एन्साबको सञ्चालक समितिले संरक्षण र गरिबी निवारणका लागि उद्यममा जोड दियो
एसिया नेटवर्क फर सस्टेनेबल एग्रिकल्चर एन्ड बायोरिसोर्सेस (एन्साब) को सञ्चालक समितिले अप्रिल ७–९, २००३ मा चितवनको सौराहामा सम्पन्न वार्षिक बैठकमा समितिका निम्न पदाधिकारी चयन गर्यो:
- डा. सुरेन्द्र पी. सिंह, अध्यक्ष
- डा. ज्याक क्राउचर, उपाध्यक्ष
- डा. एच.पी.एम. गुनसेना, सचिव सदस्य
- श्री केदार पी. प्रजापति, कोषाध्यक्ष
सञ्चालक समितिका अन्य सदस्यहरू:
- श्री रामचन्द्रप्रसाद अग्रहरि, पदेन सदस्य
- डा. एम. गुल हुसेन, सदस्य
- सुश्री शर्मिला रिबेरो, सदस्य
- श्री भीष्म सुवेदी, पदेन सदस्य
नवनिर्वाचित अध्यक्ष डा. एस.पी. सिंह कुमाऊँ विश्वविद्यालयको वनस्पति विज्ञान विभागका प्राध्यापक तथा विभागीय प्रमुख हुनुहुन्छ। उहाँ विज्ञान सङ्काय डिन तथा अमेरिकाको ओरेगन स्टेट युनिभर्सिटीका सम्मानित प्राध्यापक पनि रहनुभएको छ। डा. सिंह भारतीय राष्ट्रिय विज्ञान प्रतिष्ठान (FNA) का फेलो हुनुहुन्छ र सन् २००२ मा पुरस्कृत एक्ला वनस्पतिशास्त्री हुनुहुन्छ। यो पुरस्कार विज्ञानमा आजीवन उपलब्धिबापत एक पटक मात्र दिइन्छ। डा. सिंह हिमालको पारिस्थितिक सुरक्षाप्रति गहिरो प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ। उहाँले “इकोलोजी” र “बायोसाइन्स” जस्ता प्रतिष्ठित पत्रिकासहित ४० भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान पत्रिकामा १५० भन्दा बढी वैज्ञानिक शोधपत्र र लेख प्रकाशित गर्नुभएको छ।
डा. सिंह भन्नुहुन्छ, “हिमालको जैविक विविधता र पारिस्थितिक प्रणाली स्थानीय जनताको जीविकोपार्जनका लागि मात्र नभई पारिस्थितिक प्रणाली सेवाको प्रवाहमार्फत समथर भूभागमा बस्ने मानिसका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छन्। एन्सावका अग्रणी र जमिनसँग जोडिएका कार्यक्रमहरू विकासको जीविकोपार्जन मर्मत गर्ने दृष्टिकोणभन्दा अगाडि बढेर जैविक विविधता संरक्षण र आय आर्जनबीच मेल खोज्ने उद्यममुखी विकासतर्फ उन्मुख भएका छन्।”
एन्सावका संस्थापक अध्यक्ष तथा हालका उपाध्यक्ष डा. ज्याक क्राउचर प्रख्यात समुदायमा आधारित उद्यम विकास विज्ञ हुनुहुन्छ। विश्व बैंक र युएसएड जस्ता शीर्ष संस्थाले उहाँसँग प्रायः परामर्श लिन्छन् र उहाँले भारतीय हिमालमा आइफाडको जीविकोपार्जन सुधार कार्यक्रम लगायत दक्षिण एसियाका कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने धेरै मिसनको नेतृत्व गर्नुभएको छ। डा. क्राउचरले अमेरिकी कङ्ग्रेसले स्थापना गरेको अमेरिकी गैरनाफामूलक संस्था एप्रोप्रिएट टेक्नोलोजी इन्टरनेसनल (ATI) को एसिया निर्देशकको रूपमा काम गर्नुभएको छ, जसले एसिया, अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाका २,३२,१७४ भन्दा बढी मानिसको जीविकोपार्जन अवस्था सुधारेको छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, उहाँ हिमाली क्षेत्र, विशेषगरी नेपालप्रति गहिरो प्रेम राख्नुहुन्छ।
