रो गुणस्तरको अल्लो (सिस्नो) उत्पादन गर्छन् तर बजारीकरणमा समस्या छ भन्ने जानकारी दिइन्। हिमालयन बायोट्रेडलाई बजारीकरणमा सहयोग गर्ने उदाहरण बन्न सक्ने समूहले निर्णय गर्यो। सुश्री गुरुङले सङ्खुवासभामा विभिन्न एनटीएफपी छन् तर मानिसलाई उपयोगी एनटीएफपी पहिचान गर्न र कहाँ बेच्ने भन्नेमा तालिम चाहिने बताइन्। समूहले उनलाई तालिमका लागि स्रोत व्यक्तिको लागि एनएनएन र मूल्यका लागि केन्द्रीय तहको एमआईएससँग सम्पर्क गर्न सुझाव दियो। श्री नेत्रबहादुर भट्टराईले सेसीले जुम्लाका १२ सामुदायिक वनमा २५ रोपनीमा एनटीएफपी खेतीलाई सहयोग गर्दै काम गरिरहेको जानकारी दिए। कार्यक्रमले जुम्लाका १४ निजी जग्गामा पनि एनटीएफपी खेतीलाई प्रोत्साहन गरेको छ। वन उत्पादन बजारीकरणका सह–प्राध्यापक श्री ए. एल. (टम) ह्यामेटले क्रेता र बिक्रेताले एकअर्कालाई भेट्ने भर्जिनिया टेकको वेबसाइट: http://www.class.forprod.vt.edu/faculty/hammetta.htm हेर्न सबैलाई अनुरोध गरे। दर्शकहरूले आफ्ना उत्पादनको विज्ञापन पनि पोस्ट गर्न सक्छन्। साइट निःशुल्क छ। केयर नेपालका श्री राजेन्द्र खनालले बाजुरा, दाङ, बझाङ र बाँकेमा हाल एनटीएफपी गतिविधि चलिरहेको जानकारी दिए। उनले एसएनभी, केयर र एन्सावले संयुक्त रूपमा शृङ्खलाबद्ध कार्यशाला गरेको जानकारी दिए। गतिविधिको दोहोरोपन टार्न उनले साझेदारी कार्यलाई प्रोत्साहन गरे। श्री भीष्म पी. सुवेदीले आईडीआरसी, वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय र आईयूसीएनको औषधीय वनस्पति विशेषज्ञ समूहले जनवरी १८–२०, २००१ मा पोखरामा आयोजना गरेको संरक्षण मूल्याङ्कन तथा व्यवस्थापन योजना (CAMP) कार्यशालाबारे जानकारी दिए। कार्यशालाले नेपालका ५१ औषधीय वनस्पति प्रजातिको खतरा मूल्याङ्कन गरी प्राथमिकता सूची तयार गर्यो। मूल्याङ्कन र सिफारिस वर्गलाई आईयूसीएनको नयाँ रातो सूची खतरा वर्गमा राखेर गरिएका थिए। आईयूसीएनका नयाँ रातो सूची वर्ग: लोप (EX); प्रकृतिमा लोप (EW); अत्यन्त सङ्कटापन्न (CR); सङ्कटापन्न (EN); जोखिमयुक्त (VU); जोखिम नजिक (NR); तथ्याङ्क अपर्याप्त (DD); मूल्याङ्कन नगरिएको (NE)। कार्यशालाले वर्गको संरक्षणमा योगदान गर्न अनुसन्धान र व्यवस्थापन गतिविधिका सिफारिस पनि गर्यो। अन्तमा श्री बी. पी. सुवेदीले मूल्यवान सूचना साझा गरेकोमा सबै सदस्यलाई धन्यवाद दिए।
The Next Meeting
अर्को बैठकको मिति व्यवस्थापन समितिले निर्णय गर्नेछ।
