नेपालका वनमा आधारित उद्योगको आर्थिक वृद्धि र रोजगारी सिर्जनाको सम्भावना

९ डिसेम्बर २०१३

हालैको एक अध्ययनले नेपालमा वनमा आधारित उद्योगमा आर्थिक वृद्धि र रोजगारी सिर्जनाको अत्यन्त उच्च सम्भावना रहेको देखाएको छ। नेपालको बहु–सरोकारवाला वन कार्यक्रम (बहुसरोकार वन कार्यक्रम) को तर्फबाट एन्साब र यसका कन्सोर्टियम साझेदार रिलिफ इन्टरनेसनल/इन्टरप्राइजवर्क्स–भिटा (ईडब्लूभी) र नेपाल हर्ब्स एण्ड हर्बल प्रोडक्ट्स एसोसिएसन (नेह्पा) ले सञ्चालन गरेको राष्ट्रियस्तरको अध्ययन – नेपालको वनमा निजी क्षेत्रको संलग्नता र लगानी: अवस्था, सम्भावना र अगाडिको बाटो – ले नेपालको वन क्षेत्रसम्बन्धी अन्य महत्त्वपूर्ण निष्कर्षसँगै यो निष्कर्ष निकालेको हो।

चार प्रमुख उप–क्षेत्र – काठ, गैरकाष्ठ वन पैदावार (एनटीएफपी), वन पारिस्थितिक प्रणाली सेवा, विशेष गरी वन कार्बन र पर्यापर्यटन, र वन जैविक ऊर्जाको बजार अवसर र आपूर्ति सम्भावनाका आधारमा अध्ययनले वनमा आधारित उद्योगले करिब रु. ८८ अर्ब मूल्यको आर्थिक मूल्य सिर्जना गर्न सक्ने देखाएको छ, जबकि आशावादी परिदृश्यमा यो रु. ३७० अर्बभन्दा बढी पुग्न सक्छ। प्रत्येक उप–क्षेत्रका लागि दुई फरक परिदृश्यको विस्तृत मान्यता बनाइएका छन्, जसको अध्ययन प्रतिवेदनमा विस्तृत वर्णन गरिएको छ। सामान्यतया, रूढिवादी परिदृश्यले लगानीमा हालैका सकारात्मक प्रवृत्तिलाई ध्यानमा राख्दै क्षेत्रमा सामान्य परिवर्तनसहित उत्पादन र सेवाको उपयोग गरिन्छ भन्ने मान्छ। आशावादी परिदृश्यले विज्ञान प्रयोग गरेर वनको व्यवस्थापन गरिन्छ र कम्तीमा केही उल्लेखनीय मूल्य शृङ्खला सुधार गरिन्छ भन्ने मान्छ।

रोजगारी सिर्जनाको सम्भावनाबारे अध्ययनले रूढिवादी परिदृश्यमा वनमा आधारित उद्योगले ४,००,००० भन्दा बढी दिगो, पूर्णकालीन रोजगारी सिर्जना गर्न सक्ने र आशावादी परिदृश्यमा यो १३ लाख ८० हजारसम्म पुग्न सक्ने देखाएको छ। हाल वन क्षेत्रमा निजी क्षेत्रले वार्षिक करिब ९९,००० औपचारिक पूर्णकालीन रोजगारी उपलब्ध गराउँछ भने सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह (सीएफयूजी) सहितका सामुदायिक संस्थाले करिब ३१,००० रोजगारी दिई जम्मा १,३०,००० रोजगारी पुर्‍याउँछन्। यसले नेपालको वन क्षेत्रमा कार्यसम्पादनअनुसार हालको स्तरभन्दा ३ देखि १० गुणासम्म उल्लेखनीय रूपमा बढी थप दिगो रोजगारी सिर्जना गर्ने ठूलो सम्भावना देखाउँछ। अनौपचारिक श्रमशक्तिलाई उद्यममुखी वन व्यवस्थापन र वस्तु तथा सेवाको उत्पादनमा साथै मूल्य शृङ्खलाका अन्य कार्यमा संलग्न गराएर औपचारिक रोजगारीका अवसरमा सङ्क्रमण गराउन सकिन्छ।

तलको तालिकाले अध्ययनले रूढिवादी र आशावादी परिदृश्यमा प्रत्येक उप–क्षेत्रका लागि अनुमान गरेको आर्थिक वृद्धि र रोजगारीको विवरण प्रस्तुत गर्छ।

उप–क्षेत्र

आर्थिक मूल्य (रु. दश लाखमा)

दिगो, पूर्णकालीन रोजगारीको सङ्ख्या

रूढिवादी

आशावादी

रूढिवादी

आशावादी

काठ

55,127

270,697

206,725

812,090

गैरकाष्ठ वन पैदावार

11,635

58,173

87,259

290,865

वन कार्बन

4,235

13,572

37,054

118,755

पर्यापर्यटन

14,572

21,567

72,860

107,833

वन जैविक ऊर्जा

2,126

9,107

15,633

53,571

जम्मा

87,694

373,115

419,531

1,383,114

एन्साब र यसका कन्सोर्टियम साझेदार RI/ईडब्लूभी र नेह्पाले २०१३ अप्रिलदेखि डिसेम्बरसम्म नेपालको वनमा निजी क्षेत्रको संलग्नता र लगानीसम्बन्धी राष्ट्रियस्तरको अध्ययन सञ्चालन गरेका थिए, जुन बहु–सरोकारवाला वन कार्यक्रमका एघार प्रमुख नतिजामध्ये एक हो। अध्ययनले नेपालको वन क्षेत्रमा निजी क्षेत्रको लगानी र संलग्नताको हालको अवस्था र भावी सम्भावनाको गहिरो बुझाइ विकास गर्‍यो र यसलाई उपयुक्त हस्तक्षेपसहितको रणनीतिक योजना विकास गर्न प्रयोग गर्‍यो।