एक स्वास्थ्य एसिया कार्यक्रम (OHAP) – अफगानिस्तान, बङ्गलादेश र नेपालमा जुनोटिक रोगविरुद्धको लडाइँ

२० जुलाई २०१४

कशेरुकी जनावर र मानिसबीच प्राकृतिक रूपमा सर्ने जुनोटिक रोगको खतरा विशेष गरी अति कम विकसित देशमा गम्भीर छ, जहाँ मानिस प्रायः आफ्ना पशुसँगै बस्छन् र स्वास्थ्य समस्या सामना गर्न सूचना वा समतामूलक स्रोतमा पहुँच पाउँदैनन्। नेपालमा चराको इन्फ्लुएन्जा, खुट्टे–मुखे रोग (FMD), पीपीआर र ब्लुटङजस्ता पशुजन्य सङ्क्रामक रोगका रिपोर्ट गरिएका घटना छन्, जसले वार्षिक करिब २३ करोड अमेरिकी डलर क्षति पुर्‍याउँछ। नेपालमा सन् २००९ देखि २०१२ सम्म HPAI का एघारवटा प्रकोप रेकर्ड भएका छन् र उत्तरमा चीन र दक्षिणमा भारतमा रोग प्रकोप रेकर्ड भएको हुनाले देश उच्च जोखिममा छ। नेपाल यो रोग बोक्ने भनी चिनिने मौसमी चराका दुई उडान मार्गमा पनि पर्छ। जुनोटिक रोग न्यूनीकरण गर्न स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय र कृषि विकास मन्त्रालयका संयुक्त पहल छन् र फिल्डस्तरको प्रतिवेदन र सामुदायिक सहभागिता सुधार्नमा थप जोड आवश्यक रहेको महसुस गरिएको छ। त्यसै गरी दक्षिण एसियाका अन्य दुई देश – अफगानिस्तान र बङ्गलादेशमा – चराको फ्लु, रेबिज, क्षयरोग, एन्थ्र्याक्स, ब्रुसेलोसिस, धनुषटङ्कार, अमिबियासिस, सिस्टिसर्कोसिस र फासिओलियासिसजस्ता सामान्य जुनोटिक रोग व्याप्त छन्, जसबाट ठूलो सङ्ख्यामा मृत्यु र रुग्णताका रिपोर्ट गरिएका घटना छन्।

यस पृष्ठभूमिमा एन्साबले रिलिफ इन्टरनेसनलसँगको साझेदारीमा युरोपेली सङ्घको एक स्वास्थ्य एसिया कार्यक्रम – ओएचएपी (अफगानिस्तान, बङ्गलादेश र नेपाल (एबीएन) मा जुनोटिक रोगविरुद्ध लडाइँ – जुनोटिक रोगबारे चेतना अभिवृद्धि, रोकथाम र नियन्त्रण) कार्यान्वयन गर्दै आएको छ। परियोजना मानिस, पशु र तिनका विभिन्न वातावरणबीचको अन्तरफलकमा उत्पन्न हुने जोखिम र सङ्कटको न्यूनीकरणमार्फत स्वास्थ्य र सुखसमृद्धि सुधार्ने उद्देश्य राख्ने एक स्वास्थ्य दृष्टिकोणमा आधारित छ। ओएचएपी ले जोखिम व्यवस्थापनको दृष्टिकोणमा प्रणालीगत परिवर्तनका रूपमा स्वास्थ्य जोखिम व्यवस्थापनका लागि बहुक्षेत्रीय र सहकार्यात्मक “सम्पूर्ण समाज” दृष्टिकोणमा केन्द्रित छ। हालको पहल – जुनोटिक रोगबारे चेतना अभिवृद्धि, रोकथाम र नियन्त्रणको विशिष्ट उद्देश्य एसियाका तीनवटा अति कम विकसित देशमा सहकार्य र सञ्जालीकरणको प्रवर्द्धनमार्फत सङ्क्रामक रोगसम्बन्धी जोखिम सम्बोधन गर्न र तयारी गर्न क्षमता सुदृढ गर्नु हो।

नेपालमा परियोजना चितवन, रुपन्देही र बाँके गरी तीन जिल्लामा कार्यान्वयन गरिन्छ। परियोजनाका अङ्गमा निम्न पर्छन्:

चेतना सिर्जना र व्यवहार परिवर्तन। पहिलो चरणमा पशु स्वास्थ्य र पशुपालन अभ्यास तथा मानव स्वास्थ्य अभ्याससम्बन्धी आधाररेखा तथ्याङ्कको सङ्कलन र सङ्ग्रह; मुद्रित र विद्युतीय सञ्चारमाध्यमबाट अभिमुखीकरण कार्यशाला र जनसञ्चार चेतना कार्यक्रम आयोजना।

समुदाय, सरकारी विभाग र शिक्षाक्षेत्रको रोकथाम र प्रतिकार्य क्षमता विकास। रोग रोक्न र प्रारम्भिक चेतावनीका सङ्केत पत्ता लगाउन पर्याप्त पशु स्वास्थ्य सेवामा केन्द्रित क्षमता विकास गतिविधिको शृङ्खला आयोजना। सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मीलाई रोग पहिचान, प्रतिवेदन र स्थानीय निगरानीबारे तालिम दिइनेछ र आधारभूत स्वास्थ्य सेवा किटले सुसज्जित गरिनेछ।

विद्यमान सरकारी नियमनभित्र जुनोटिक रोग निगरानीको एकीकरण। सरकारी निकायसँगको सहकार्यमा देशमा रोग प्रतिवेदन प्रणाली, प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली र महामारीविज्ञानसम्बन्धी प्रतिकार्य सुधार; जुनोटिक रोगबारे सूचना आदानप्रदानका लागि सञ्जाल स्थापना; र कृषि तथा वन विश्वविद्यालय (AFU) सँगको समन्वयमा जुनोटिक रोग सूचना स्रोत केन्द्र विकास र जुनोटिक रोगसम्बन्धी मुद्दामा अनुसन्धान सञ्चालन।