कोभिड–१९ राहत तथा पुनर्स्थापना कार्यक्रम
१३ मे २०२०
कोभिड–१९ महामारी फैलिँदै जाँदा नेपालमा यसले निम्त्याउने खतरा, विशेष गरी एन्साबले सेवा पुर्याउने ग्रामीण गरिब समुदायमा पर्ने प्रभावप्रति एन्साब चिन्तित छ। भाइरस उच्च घनत्व भएका क्षेत्र, श्रमजीवी बस्ती र जोखिम तथा गरिबीका अन्य केन्द्रमा फैलिएसँगै हामीले अहिलेसम्म कहिल्यै नभोगिएको स्तरमा स्वास्थ्य, आर्थिक, सामाजिक र मनोवैज्ञानिक विपत्तिको सामना गर्नुपरेको छ। यसका आर्थिक, सामाजिक र मनोवैज्ञानिक परिणामका कारण यो धेरै मानिसका लागि चिन्ता र कठिनाइको कारण भइसकेको हामी देख्छौं।
यो सङ्कटबाट पाइने पाठले हालको हावी उपभोक्तावादी र व्यक्तिवादी संस्कृतिको मोडेलबाट स्थिर अर्थतन्त्र, शान्ति, सद्भाव र सबै प्राणीको सुखसहितको अझ सन्तुलित जीवनशैलीतर्फ विकासको अवधारणामा परिवर्तन आवश्यक रहेको कुरा बुझ्न जगाउने घण्टी (वेकअप कल) को काम गर्न सक्छ। यसले व्यक्तिलाई आफू र अरूका लागि लाभदायक हुने गरी आफ्नो व्यवहार परिवर्तन गर्न प्रोत्साहित गर्नेछ। व्यवहार वा बानी परिवर्तन गर्न सजिलो नभएकाले यसमा पर्याप्त समय र प्रयास लाग्नेछ। तर भविष्यका लागि हामी यस दिशातर्फ उचित कदम चाल्न सुरु गर्न सक्छौं। यस सन्दर्भमा एन्साबले विगत दुई दशकदेखि प्रवर्द्धन गर्दै आएको समुदायमा आधारित, पारिस्थितिकी–केन्द्रित कृषि तथा वन कार्य (पारिस्थितिकी, अर्थतन्त्र र समताका त्रिपक्षीय आधारसहित) को महत्त्व जति भने पनि कम हुन्छ। यो प्रणालीले मानिसलाई अझ आत्मनिर्भर बन्न, अझ दिगो खाद्य प्रणाली र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न, ग्रामीण समृद्धि बढाउन र अवाञ्छित सामाजिक–आर्थिक तथा वातावरणीय परिवर्तनप्रति अझ बढी उत्थानशीलता सिर्जना गर्न मद्दत गर्छ। दिगो उत्पादन र बजारीकरण प्रणालीसहितको समुदायमा आधारित, उद्यममुखी स्थानीय अर्थतन्त्र दीर्घकालमा अझ सशक्त बनेर निस्कने दिशामा परिवर्तनलाई सहयोग गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
कोभिड–१९ महामारीको प्रतिक्रियामा आफ्ना कर्मचारी र सरोकारवालाको सुरक्षालाई सर्वोच्च प्राथमिकता दिँदै र सरकारका सबै नियम तथा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का निर्देशिकाको कडाइका साथ पालना गर्दै एन्साबले क्षेत्रमा केही महत्त्वपूर्ण गतिविधि निरन्तर सञ्चालन गरिरहेको छ, जसमा स्थानीय नगरपालिकालाई प्रतिकार्यका लागि अझ राम्ररी तयार हुन सहयोग गर्ने र परियोजना क्षेत्रका जोखिममा परेका तथा खाँचोमा परेका मानिसलाई केही महत्त्वपूर्ण सहयोग उपलब्ध गराउने काम पर्छन्। आफ्नो चालु कार्यक्रमलाई पूरक बनाउन एन्साबले साझेदारसँगको सहकार्यमा प्रभावित जनसङ्ख्याका अत्यावश्यक आवश्यकता सम्बोधन गर्दै भविष्यका आघातप्रति उनीहरूको उत्थानशीलता बढाउने लक्ष्य राखी सहयोग कार्यक्रम डिजाइन गरेको छ। यस कार्यक्रमको समग्र उद्देश्य स्थानीय समुदायको प्रभावकारी सहभागितामा तयारी तथा सुशासन संयन्त्र सुदृढ गर्नु, जोखिममा रहेका समुदायलाई तत्काल राहत तथा पुनर्स्थापना सहयोग उपलब्ध गराउनु र सामाजिक, आर्थिक तथा वातावरणीय सरोकारबीच सन्तुलन राख्दै अझ उत्थानशील जीविकोपार्जन र दिगो विकासतर्फ डोर्याउने अत्यन्त आवश्यक पुनर्स्थापना कार्यको नमुना प्रदर्शन गर्नु हो।
यसका लागि एन्साबले एन्साब र यसका साझेदारका अनुसन्धान, सिकाइ र अनुभवमा आधारित, i) सुशासन संयन्त्र सुदृढीकरण र ii) राहत तथा पुनर्स्थापना गतिविधिको डिजाइन र वितरणको सहजीकरणसहितको दुईपक्षीय रणनीतिक दृष्टिकोण अवलम्बन गरी सहयोग गतिविधि तयार गरेको छ।
पहिलो अङ्गले स्थानीय शासन तथा योजना, तयारी र वितरणका लागि समन्वय संयन्त्र सुदृढ गर्नमा केन्द्रित हुनेछ, जसले उनीहरूको विपद् तयारी, योजना र समन्वय बढाउँछ। यसले जोखिममा रहेका जनसङ्ख्याका विशिष्ट आवश्यकतालाई अझ प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न, प्रयासको अन्तर र दोहोरोपन न्यूनीकरण गर्न, अनुपयुक्त सहयोग रोक्न र राहत तथा पुनर्स्थापनाका प्रयासबीच सन्तुलन राख्न मद्दत गर्नेछ।
स्पष्ट रूपमा परिभाषित संयन्त्रमा आधारित भई र सरोकारवालाले स्वीकार्य हुने औचित्यपूर्ण मापदण्ड प्रयोग गर्दै दोस्रो अङ्गले जोखिममा रहेका जनसङ्ख्यालाई अत्यावश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनमा केन्द्रित हुनेछ। सहयोग गतिविधिको कुशल परिचालनका लागि एन्साबले स्थानीय सरकार, उद्यम (विशेष गरी सामुदायिक उत्पादनमा आधारित उद्योगमा अग्रणी फर्मको भूमिका खेल्ने उद्यम) र अग्रपङ्क्तिमा रहेका तथा समुदायका आवश्यकता बुझेका सङ्गठित नागरिक समाज संस्थासँग काम गर्नेछ। एन्साबले आफ्ना अघिल्ला कार्यक्रमले यस क्षेत्रमा विकास गरेको सामाजिक पुँजी, जस्तै स्थानीय स्रोत व्यक्ति, अग्रणी फर्म, समुदायमा आधारित संस्था (सामुदायिक वन उपभोक्ता समूह र किसान समूह), नगरपालिका तथा एन्साबका कर्मचारीसहित कार्यस्थलमा तालिम (ओजेटी) का विद्यार्थीमा पनि भर पर्नेछ र उनीहरूलाई क्षेत्रमा सहयोग गतिविधि वितरणका लागि परिचालन गर्नेछ।