बायोब्रिकेट मूल्य शृङ्खला: नेपालमा न्यायोचित बायोब्रिकेट मूल्य शृङ्खला विकास गर्ने एन्साबको पहल
१५ नोभेम्बर २०१२
बायो–ब्रिकेट वैकल्पिक ऊर्जाको एक आशलाग्दो स्रोत हो, जसले गरिबको आम्दानी बढाउन, महिला र बालबालिकाको स्वास्थ्य जोखिम घटाउन, वनमा कार्बन भण्डार कायम राख्न र आक्रामक विदेशी प्रजातिको फैलावट घटाउन प्रभावकारिताको प्रमाणित रेकर्ड राख्छ। नेपालमा ब्रिकेट साना किसान तहमा उत्पादन गरिन्छ र करिब एक दशकदेखि विभिन्न सरकारी र दाता निकायले यसलाई सहयोग गर्दै आएका छन्। सहरी बजारमा बायो–ब्रिकेटको अप्रकट माग र ग्रामीण क्षेत्रमा ठूलो उत्पादन सम्भावना भए पनि भरपर्दो मूल्य शृङ्खलाको अभावमा यो व्यावसायिक उद्यम बन्न सकेन। एन्साबले सन् २००७ मा काठमाडौंका लक्षित बजारमा सामुदायिक रूपमा उत्पादित बायो–ब्रिकेटको माग उल्लेखनीय रूपमा बढाउने; ग्रामीण प्रशोधन उद्यमको उत्पादन क्षमता बढाएर नयाँ मागलाई पूरा गर्ने र उनीहरूको राजस्व बढाउने; नयाँ मागलाई पूरा गर्न ग्रामीण क्षेत्रमा प्रशोधन उद्यम एकीकृत वा सिर्जना गर्ने; थप हेक्टर वन संरक्षण गर्ने र थप जीविकोपार्जन सुधार्ने; र ब्रिकेट बजारीकरणका लागि काठमाडौंमा बजारीकरण मञ्च विकास गर्ने उद्देश्यसहित सम्पूर्ण मूल्य शृङ्खला तहमा परियोजना डिजाइन र नमुना सञ्चालन गर्यो।
नमुना गतिविधिका रूपमा एन्साबले पाँचवटा समुदायमा आधारित ब्रिकेट उत्पादन उद्यम र सामुदायिक उद्यम तथा निजी लगानीकर्ताको सेयर स्वामित्वसहित राष्ट्रिय तहमा ‘हिमालयन नेचुरल्स प्रा. लि.’ नामक बजारीकरण कम्पनी स्थापना गर्न सहजीकरण गर्यो। एन्साबले हिमालयन नेचुरल्ससँगको साझेदारीमा उत्पादन अनुसन्धान र विकास; गुणस्तर परीक्षण; उत्पादनदेखि बजारीकरणसम्म मूल्य शृङ्खला पात्रका लागि आवश्यक तालिम; नयाँ खुद्रा विक्रेता भर्ना; सडक प्रदर्शन बुथ अभियान; सञ्चारमाध्यम अभियान; व्यापार मेलामा सहभागिता; आपूर्ति शृङ्खला र भण्डारण सङ्गठन; र सामुदायिक उद्यम सुदृढीकरणमा सहजीकरण गर्यो। हालै बायो–ब्रिकेट उत्पादक सङ्घ पनि गठन गरिएको छ। यो पहलसँगै काठमाडौंको करिब १०–२०% जनसङ्ख्या बायो–ब्रिकेट प्रयोगबारे सचेत भएको र सामुदायिक उद्यमले सन् २०११ मा २,५०,००० भन्दा बढी टुक्रा ब्रिकेट उत्पादन र बिक्री गर्न सकेको हामी अनुमान गर्छौं।