“चितवन–अन्नपूर्ण भू–परिधिमा रेड–प्लसका लागि वन कार्बन भण्डार मूल्याङ्कन” सम्बन्धी राष्ट्रिय अनुभव आदानप्रदान कार्यशाला
२५ जुलाई २०१४
एन्साबले २०१४ जुलाई २५ मा “चितवन–अन्नपूर्ण भू–परिधिमा रेड–प्लसका लागि वन कार्बन भण्डार मूल्याङ्कन” विषयमा राष्ट्रियस्तरको अनुभव आदानप्रदान कार्यशाला आयोजना गर्यो। कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य वन कार्बन भण्डार मूल्याङ्कन; भू–स्थानिक विश्लेषण; र नेपालमा रेड–प्लसको सम्भावना पहिचान गर्न भू–उपयोगको अर्थशास्त्र मूल्याङ्कनका निष्कर्ष साझा गर्नु र प्रतिक्रिया लिनु थियो। डब्लूडब्लूएफ नेपाल, केयर नेपाल, इसिमोड, युनिक फरेस्ट्री एण्ड ल्यान्ड युज जिएमबिएच, वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालय, वन विभाग, वातावरण विभाग, वनस्पति स्रोत विभाग, भू तथा जलाधार संरक्षण विभाग, वन अनुसन्धान तथा सर्वेक्षण विभाग, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग, सामुदायिक वन महाशाखा, रेड–वन तथा जलवायु परिवर्तन शाखा, फिनल्यान्डको दूतावास, हिमावन्ती–नेपाल, रिसोर्स आइडेन्टिफिकेसन एण्ड म्यानेजमेन्ट सोसाइटी (आरआईएमएस) नेपाल, राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष), फरेस्ट एक्सन, नेपाल फरेस्टर्स एसोसिएसन, आइयूसीएन, विनरक इन्टरनेसनल नेपाल, साउथ एसियन नेटवर्क फर डेभलपमेन्ट एण्ड इन्भाइरोनमेन्टल इकोनोमिक्स (साण्डी), प्र्याक्टिकल सोलुसन, सामुदायिक वन सहयोगी सञ्जाल (कोफसन) नेपाल, दलित अलायन्स फर न्याचुरल रिसोर्सेस (दानार) नेपाल, नेसनल फोरम फर एडभोकेसी नेपाल (नाफान), त्रिभुवन विश्वविद्यालय, नेपाल आदिवासी जनजाति महासङ्घ (नेफिन), रूपान्तरण नेपाल र काठमाडौं फरेस्ट्री कलेज (काफकोल) को प्रतिनिधित्व गर्ने जम्मा ३८ जना सहभागी थिए।
एन्साबका व्यवस्थापक–जैविक विविधता, पारिस्थितिक प्रणाली सेवा तथा जलवायु परिवर्तन (बीईएससीसी) डा. कल्याण गौलीले रेड–प्लसको उदीयमान अवधारणा, अध्ययनको पृष्ठभूमि र उद्देश्यबारे जानकारी दिनुभयो। एन्साबका अनुसन्धान अधिकृत डा. नवीन राज जोशीले चितवन–अन्नपूर्ण भू–परिधि (सीएचएएल) क्षेत्रमा रेड–प्लसका लागि वन कार्बन मूल्याङ्कनका निष्कर्ष साझा गर्नुभयो। उहाँले कार्बन तथ्याङ्क र गणना गरिएको सम्भावित कार्बन भण्डारमा जोड दिनुभयो। त्यसै गरी, इसिमोडका रिमोट सेन्सिङ विश्लेषक श्री हम्माद गिलानीले सीएचएएल क्षेत्रमा वन तह निर्धारण, नमुना विधि, भू–उपयोग आवरण र वन आवरणमा परिवर्तनबारे प्रस्तुति दिनुभयो। युनिक फरेस्ट्री एण्ड ल्यान्ड युज जिएमबिएचका श्री काई विन्डहोर्स्टले सीएचएएल क्षेत्रमा रेड–प्लसका सम्भावना पहिचान गर्न भू–उपयोगको अर्थशास्त्र मूल्याङ्कनबारे जानकारी दिनुभयो।
छलफल सत्रमा सहभागीहरूले सीएचएएल मा चलिरहेका रेड–प्लस पहलले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चलिरहेका रेड–प्लस गतिविधिलाई कसरी बलियो सहयोग पुर्याउन सक्छन् भन्नेबारे आफ्ना धारणा प्रस्तुत गरे। वन तथा भू–संरक्षण मन्त्रालयका वैदेशिक सहायता महाशाखा प्रमुख डा. अन्नपूर्णानन्द दासले हालै विकास गरिएको ER Pin लाई मानक मापदण्ड मान्नुपर्ने बताउनुभयो। उहाँले चलिरहेको रेड–प्लस रणनीति तर्जुमा प्रक्रियाका सीमितता पहिचान गर्न पनि सिफारिस गर्नुभयो र हरियो वनलाई नेतृत्व लिन उजागर गर्दै सबै संस्थाले राष्ट्रिय स्तरमा वन कार्बन मूल्याङ्कनका लागि मानक विधि तयार गर्न सुझाव दिनुभयो। नेपाल फरेस्टर्स एसोसिएसनका अध्यक्ष डा. अभय दासले तराईको वनमा कार्बन भण्डार अनुमान गर्न FRA ले प्रयोग गरेको विधिसँग हालैको अध्ययनको विधि तुलना गर्न आग्रह गर्नुभयो। डब्लूडब्लूएफ नेपालका कार्यक्रम अधिकृत–वन कार्बन डा. यादव कँडेलले सरकारले रेड–प्लसलाई गैरव्यावसायिक संयन्त्रका रूपमा प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने, तब मात्र समुदायले वन व्यवस्थापनबाट अझ बढी लाभ लिने भएकाले रेड–प्लसको कार्यान्वयन सफल प्रमाणित हुन सक्ने टिप्पणी गर्नुभयो। डब्लूडब्लूएफ नेपालको हरियो वन कार्यक्रमकी चिफ अफ पार्टी सुश्री जुडी ओग्लेथोर्पले सीएचएएल क्षेत्रमा कुल वन कार्बन भण्डार र रेड–प्लसको सम्भावनासँगै लाभ बाँडफाँड संयन्त्र पनि यस अध्ययनको महत्त्वपूर्ण पक्ष भएको बताउँदै सबै सहभागीलाई सीएचएएल क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रतिकूल असर र न्यूनीकरण उपायबारे सोच्न आग्रह गर्नुभयो।
सहभागीले उच्च हिमाली क्षेत्रमा ज्ञानको अन्तर र उच्च हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने समुदायलाई कसरी सशक्त बनाउन सकिन्छ भन्नेबारे पनि छलफल गरे। एन्साबका कार्यकारी निर्देशक डा. भीष्म प्र. सुवेदीले साझेदार र दाता संस्थालाई धन्यवाद दिँदै र राष्ट्रिय स्तरमा रेड–प्लसलाई अझ प्रभावकारी र लाभदायक बनाउन सबै सम्बन्धित निकाय र संस्थालाई आफ्नो प्रयास जारी राख्न आग्रह गर्दै समापन मन्तव्य दिनुभयो।