स्थानीय जैविक कृषिका लागि सहभागितामूलक प्रत्याभूति प्रणाली सुदृढीकरण
२६ अगस्ट २०२६
मध्यविन्दु नगरपालिका वडा नं. १४ का ३१ उत्पादकका लागि एन्साबले जैविक कृषिका लागि सहभागितामूलक प्रत्याभूति प्रणाली (पीजीएस) सम्बन्धी दुई दिने तालिम आयोजना गर्यो। तालिमको उद्देश्य जैविक कृषि र पीजीएस का सिद्धान्तबारे किसानको बुझाइ र व्यावहारिक प्रयोगलाई सुदृढ गर्नु थियो। सहभागीहरूले जैविक कृषिको अवधारणा, राष्ट्रिय जैविक मापदण्ड, पीजीएस को परिचय, पीजीएस सरोकारवालासँगको समन्वय, पीजीएस सञ्चालन प्रक्रिया, किसानका डायरीमा खेतको तथ्याङ्क अद्यावधिक गर्ने तरिका तथा पीजीएस व्यवस्थापन समिति, निरीक्षक, प्रमाणीकरण समिति, उत्पादक र नगरपालिकाको भूमिकाबारे सिके। तालिमभर समूह कार्य, छलफल, भिडियो प्रदर्शन र अभ्यासजस्ता अन्तरक्रियात्मक विधि अपनाइयो।
मध्यविन्दु नगरपालिकाले अवलम्बन गरेका जैविक मापदण्ड र खेतबारी तहमा तिनको प्रयोगमा विशेष जोड दिइयो। सहभागीहरूले रासायनिक खेतीका असर र जैविक मापदण्ड कायम राख्न आवश्यक व्यावहारिक उपायबारे पनि छलफल गरे। सत्रहरूले प्रभावकारी पीजीएस कार्यान्वयनका लागि जैविक उत्पादनप्रति किसानको प्रतिबद्धता मात्र नभई नियमित अभिलेखीकरण, सहकर्मी प्रमाणीकरण, समन्वय र निरन्तर सिकाइ पनि आवश्यक पर्ने कुरा उजागर गरे।
जैविक कृषिप्रति स्थानीय सरकारको प्रतिबद्धता
उद्घाटन सत्रमा उप–प्रमुख सुश्री पूर्णकला चौधरीले जैविक खेतीको महत्त्व तथा जैविक मल तयार गर्ने उपकरण र सामग्री उपलब्ध गराउने र अनुदानमा जैविक कम्पोस्ट मल आपूर्ति गर्ने लगायतका विभिन्न सहयोग संयन्त्रमार्फत जैविक कृषि र पीजीएस प्रवर्द्धनमा नगरपालिकाले गरेका प्रयासबारे प्रकाश पारिन्। कृषि शाखाका अधिकारीहरूले पारिस्थितिक–कृषि उपयुक्तता र अदुवा जस्ता नगदे बालीका अवसरजस्ता कारण औंल्याउँदै पीजीएस कार्यान्वयनका लागि वडा नं. १४ छनोट गरिएको आधार स्पष्ट पारे। नगर प्रमुख श्री भीमलाल अधिकारीले मध्यविन्दु नगरपालिकामा जैविक किसानलाई सहयोग गर्ने र पीजीएस लाई सुदृढ बनाउने नगरपालिकाको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो। उहाँले किसानलाई जैविक उत्पादनको परिमाण र गुणस्तर दुवैमा ध्यान दिन प्रोत्साहन गर्दै स्थानीय उत्पादकका लागि राम्रो बजार अवसर सिर्जना गर्नुपर्ने महत्त्वमा जोड दिनुभयो।
“जैविक खेती र पीजीएस को प्रवर्द्धनका लागि नगरपालिका सम्भव भएसम्मका सबै सहयोग उपलब्ध गराउन तयार छ। राम्रो बजार मूल्य प्राप्त गर्न नगरपालिकाले बजार सम्बन्ध सहजीकरण गर्नेछ र समर्पित बिक्री केन्द्रसहित न्यायोचित मूल्यमा बजारीकरणको व्यवस्थालाई सहयोग गर्नेछ।” — श्री भीमलाल अधिकारी, नगर प्रमुख, मध्यविन्दु नगरपालिका
मूल्याङ्कन र अबको बाटो
तालिमले एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ पुनः पुष्टि गर्यो: पीजीएस प्रमाणीकरण वा सत्यापन संयन्त्र मात्र होइन; यो किसान र स्थानीय संस्थाबीच विश्वास, उत्तरदायित्व, सिकाइ र साझा स्वामित्व निर्माण गर्ने सहभागितामूलक प्रक्रिया हो। विश्वसनीय स्थानीय प्रत्याभूति प्रणाली निर्माणका लागि सही अभिलेख, नियमित सहकर्मी अन्तरक्रिया, पारदर्शी प्रमाणीकरण र पीजीएस संरचनाबीच प्रभावकारी समन्वय अत्यावश्यक छन्। यस अनुभवले पीजीएस लाई कृषि–पारिस्थितिक उत्पादन र स्थानीय बजारसँग जोड्नुको महत्त्व पनि उजागर गर्यो। निरन्तर प्राविधिक सहयोग, किसानको सशक्त सहभागिता र नगरपालिकाको सक्रिय संलग्नताले पीजीएस ले उत्पादन अभ्यास सुधार्न, उपभोक्ताको विश्वास सुदृढ गर्न र स्थानीय जैविक उत्पादकका लागि राम्रो बजार अवसर सिर्जना गर्न योगदान पुर्याउन सक्छ।
तालिमले किसान, स्थानीय सरकारका प्रतिनिधि र प्राविधिक सहजकर्ताका लागि अनुभव आदानप्रदान गर्ने र पीजीएस कार्यान्वयन सुदृढ गर्ने व्यावहारिक कदम पहिचान गर्ने बहुमूल्य मञ्च उपलब्ध गरायो। यो सिकाइलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न र अझ सुदृढ स्थानीय जैविक खाद्य प्रणाली निर्माण गर्न किसान, स्थानीय सरकार, बजारका सहभागी र सहयोगी संस्थाबीच निरन्तर सहकार्य निर्णायक हुनेछ।
यो तालिम ग्रामीण समुदायमा प्रकृति संरक्षण तथा कृषि वनजङ्गल उत्पादन: जैविक विविधता र सामुदायिक लाभ टिकाउने दिशामा अनुवर्ती पहल परियोजनाअन्तर्गत आयोजना गरिएको थियो, जुन जर्मनीको ब्रेमेनस्थित प्रकृति तथा वातावरणका लागि म्यान्फ्रेड–हर्मसेन–स्टिफ्टुङ (एमएचएस) को आर्थिक सहयोगमा एन्साब नेपालले कार्यान्वयन गरिरहेको छ।