डा. क्राउचर उद्यममुखी संरक्षण तथा विकास कार्यक्रममा विश्वास गर्नुहुन्छ, जुन एन्सावले नेपालको हुम्ला, डोल्पा र बझाङ तथा भारतको गढवाल क्षेत्र जस्ता अत्यन्त दुर्गम स्थानमा पनि अघि बढाउँदै आएको छ। एन्सावको नेपालमा उद्यममा आधारित जैविक विविधता संरक्षण परियोजनाको सन्दर्भ दिँदै डा. क्राउचर भन्नुहुन्छ, “कर्णाली जस्ता विकास अत्यन्त चुनौतीपूर्ण ठाउँमा पनि एन्सावले ४५ वटा वन उपभोक्ता समूह बनाउन सफल भएको छ, जसले २५,००० हेक्टरभन्दा बढी वन र हिमाली चरन व्यवस्थापन गरी परियोजना क्षेत्रका ४,५०० भन्दा बढी घरधुरीको जीविकोपार्जन सुधार गर्दै आएका छन्।”
एन्साब सञ्चालक समितिका नवनिर्वाचित सचिव डा. एच.पी. गुनसेना पेरादेनिया विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा श्रीलङ्काको कृषि अनुसन्धान नीति परिषद्का कार्यकारी निर्देशक हुनुहुन्छ, जसले कृषि वनजङ्गल, सामुदायिक वन, रुख पालन र ग्रामीण विकासको क्षेत्रमा अनुभव र विशेषज्ञता ल्याउनुभएको छ। डा. गुनसेना जोड दिनुहुन्छ, “क्षेत्रमा दिगो सामुदायिक विकासका लागि गरिबी, जीविकोपार्जन, बजार र संरक्षणका मुद्दा सम्बोधन गर्न दक्षिण एसियालाई एन्सावका कार्यक्रमको द्रुत र विस्तृत विस्तार चाहिन्छ।” उहाँले यो पनि उल्लेख गर्नुहुन्छ, “एन्सावले प्राप्त गरेको अनुभव क्षेत्रीय कार्यक्रम विकास गरेर दक्षिण एसियाका अन्य देशको विकासमा प्रयोग गरिनुपर्छ। यी कार्यक्रमको मुख्य लक्ष्य दुर्गम क्षेत्रमा बस्ने सबैभन्दा गरिब ग्रामीण जनताको सामाजिक-आर्थिक अवस्था उकास्नु हो। राम्ररी कार्यान्वयन भएमा यी कार्यक्रमले क्षेत्रमा व्याप्त गरिबी घटाउन मद्दत गर्नेछन्।”
” एन्साब प्राकृतिक उत्पादनमा आधारित उद्यम, सामुदायिक वन, मुख्य सरोकारवालाको क्षमता अभिवृद्धि र अनुकूल नीतिगत वातावरण निर्माणमार्फत स्थानीय समुदायसँग प्रत्यक्ष काम गर्दै र मुख्य सरोकारवालासँग सहकार्य गर्दै जैविक विविधता संरक्षण तथा दिगो सामुदायिक विकासप्रति प्रतिबद्ध छ,” एन्सावका कार्यकारी निर्देशक श्री भीष्मप्रसाद सुवेदी बताउनुहुन्छ। श्री सुवेदी भन्नुहुन्छ, “एन्साबका कार्यक्रमबाट समुदायको सुदृढ क्षमता संरक्षण र आय आर्जनका लागि प्रभावकारी मात्र छैन, तल्लो तहमा लोकतान्त्रिक अभ्यास र सुशासनका लागि आशाजनक सम्भावना पनि देखाएको छ।”